Szczepienia mogą decydować o życiu tych pacjentów. Eksperci apelują o systemowe zmiany

Szczepienia ochronne są jedną z najskuteczniejszych metod profilaktyki chorób zakaźnych. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia każdego roku pozwalają uratować nawet 2,5 mln ludzi na świecie.

W przypadku pacjentów z chorobami krwi i szpiku ich znaczenie jest szczególne. Infekcja może nie tylko doprowadzić do ciężkich powikłań i hospitalizacji, ale także uniemożliwić prowadzenie ratującego życie leczenia hematologicznego.

Wnioski te płyną z raportu „Wartość szczepień ochronnych u pacjentów hematologicznych”, przygotowanego przez ekspertów medycyny oraz organizacje pacjenckie.

Pacjenci hematologiczni są szczególnie narażeni na infekcje

Leczenie chorób hematologicznych, zwłaszcza nowotworów krwi, często silnie osłabia układ odpornościowy. Zwiększa to podatność pacjentów na zakażenia bakteryjne i wirusowe. Problem dotyczy szczególnie osób starszych, które stanowią dużą część pacjentów hematologicznych.

• osoby po 65. roku życia mają czterokrotnie wyższe ryzyko pneumokokowego zapalenia płuc,
• ryzyko inwazyjnej choroby pneumokokowej jest aż ośmiokrotnie większe,
• co drugi pacjent 65+ z inwazyjną chorobą pneumokokową umiera.

Dodatkowo wiek zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu takich zakażeń jak RSV czy półpasiec.

– Skuteczne terapie hematologiczne wydłużają życie pacjentów, ale często znacząco ingerują w układ odpornościowy. Dlatego szczepienia są podstawowym narzędziem profilaktyki w tej grupie chorych

– podkreśla prof. Lidia Gil, kierownik Katedry i Kliniki Hematologii, Transplantacji i Terapii Komórkowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Pacjenci chcą się szczepić, ale system im tego nie ułatwia

Z badań wynika, że świadomość zagrożeń wśród chorych jest wysoka. 99,3 proc. pacjentów hematologicznych zdaje sobie sprawę z podwyższonego ryzyka infekcji, 69,3 proc. deklaruje gotowość do zaszczepienia się przeciw chorobom wirusowym.

W praktyce jednak szczepienia w tej grupie nie są realizowane w sposób systemowy. Pacjenci często muszą samodzielnie organizować cały proces: zdobyć receptę, kupić szczepionkę, przechować ją w odpowiednich warunkach i znaleźć miejsce, gdzie zostanie podana.

Eksperci podkreślają, że status szczepień powinien być elementem standardowej oceny pacjenta przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego.

– Informacja o tym, czy pacjent był szczepiony i w jakim schemacie, powinna być częścią oceny chorego przed rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej

– zaznacza prof. Iwona Hus, kierownik Kliniki Hematologii PIM MSWiA.

Dezinformacja i ruchy antyszczepionkowe

Istotnym problemem pozostaje także dezinformacja dotycząca szczepień. Fałszywe przekazy na temat ich bezpieczeństwa i skuteczności powodują, że część pacjentów rezygnuje z immunizacji. Tymczasem eksperci podkreślają, że szczepionki inaktywowane są bezpieczne również dla osób z zaburzeniami odporności.

– Musimy systematycznie obalać mity, np. że szczepienia są tylko dla dzieci czy że półpasiec to drobnostka

– mówi Katarzyna Lisowska ze Stowarzyszenia Hematoonkologiczni.

Eksperci podkreślają również, że odporność uzyskana po szczepieniu jest bezpieczniejsza niż ta po przebyciu infekcji, szczególnie u osób z grup ryzyka.

Ochrona pacjenta zaczyna się w jego otoczeniu

W przypadku pacjentów z osłabionym układem odpornościowym ogromne znaczenie ma także poziom wyszczepienia w ich najbliższym otoczeniu. To tzw. strategia kokonu, która polega na szczepieniu osób z rodziny, opiekunów i personelu medycznego, aby ograniczyć ryzyko przeniesienia infekcji na chorego.

Zdaniem ekspertów w Polsce wciąż brakuje spójnej strategii szczepień dorosłych.

– Szczepienia nie są traktowane jako integralna część leczenia chorób przewlekłych, choć w wielu przypadkach mogą decydować o bezpieczeństwie terapii

– podkreśla Barbara Leonardi, prezes Myeloma Patients Europe i członkini Fundacji Carita.

Potrzebne systemowe rozwiązania

Autorzy raportu wskazują na kilka kluczowych działań, które mogłyby poprawić sytuację pacjentów hematologicznych:

• stworzenie elektronicznej karty szczepień,
• włączenie oceny szczepień do standardowej diagnostyki pacjentów przed leczeniem,
• rozwój poradni przyszpitalnych przygotowujących pacjentów do terapii,
• obowiązkowe szkolenia dla lekarzy dotyczące szczepień dorosłych,
• działania edukacyjne przeciwdziałające dezinformacji.

Eksperci podkreślają, że rekomendacja lekarza prowadzącego jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na decyzję pacjenta o szczepieniu.

Raport ekspertów

Raport „Wartość szczepień ochronnych u pacjentów hematologicznych” powstał na podstawie warsztatów eksperckich zorganizowanych przez Fundację Rzecznicy Zdrowia. W spotkaniu uczestniczyli hematolodzy, specjaliści chorób zakaźnych, lekarze rodzinni, eksperci systemu ochrony zdrowia oraz przedstawiciele organizacji pacjenckich.

Celem dokumentu jest wskazanie rozwiązań, które pomogą zwiększyć poziom wyszczepienia wśród pacjentów hematologicznych oraz poprawić bezpieczeństwo ich leczenia.