Półpasiec grozi milionom Polaków. Eksperci mówią jasno, kto powinien się zaszczepić

Półpasiec to choroba wywołana reaktywacją wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), który pozostaje w organizmie po przebytej ospie. W Polsce choruje rocznie około 117-142 tys. osób, a nawet 30 proc. pacjentów rozwija neuralgię popółpaścową – przewlekły ból neuropatyczny, który może utrzymywać się miesiącami lub latami.

Ryzyko zachorowania i powikłań gwałtownie rośnie po 50. roku życia, ale zwiększone zagrożenie dotyczy również osób z chorobami przewlekłymi oraz z obniżoną odpornością.

Zalecenia ekspertów – kto powinien się zaszczepić

Zalecenia do tej pory (do końca 2023/początek 2024)

Szczepionka przeciw półpaścowi została dopuszczona i udostępniona w Polsce od 2023 r. jako preparat zapobiegający półpaścowi i neuralgii popółpaścowej.

Od 1 stycznia 2024 r. szczepionka Shingrix była objęta refundacją 50 proc. dla osób ≥ 65 r. ż. z grup ryzyka (np. przewlekłe choroby, immunosupresja).

Szczepienie było dostępne komercyjnie także dla innych dorosłych (nie objętych refundacją).

Obecne zalecenia

Eksperci opracowali zaktualizowane zalecenia obejmujące szersze wskazania szczepień przeciw półpaścowi.

Kto powinien się zaszczepić?

Rutynowo: wszyscy dorośli ≥ 50 lat – rekomendowane szczepienie dwudawkowe.

Niezależnie od wieku (≥ 18 lat), jeśli istnieją czynniki ryzyka:

• osoby z niedoborami odporności lub leczone immunosupresyjnie,
• osoby po przeszczepach,
• chorzy na choroby nowotworowe,
• z przewlekłymi schorzeniami (serca, płuc, nerek, wątroby, metabolicznymi, neurologicznymi, reumatologicznymi itp.).

Dodatkowo rekomendowane: osoby, które już przebyły półpasiec lub mają bliski kontakt z małymi dziećmi.

Zaktualizowane zalecenia szczepień przeciw półpaścowi opracował interdyscyplinarny panel ekspertów powołany przez Polskie Towarzystwo Wakcynologii (PTW) oraz Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ), przy współpracy konsultantów krajowych oraz przedstawicieli m.in.:

Polskiego Towarzystwa Geriatrycznego,

Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej,

Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej,

Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów,

Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego,

Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego,

Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Rekomendacje są zgodne z wytycznymi międzynarodowymi, w tym CDC (USA) oraz ECDC.

Eksperci zalecają szczepienie rekombinowaną szczepionką z adiuwantem (RZV):

Rutynowo:

• wszyscy dorośli ≥ 50 lat
• niezależnie od wieku (≥18 lat), jeśli występują czynniki ryzyka:
• wrodzone lub nabyte obniżenie odporności
• leczenie immunosupresyjne lub planowana immunosupresja
• choroby nowotworowe
• po przeszczepach szpiku lub narządów litych
• przewlekłe choroby serca, płuc, nerek, wątroby, choroby metaboliczne, neurologiczne, reumatologiczne, psychiatryczne.

Dodatkowo:

• osoby, które już przebyły półpasiec
• osoby mające bliski kontakt z małymi dziećmi

Eksperci podkreślają, że nie ma potrzeby wykonywania badań serologicznych w celu potwierdzenia przebycia ospy wietrznej przed szczepieniem.

Jak wygląda schemat szczepienia

Zalecany schemat obejmuje:

• dwie dawki szczepionki RZV
• odstęp: 2–6 miesięcy
• dopuszczalny krótszy odstęp (1 miesiąc) przed planowaną immunosupresją.

Jeśli doszło do przerwy między dawkami, nie trzeba rozpoczynać szczepienia od nowa – wystarczy uzupełnić brakującą dawkę.

Szczepionka zapewnia ochronę przez co najmniej 11 lat i ma korzystny profil bezpieczeństwa.

Refundacja szczepienia w Polsce

Od 1 kwietnia 2025 r. w Polsce szczepionka przeciw półpaścowi (np. Shingrix) jest refundowana w zależności od wieku i obecności wskazań klinicznych (grup ryzyka):

Kto może otrzymać refundowaną szczepionkę

100 proc. refundacji (bezpłatnie)

osoby 65 lat i starsze z zwiększonym ryzykiem zachorowania na półpasiec – bez dopłat przy recepcie (Lista S).

50 proc. refundacji

osoby 18 lat i starsze z określonym zwiększonym ryzykiem zachorowania.

Jakie choroby i stany zwiększają ryzyko uprawniające do refundacji

Osoby kwalifikujące się do refundacji muszą mieć jedno z poniższych schorzeń lub stanów klinicznych, co uznaje się za zwiększone ryzyko półpaśca:

Choroby i stany zwiększonego ryzyka obejmują m.in.:

• przewlekła choroba serca
• przewlekła choroba płuc
• cukrzyca
• przewlekła niewydolność nerek
• wrodzony lub nabyty niedobór odporności
• choroby nowotworowe uogólnione (np. nowotwór rozsiany)
• zakażenie wirusem HIV
• Hodgkin i inne chłoniaki
• białaczki
• szpiczak mnogi
• immunosupresja jagrogennna (np. leczenie sterydami/chemioterapia)
• reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
• łuszczyca i łuszczycowe zapalenie stawów
• nieswoiste zapalenia jelit
• stwardnienie rozsiane
• toczeń układowy i inne choroby autoimmunologiczne

To przykładowe choroby głównie z listy refundacyjnej (pełna lista określona jest w obwieszczeniu refundacyjnym ministra zdrowia).

Dlaczego szczepienia są tak ważne

Eksperci podkreślają, że szerokie wdrożenie zaleceń może znacząco:

• zmniejszyć liczbę zachorowań
• ograniczyć przewlekły ból po półpaścu
• odciążyć system ochrony zdrowia
• poprawić jakość życia pacjentów.

Szczepienia przeciw półpaścowi są obecnie jedyną skuteczną metodą profilaktyki neuralgii popółpaścowej.