Nowotwór paradoksu. Onkolog: tych „czerwonych flag” nie można przeoczyć

53-letnia Natalia przez dwa miesiące nie mogła „wyjść” z infekcji, męczył ją intensywny kaszel. Antybiotyki nie pomagały. Zdjęcie RTG pokazało, że przyczyną jest przerzut do płuc – raka jelita grubego.

Rak jelita grubego zwykle rozwija się przez wiele lat. Można wykryć go wcześnie i szybko usunąć zmiany, które mogą przekształcić się w raka, jednak wciąż jeszcze bardzo często jest rozpoznawany w stadium zaawansowanym. Dlatego onkolodzy apelują o zwracanie uwagi na wczesne objawy i tzw. czerwone flagi, których nie można przeoczyć i zlekceważyć, a przede wszystkim apelują o to, żeby nie wstydzić się objawów i badać się profilaktycznie.

Czerwone flagi, czyli objawy, na które trzeba zwrócić uwagę

Rak jelita grubego we wczesnym stadium, nie daje objawów, a te, które się pojawiają, są mocno niespecyficzne. Objawy raka jelita grubego w dużej mierze zależą od tego, gdzie nowotwór się umiejscawia. – Guzy lewej połowy jelita grubego, zwłaszcza odbytnicy, często powodują obecność krwi w stolcu. W przypadku guzów umiejscowionych w prawej części jelita grubego, objawy mogą być bardzo mało specyficzne – to np. osłabienie, zmiana rytmu wypróżnień, delikatne pobolewania – mówi w rozmowie z NewsMed i Wprost dr Maciej Kawecki z Kliniki Onkologii i Radioterapii Narodowego Instytutu Onkologii.

Ból brzucha, niechęć do jedzenia, zmiana rytmu wypróżnień, zmiana wyglądu stolca – jeśli tego typu objawy utrzymują się, trzeba zgłosić się do lekarza. Szczególnie, jeśli pojawia się też niechęć do jedzenia, chudnięcie. Nie muszą to być objawy nowotworowe, jednak trzeba to wykluczyć.

– Najbardziej klasyczną czerwoną flagą – nawet dosłownie czerwoną – jest krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego: samodzielne lub jako obecność krwi w stolcu. Każdy epizod krwawienia powinien być oceniony przez lekarza – zaznacza dr Maciej Kawecki.

Diagnostyka zaczyna się od badania per rectum.

Nie czekać na objawy, czyli kiedy zrobić kolonoskopię lub badanie krwi utajonej w kale

Rak jelita długo może rozwijać się bezobjawowo, dlatego zalecane są przesiewowe badania profilaktyczne, które pozwolą wykryć raka w stadium bezobjawowym.

– Program przesiewowy zakłada wykonanie kolonoskopii po 50. roku życia lub po 40. roku życia u osób z wywiadem rodzinnego występowania raka jelita grubego. Aby zapisać się na badanie nie potrzeba skierowania – mówi dr Maciej Kawecki.

W większości przypadków rak jelita rozwija się powoli, na bazie łagodnych zmian, tzw. polipów (gruczolaków), które z czasem ulegają przekształceniu w raka inwazyjnego. Dlatego tak ważne są badania profilaktyczne: podczas kolonoskopii polipy można nie tylko zdiagnozować, ale także usunąć.

– Alternatywą do kolonoskopii jest test na krew utajoną w kale – obecnie są dostępne nowe generacje testów, coraz dokładniejsze w wykrywaniu patologii. Taki test wykonuje się co 2 lata. Jego zlecenie jest gestii lekarza rodzinnego lub w ramach programów zdrowotnych NFZ, takich jak „Moje Zdrowie”. Jeśli wynik testu na krew utajoną w kale jest nieprawidłowy, wymaga to uzupełnienia diagnostyki kolonoskopią – zaznacza dr Maciej Kawecki.

Jak zapisać się na kolonoskopię

Kolonoskopia profilaktyczna (przesiewowa) jest przeznaczona dla osób 50-65 lat oraz młodszych, w wieku 40-49 lat z obciążeniem rodzinnym (krewny pierwszego stopnia z rakiem jelita grubego). Nie wymaga skierowania, wystarczy zgłosić się do placówki realizującej program, wypełnić ankietę kwalifikacyjną i podać PESEL.

Zapisy na badania kolonoskopowe nie są prowadzone w ramach e-rejestracji (jak mammografia i test HPV, który zastępuje cytologię). Wolnych terminów można jednak szukać na stronie pacjent.gov.pl/terminy-leczenia. Można też zadzwonić do wojewódzkich oddziałów NFZ, gdzie powinno się uzyskać taką informację. Informacje na temat miejsc leczenia można uzyskać też na stronie onkologia.pacjent.gov.pl/pl/profilaktyka/mapa-programow-profilaktycznych.

Uwaga: profilaktyczna kolonoskopia jest badaniem profilaktycznym, na które można zgłosić się, nie mając żadnych niepokojących objawów. Bez względu na wiek, można również wykonać kolonoskopię (wówczas, poza programem profilaktycznym, potrzebne jest skierowanie od lekarza).

Wczesne wykrycie zmian nowotworowych znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i przeżycie.

Rak jelita grubego: przyczyny, zapobieganie

Rak jelita grubego: to dziś drugi zabójca nowotworowy w Polsce u mężczyzn, a trzeci u kobiet. Liczba zachorowań rośnie. Przyczyny nie są do końca poznane, wiadomo jednak, że do pojawienia się raka jelita grubego przyczynia się:

• brak aktywności fizycznej,
• nieprawidłowe odżywianie (za dużo mięsa w diecie, zwłaszcza czerwonego, za mało warzyw i owoców).

– W Polsce nadal widać wzrost zachorowań, także u osób młodych. Co jest tego przyczyną: nie potrafimy odpowiedzieć, ale nie są to tylko kwestie genetyczne – zaznacza dr Maciej Kawecki.

Najważniejsze to działać, jeśli pojawią się niepokojące objawy, i korzystać z badań przesiewowych (kolonoskopia). Niestety, wciąż bardzo często jest on rozpoznawany w stadium zaawansowanym, z przerzutami, kiedy celem leczenia nie jest już wyleczenie, a przedłużenie życia.

Posłuchaj całej rozmowy z dr. Maciejem Kaweckim na temat zapobiegania, objawów i leczenia raka jelita grubego: