30 lat pomagają rzucać nikotynę. Poradnia NIO prowadzi 7,5 tys. sesji rocznie

Zaczynała od jednej linii telefonicznej, dwóch osób i kilku godzin dyżuru tygodniowo. Dziś Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym działająca przy Narodowym Instytucie Onkologii prowadzi około 7,5 tys. sesji poradnictwa rocznie i pomaga osobom mierzącym się z uzależnieniem od nikotyny.

Przez trzy dekady sam problem wyraźnie się zmienił. Kiedy poradnia rozpoczynała działalność, wyzwaniem było przede wszystkim palenie tradycyjnych papierosów. Dziś dochodzą do tego e-papierosy, podgrzewacze tytoniu i saszetki nikotynowe, a także nowe sposoby promocji tych produktów. Nie zmieniła się potrzeba profesjonalnej pomocy dla osób, które chcą zrezygnować z nikotyny.

W Polsce pali więcej osób niż średnio w OECD

Według danych OECD codziennie tytoń pali 17,1 proc. osób w Polsce. Średnia dla państw OECD wynosi 14,8 proc. Coraz większe znaczenie mają jednocześnie nowe produkty nikotynowe. Dane Głównego Inspektoratu Sanitarnego wskazują, że z e-papierosów codziennie korzysta 5,9 proc. dorosłych. Wśród młodzieży w wieku 15–16 lat niemal 40 proc. deklarowało ich używanie w ciągu miesiąca poprzedzającego badanie.

– Zmienia się rynek, sposób przyjmowania nikotyny i społeczny kontekst jej używania. Wraz z nimi musi zmieniać się także system pomocy, tak aby adekwatnie odpowiadał na nowe wzorce używania nikotyny i rzeczywiste potrzeby osób uzależnionych – podkreśla prof. Paweł Koczkodaj, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej NIO-PIB.

Zaczęło się od jednej linii

Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym została uruchomiona w listopadzie 1996 r. przez Fundację „Promocja Zdrowia”. Była pierwszą tego typu placówką w Europie Środkowej i Wschodniej. Trzy lata później została włączona w struktury Zakładu Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii. Początkowo działała przez kilka godzin w tygodniu. Do dyspozycji była jedna linia, a zespół tworzyły dwie osoby. W pomoc angażowali się również lekarze, psychologowie i studenci medycyny.

– Telefon stawał się dla wielu osób pierwszym miejscem, w którym mogły bez poczucia oceniania opowiedzieć o swoim uzależnieniu, zapytać, jak przygotować się do rzucenia palenia i uzyskać konkretną pomoc – mówi Irena Przepiórka-Rosłońska, kierująca Telefoniczną Poradnią Pomocy Palącym.

Dziś poradnia działa sześć dni w tygodniu

Wraz ze wzrostem liczby zgłoszeń wydłużano godziny pracy i rozbudowywano zaplecze techniczne. Obecnie TPPP jest dostępna od poniedziałku do piątku w godz. 9.00–21.00 oraz w soboty od 9.00 do 15.00. System pozwala jednocześnie obsługiwać pięć połączeń.

W pierwszych latach poradnia odbierała kilkaset telefonów rocznie. Dziś odnotowuje ponad 600 kontaktów miesięcznie, co przekłada się na około 7,5 tys. sesji poradnictwa rocznie.

Ważnym krokiem było także uruchomienie w 2002 r. niskopłatnego numeru 801 108 108, dzięki któremu wsparcie stało się szerzej dostępne dla osób z całej Polski.

Numer poradni trafił na opakowania wyrobów tytoniowych

Dwa lata później informacja o możliwości uzyskania pomocy zaczęła pojawiać się na części opakowań wyrobów tytoniowych. Początkowo numer poradni widniał tylko na co czternastym opakowaniu. Przełom przyniosło wdrożenie w latach 2016–2017 unijnej dyrektywy dotyczącej wyrobów tytoniowych. Numer TPPP znalazł się wtedy na nowych ostrzeżeniach zdrowotnych umieszczanych na każdym opakowaniu. Liczba połączeń wzrosła wówczas do około 10 tys. rocznie.

Pomoc nie kończy się na rozmowie telefonicznej

Uzależnienie od nikotyny jest chorobą przewlekłą i nawracającą. Nie istnieje jeden schemat postępowania skuteczny dla wszystkich, dlatego konsultanci pomagają dobrać sposób działania do konkretnej osoby, jej sytuacji i możliwości.

Początkowo wsparcie miało charakter wyłącznie reaktywny – konsultanci odbierali telefony od osób samodzielnie zgłaszających się po pomoc. W 2005 r. uruchomiono również serwis proaktywny, w ramach którego pracownicy poradni mogą kontaktować się z osobami, które wcześniej wyraziły taką potrzebę.

Od 2007 r. wsparcie dostępne jest także przez internet. Pojawiły się porady e-mailowe i strona jakrzucicpalenie.pl, a później także media społecznościowe. Od 2015 r. działa poradnia internetowa, w której eksperci udzielają około 350–400 indywidualnych porad rocznie.

Zespół TPPP zwiększył się z dwóch do siedmiu osób. Konsultanci korzystają z regularnych superwizji i szkoleń, a poradnia pracuje zgodnie ze standardami European Network of Quitlines oraz zasadami medycyny opartej na dowodach.

Nikotyna zmienia formę, problem pozostaje

Po 30 latach działalności wyzwaniem nie jest już wyłącznie palenie papierosów. Rosnąca popularność e-papierosów, podgrzewaczy tytoniu i saszetek nikotynowych sprawia, że profilaktyka i leczenie uzależnienia muszą odpowiadać na nowe sposoby używania nikotyny. Eksperci NIO zwracają uwagę, że samo informowanie o szkodliwości palenia nie wystarcza. Potrzebne jest wsparcie dopasowane do zmieniających się zachowań, produktów i grup osób sięgających po nikotynę.