Neurolog ostrzega: Upał uderza w mózg

Wysoka temperatura wpływa nie tylko na układ krążenia czy gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Jednym z narządów szczególnie wrażliwych na działanie upału jest mózg. Problemy z koncentracją, senność, bóle głowy czy rozdrażnienie to często pierwsze sygnały, że organizm zaczyna sobie gorzej radzić z termoregulacją.

Skutki działania wysokiej temperatury zależą przede wszystkim od czasu ekspozycji oraz jej intensywności.

- To wypadkowa czasu przebywania w wysokiej temperaturze i stopnia narażenia organizmu. Im wyższa temperatura i dłuższa ekspozycja, tym większe ryzyko poważnych powikłań neurologicznych

– wyjaśnia prof. Konrad Rejdak*.

Przegrzanie może uszkadzać komórki nerwowe

Najgroźniejsza jest szybka i intensywna ekspozycja na słońce bez odpowiedniej ochrony głowy. Nagłe przegrzanie organizmu może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania struktur mózgowych.

- Silna ekspozycja na wysoką temperaturę i bezpośrednie działanie promieni słonecznych mogą prowadzić do przegrzania mózgu. W ciężkich przypadkach dochodzi do wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych, zaburzeń ich regulacji, a nawet do obrzęku mózgu

– tłumaczy neurolog.

Wysoka temperatura wpływa również bezpośrednio na komórki nerwowe. Dochodzi między innymi do zaburzeń pracy kanałów jonowych odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowej równowagi elektrolitowej komórek nerwowych i przewodzenie impulsów w układzie nerwowym. W skrajnych przypadkach może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia komórek nerwowych.

Odwodnienie zwiększa ryzyko udaru

Niebezpieczne jest jednak nie tylko gwałtowne przegrzanie organizmu. Równie groźna może być wielogodzinna ekspozycja na umiarkowanie wysoką temperaturę – zwłaszcza jeśli towarzyszy jej niewystarczające nawodnienie.

- Dochodzi wtedy łatwo do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. To zwiększa ryzyko zagęszczenia krwi i powstawania zakrzepów. Tym samym może sprzyjać wystąpieniu udaru niedokrwiennego mózgu

– ostrzega prof. Rejdak.

Podczas upałów organizm traci wodę znacznie szybciej, głównie poprzez pocenie się. Jeśli płyny i elektrolity nie są regularnie uzupełniane, może dojść do spadku objętości krwi krążącej i pogorszenia ukrwienia mózgu – to bardzo niebezpieczne dla osób starszych oraz pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Kiedy jest gorąco, gorzej myślimy?

Wiele osób podczas gorących dni zauważa problemy z koncentracją, spadek wydajności pracy czy większą drażliwość. To nie jest przypadek. Mózg zużywa około 20 proc. tlenu dostarczanego do organizmu i jest wyjątkowo wrażliwy na wszelkie zaburzenia przepływu krwi oraz zmiany gospodarki wodno-elektrolitowej.

Już niewielkie odwodnienie może powodować:

• bóle głowy,
• senność,
• pogorszenie koncentracji,
• spowolnienie czasu reakcji,
• problemy z pamięcią,
• rozdrażnienie i pogorszenie nastroju.

Oznacza to większe ryzyko błędów podczas pracy, prowadzenia samochodu czy obsługi urządzeń mechanicznych.

Kto jest najbardziej narażony?

Największe ryzyko powikłań neurologicznych związanych z upałem dotyczy:

• osób po 65. roku życia,
• małych dzieci,
• pacjentów po przebytym udarze mózgu,
• osób z nadciśnieniem tętniczym,
• chorych na cukrzycę,
• osób przyjmujących leki moczopędne,
• pacjentów z chorobami serca.

Ostrożne powinny być też osoby aktywne fizycznie oraz pracujące na zewnątrz.

Jak chronić mózg?

Podstawą profilaktyki jest ograniczenie ekspozycji na wysokie temperatury.

- Należy unikać długiego przebywania na słońcu, zwłaszcza w najgorętszych godzinach dnia, a także ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny podczas upałów

– podkreśla prof. Konrad Rejdak. Znaczenie ma odpowiednie nawodnienie i uzupełnianie elektrolitów.

– Sięgajmy nie tylko po wodę, ale również po napoje zawierające elektrolity, które pomagają utrzymać prawidłową gospodarkę sodowo-potasową organizmu

– radzi neurolog.

Nie tylko woda ma znaczenie

Podczas upałów pamiętajmy o:

• regularnym kontrolowaniu ciśnienia tętniczego,
• przyjmowaniu leków zgodnie z zaleceniami lekarza,
• ograniczeniu alkoholu, który nasila odwodnienie,
• dbaniu o odpowiednią ilość snu i regularny rytm dobowy.

- Monitorowanie swojego stanu zdrowia podczas upałów jest bardzo ważne, ponieważ wysokie temperatury mogą powodować zarówno spadki, jak i wzrosty ciśnienia tętniczego

– podkreśla prof. Rejdak.

Nie wolno tłumaczyć wyłącznie pogodą takich objawów jak: silny ból głowy, zaburzenia mowy, asymetria twarzy, problemy z poruszaniem kończynami czy nagłe zaburzenia świadomości. Należy jak najszybciej wezwać pomoc medyczną – mogą to bowiem być pierwsze objawy udaru mózgu.

* Prof. dr hab. n. med. Konrad Rejdak, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 4 w Lublinie