Rusza program dla osób z chorobami otępiennymi. Do 2040 r. chorych może być ponad 770 tys.

Rozpoczyna się wdrażanie Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych do 2030 r. Przyjęty przez Radę Ministrów dokument ma wyznaczać kierunki działań państwa nie tylko w ochronie zdrowia, ale także w obszarze społecznym. Obejmuje m.in. profilaktykę, wczesne rozpoznawanie zaburzeń poznawczych, leczenie, badania oraz wsparcie rodzin i opiekunów.

– To pokazuje, jak wielka jest waga tego dokumentu. Dotyka on nie tylko obszarów zdrowotnych, ale również społecznych – podkreślała wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka.

Program powstał w Ministerstwie Zdrowia we współpracy z pełnomocnik rządu ds. polityki senioralnej Marzeną Okłą-Drewnowicz, innymi resortami, instytucjami i ekspertami.

Ponad pół miliona chorych w Polsce

Skala problemu będzie rosła wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Jak wskazano podczas inauguracji programu, na świecie z chorobami otępiennymi żyje około 55 mln osób. W Polsce zespoły otępienne dotyczą już ponad pół miliona osób. Według prognoz przywołanych przez przedstawicieli resortu w 2040 r. liczba chorych w Polsce może przekroczyć 770 tys.

Choroby otępienne prowadzą do stopniowego ograniczania samodzielności. Początkowo mogą pojawiać się problemy z pamięcią, z czasem dołączają zaburzenia orientacji, a w bardziej zaawansowanych stadiach chory może wymagać stałej pomocy innych osób. Ciężar opieki bardzo często przejmują członkowie rodziny – współmałżonkowie, dzieci i wnuki.

Program ma objąć także opiekunów

Jednym z istotnych elementów programu ma być właśnie wsparcie opiekunów nieformalnych. Jak mówiła wiceminister Kęcka, opieka nad osobą z chorobą otępienną może trwać wiele lat i wiązać się z ograniczeniem aktywności zawodowej oraz społecznej członków rodziny.

Marzena Okła-Drewnowicz podkreślała, że na kompleksowy plan dotyczący chorób otępiennych pacjenci, opiekunowie i rodziny czekali od lat. Dokument ma przekładać się na konkretne działania administracji publicznej, a nie pozostać jedynie zbiorem rekomendacji.

Siedem obszarów działań do 2030 roku

Krajowy program obejmuje siedem obszarów. Wśród najważniejszych kierunków wymieniono zwiększanie świadomości społecznej, profilaktykę, poprawę jakości życia chorych, wcześniejsze rozpoznawanie zaburzeń otępiennych, rozwój leczenia i badań naukowych oraz przygotowanie rozwiązań systemowych, w tym baz danych. Planowane jest również przygotowanie i upowszechnianie materiałów edukacyjnych dotyczących chorób otępiennych i neurodegeneracyjnych.

Program zakłada też prace nad rekomendacjami dotyczącymi organizacji przestrzeni oraz zajęć dla osób z zaburzeniami poznawczymi w placówkach dziennego i całodobowego pobytu.

Na część czynników ryzyka można wpływać

Istotną częścią programu ma być profilaktyka. Według danych przywołanych podczas inauguracji nawet 45 proc. przypadków otępienia może być związanych z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Oznacza to, że działania profilaktyczne mogą mieć znaczenie na długo przed wystąpieniem pierwszych objawów.

Konsultant krajowy w dziedzinie neurologii prof. Bartosz Karaszewski zwracał uwagę, że choć choroby otępienne najczęściej ujawniają się po 60. roku życia, na część czynników wpływających na późniejsze zdrowie mózgu można oddziaływać już znacznie wcześniej.

– Mówimy o chorobie, która się zaczyna najczęściej po 60. roku życia, natomiast możemy rozpocząć interwencję już w wieku dziecięcym – mówił.

Chorych będzie coraz więcej

Starzenie się polskiego społeczeństwa oznacza, że system ochrony zdrowia i opieki społecznej będzie musiał przygotować się na coraz większą liczbę osób wymagających długotrwałego wsparcia.

Prof. Karaszewski wskazywał, że choroby mózgu stanowią bardzo duże obciążenie zdrowotne, zwłaszcza gdy bierze się pod uwagę nie tylko zgony, lecz także lata życia z niepełnosprawnością. Według przywołanych przez niego szacunków w 2050 r. liczba osób wymagających leczenia i opieki z powodu choroby Alzheimera lub innych chorób otępiennych może w Polsce przekroczyć milion. Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera, a ryzyko jej wystąpienia silnie rośnie wraz z wiekiem.

Prof. Karaszewski: zaczyna się zmiana w leczeniu Alzheimera

Konsultant krajowy zwrócił również uwagę na rozwój terapii choroby Alzheimera. Jak mówił, medycyna wchodzi w okres, w którym leczenie zaczyna obejmować nie tylko łagodzenie objawów, ale także oddziaływanie na mechanizmy związane z rozwojem choroby. To zwiększa znaczenie odpowiednio wczesnego rozpoznania. Jeśli możliwości leczenia mają być wykorzystywane skutecznie, kluczowe staje się wykrywanie zaburzeń poznawczych na wcześniejszych etapach i sprawne kierowanie pacjentów do diagnostyki specjalistycznej.

Zdrowie i polityka społeczna w jednym programie

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych ma połączyć obszary, które w przypadku tych chorób są ze sobą nierozerwalnie związane: profilaktykę, diagnostykę, leczenie, badania naukowe, opiekę społeczną oraz wsparcie bliskich. Jego znaczenie będzie rosło wraz z liczbą chorych. W przypadku otępienia pomocy wymaga bowiem nie tylko sam pacjent, ale często również rodzina, która przez lata uczestniczy w opiece nad nim.

Do 2030 r. program ma stworzyć ramy dla bardziej skoordynowanej odpowiedzi państwa na jedno z największych wyzwań związanych ze starzeniem się społeczeństwa.