Otyłość to choroba. Medycyna oferuje dziś więcej metod jej leczenia niż kiedykolwiek, choć nie zawsze są one w zasięgu możliwości pacjenta.

Otyłość to przewlekła choroba, która – jak alarmują lekarze – przybiera dziś rozmiary globalnej epidemii. Na świecie żyje już około 2,5 miliarda osób z nadwagą, w tym 890 milionów z chorobą otyłościową [1]. W Polsce problem jest równie poważny. 59 proc. dorosłych ma nadmierną masę ciała, a 21 proc. choruje na otyłość. [2]

Konsekwencje są poważne: nadwaga i otyłość skracają życie przeciętnego Polaka nawet o cztery lata i prowadzą do ponad 200 powikłań, w tym cukrzycy typu 2, chorób serca, udaru mózgu, niektórych nowotworów czy depresji. [3]

Współczesna medycyna oferuje dziś kilka metod leczenia choroby otyłościowej – od zmiany stylu życia i leczenia dietetycznego, przez farmakoterapię, aż po leczenie zabiegowe. W przypadku najbardziej zaawansowanych postaci choroby stosuje się chirurgię bariatryczną [4], która jest przeznaczona dla pacjentów z otyłością III stopnia (BMI ≥40 kg/m²) lub z otyłością II stopnia (BMI 35–39,9 kg/m²), jeśli towarzyszą jej powikłania, takie jak np. cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze.

Do najczęściej wykonywanych operacji należą m.in. rękawkowa resekcja żołądka, polegająca na usunięciu około 80 proc. jego objętości oraz wyłączenie żołądkowe (tzw. gastric bypass), które zmienia sposób przechodzenia pokarmu przez przewód pokarmowy i wpływa na gospodarkę hormonalną organizmu.

Leczenie operacyjne jest jednak zawsze elementem kompleksowej terapii – obejmuje także edukację żywieniową, wsparcie psychologiczne oraz stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej. [5]

Specjaliści w Polsce coraz częściej sięgają również po nowe, mniej inwazyjne metody leczenia, które mogą pomóc pacjentom skutecznie redukować masę ciała, zanim konieczna będzie rozległa operacja lub jako element przygotowania do niej.

Żołądek zmniejszony bez operacji

Jedną z najbardziej nowoczesnych metod tego typu jest endoskopowa gastroplastyka żołądka (ESG – Endoscopic Sleeve Gastroplasty). [6]

Procedura wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym i przypomina gastroskopię. Lekarz wprowadza przez usta specjalistyczny endoskop, a następnie zszywa ściany żołądka kilkoma piętrami szwów, co znacząco zmniejsza jego objętość.

– Endoskopowa gastroplastyka to zabieg wykonywany przez usta pacjenta, bez nacinania powłok jamy brzusznej, polegający na zmniejszeniu objętości żołądka o około 60 procent. Cały zabieg trwa zwykle około godziny, a pacjent pozostaje w szpitalu 2–3 dni. W przeciwieństwie do klasycznej chirurgii bariatrycznej nie usuwa się fragmentu żołądka ani nie wykonuje zespolenia jelit – wyjaśnia dr hab. n. med. Michał Spychalski, chirurg i kierownik Ośrodka Endoskopii Zabiegowej i Bariatrycznej w Brzezinach.

To właśnie minimalna inwazyjność jest jedną z największych zalet tej metody. Dane naukowe potwierdzają jej wysokie bezpieczeństwo. W analizie opublikowanej w 2020 r. odsetek wszystkich powikłań po ESG wyniósł 2,7 proc., podczas gdy w przypadku operacji laparoskopowych sięgał 16 proc. Najczęstsze powikłania – takie jak krwawienie z linii szwów lub stan zapalny w okolicy żołądka – występują rzadziej niż u 1 proc. pacjentów.

Jeszcze większe badanie, obejmujące 1859 zabiegów wykonanych w USA, wykazało 2,2 proc. powikłań i – co szczególnie istotne – nie odnotowano żadnych zgonów.

– Ze względu na zastosowanie najmniej inwazyjnej techniki operacyjnej ryzyko powikłań jest dużo mniejsze w porównaniu do klasycznej operacji bariatrycznej – podkreśla prof. Spychalski.

Lekarze podkreślają jednak, że sam zabieg nie rozwiązuje problemu choroby otyłościowej. Kluczowa jest zmiana stylu życia. Ostateczny efekt leczenia zależy więc w dużej mierze od tego, czy pacjent będzie przestrzegał zaleceń dietetycznych i zmieni styl życia.

– Aktywna współpraca z dietetykiem prowadząca do utrwalenia pozytywnych nawyków żywieniowych to podstawa trwałego efektu utraty masy ciała po gastroplastyce endoskopowej – zaznacza prof. Spychalski.

Balon żołądkowy – prostsza metoda dla części pacjentów

Inną popularną metodą endoskopowego leczenia choroby otyłościowej jest balon żołądkowy [7]. Polega ona na wprowadzeniu do żołądka miękkiego silikonowego balonu wypełnionego solą fizjologiczną. Balon zajmuje znaczną część żołądka, dzięki czemu pacjent szybciej odczuwa sytość i je mniejsze porcje.

Zabieg jest szybki i mało obciążający dla organizmu.

– Implantacja balonu trwa kilkanaście minut, a po kilkugodzinnej obserwacji pacjent wraca do domu i do normalnej aktywności – wyjaśnia prof. Spychalski.

Balon pozostaje w żołądku zwykle 6 lub 12 miesięcy, po czym jest usuwany podczas krótkiego zabiegu endoskopowego. W tym czasie pacjenci mogą schudnąć od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu kilogramów, zwłaszcza jeśli równolegle wprowadzają zmiany w diecie i stylu życia. Balon żołądkowy może być stosowany u pacjentów z nadwagą lub otyłością, u których dieta, aktywność fizyczna i farmakoterapia nie przyniosły oczekiwanych efektów. Czasem pełni też ważną rolę przygotowawczą.

U osób z otyłością olbrzymią balon może być stosowany przed operacją bariatryczną, aby zmniejszyć masę ciała i tym samym ograniczyć ryzyko powikłań podczas bardziej rozległego zabiegu.

Choroba, która wymaga leczenia

Specjaliści przypominają, że otyłość to choroba wpisana przez Światową Organizację Zdrowia do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) pod kodem E66.

Rozpoznanie stawia się m.in. na podstawie wskaźnika BMI. O otyłości mówimy, gdy wynosi on co najmniej 30 kg/m², a przy wartości powyżej 40 kg/m² diagnozuje się otyłość olbrzymią. Leczenie powinno być kompleksowe i obejmować zmianę stylu życia, farmakoterapię, a w niektórych przypadkach także zabiegi chirurgiczne lub endoskopowe.

Jak podkreślają nieustannie eksperci, leczenie otyłości, tak jak każdej choroby przewlekłej, wymaga zaangażowania zespołu terapeutycznego czyli lekarza, dietetyka, psychologa i fizjoterapeuty. Nowoczesne metody endoskopowe mogą być dla wielu pacjentów ważnym etapem tej drogi, mniej inwazyjną alternatywą dla operacji lub skutecznym wsparciem w walce z chorobą, która dziś dotyka milionów ludzi.

• [1] WHO, dostęp: 19.03.2024 r.
• [2] Badanie CBOS 2019 r
• [3] PTLO
• [4] „Otyłość to zaburzone mechanizmy homeostazy energetycznej organizmu”
• [5] Bąk Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., Chomiuk T., Gałązka Sobotka M., Holecki M., Jarosińska A., Jezierska M., Kamiński P., Kłoda K., Kręgielska Narożna M., Lech M., Mamcarz A., Mastalerz Migas A., Matyjaszek Matuszek B., Ostrowska L., Płaczkiewicz Jankowska E., Stachowska E., Stelmach Mardas M., Szeliga J., Szulińska M., Walczak M., Wyleżoł M.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med. Prakt. wyd. specj.; maj 2022: 1–87
• [6] Opracowanie: dr hab. n. med. Michał Spychalski, specjalista chirurg, Kierownik Ośrodka Endoskopii Zabiegowej i Bariatrycznej w Brzezinach
• [7] Opracowanie: dr hab. n. med. Michał Spychalski, specjalista chirurg, Kierownik Ośrodka Endoskopii Zabiegowej i Bariatrycznej w Brzezinach