Tamowanie krwotoku. Pierwsze minuty mają kluczowe znaczenie

Podczas sobotniego ataku terrorystycznego w Krakowie jeden z rannych policjantów, po unieszkodliwieniu napastnika, próbował założyć sobie stazę taktyczną. To specjalistyczna opaska uciskowa, która służy do tamowania krwotoków. Potem na pomoc policjantowi ruszyło wiele osób, przypadkowi przechodnie, inni policjanci, a także dwóch krakowskich chirurgów, którzy przebywali w pobliżu miejsca zdarzenia. Dr Mateusz Wierdak uciskał ranę, a następnie wypełnił ją gazą z apteczki, tamując krwawienie. Wykorzystał też szalik podany przez przechodniów.

Jak później podkreślał drugi z lekarzy, prof. Michał Pędziwiatr, szybkie zatamowanie krwotoku przez dr. Wierdaka mogło uratować policjantowi życie jeszcze przed przyjazdem karetki.

Krwotok to poważne zagrożenie życia

Silny krwotok to jeden z najpoważniejszych stanów bezpośredniego zagrożenia życia. W przypadku poważnego uszkodzenia tętnicy lub dużych naczyń krwionośnych człowiek może stracić niebezpiecznie dużą ilość krwi w bardzo krótkim czasie. Dlatego w ratownictwie medycznym liczy się każda minuta, a niekiedy nawet każda sekunda. Szybkie zatamowanie krwawienia przez świadka zdarzenia może zdecydować o tym, czy poszkodowany przeżyje do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego.

Tragiczne wydarzenia, takie jak sobotni atak w Krakowie, przypominają, jak istotna jest znajomość podstaw pierwszej pomocy. W przypadku ran postrzałowych, poważnych urazów komunikacyjnych czy wypadków przy pracy masywny krwotok może doprowadzić do wstrząsu krwotocznego i zatrzymania krążenia. Co robić, gdy jesteśmy świadkami takiego zdarzenia?

Masywne krwawienie – zagrożenie, którego nie wolno lekceważyć

Krwotok to intensywna utrata krwi spowodowana uszkodzeniem naczyń krwionośnych. Szczególnie niebezpieczne są krwawienia z dużych tętnic, które mogą prowadzić do szybkiego pogorszenia stanu poszkodowanego.

Organizm potrzebuje krwi do transportowania tlenu i substancji odżywczych do wszystkich tkanek oraz narządów. Jej znaczna utrata powoduje zmniejszenie objętości krwi krążącej, a w konsekwencji niedostateczne zaopatrzenie narządów w tlen. Może rozwinąć się wstrząs krwotoczny, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Nie każdy groźny krwotok musi być widoczny i wiązać się z dużą ilością krwi. Szczególnie niebezpieczne mogą być krwawienia wewnętrzne, których nie widać na pierwszy rzut oka. Niepokój powinny wzbudzić m.in. narastające osłabienie, bladość skóry, zimne poty, przyspieszony oddech, splątanie czy zaburzenia świadomości po urazie.

Najważniejsze są pierwsze minuty

W przypadku krwotoku najważniejszym celem pierwszej pomocy jest jak najszybsze ograniczenie utraty krwi. Nawet najlepiej wyposażony zespół ratownictwa medycznego potrzebuje czasu, aby dotrzeć na miejsce zdarzenia. W tym czasie świadek wypadku może podjąć działania, które zwiększą szanse poszkodowanego na przeżycie.

Szczególne znaczenie ma szybkie rozpoznanie masywnego krwawienia. Nie można czekać, aż poszkodowany zacznie tracić przytomność. Jeżeli krew intensywnie wypływa z rany, tworzy kałużę, przesiąka przez ubranie lub opatrunek albo dochodzi do amputacji urazowej, trzeba natychmiast podjąć próbę zatamowania krwotoku.

W ratownictwie urazowym funkcjonuje zasada, zgodnie z którą możliwe do opanowania masywne krwawienie zewnętrzne należy zaopatrzyć w pierwszej kolejności.

Jak zatamować silne krwawienie?

Podstawową metodą tamowania krwotoku zewnętrznego jest bezpośredni ucisk na ranę. Nie wymaga on specjalistycznego sprzętu i może być wykonany przez osobę bez wykształcenia medycznego.

O czym trzeba pamiętać w takim momencie:

Zadbaj o własne bezpieczeństwo. Zanim podejdziesz do poszkodowanego, upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne. Jeżeli istnieje zagrożenie ze strony napastnika czy ruchu ulicznego, nie narażaj własnego życia. W miarę możliwości załóż rękawiczki ochronne.

Wezwij pomoc. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999. Powiedz operatorowi, gdzie doszło do zdarzenia, ile osób jest rannych i czy występuje silne krwawienie. Jeśli są inni świadkowie, poproś konkretną osobę o wezwanie pogotowia, abyś mógł zająć się poszkodowanym.

Zastosuj bezpośredni ucisk na ranę. Przyłóż do miejsca krwawienia jałowy opatrunek, gazę lub czystą tkaninę i mocno uciskaj. Nie przerywaj ucisku, aby co chwilę sprawdzać, czy krwawienie ustało. Jeżeli materiał przesiąknie krwią, nie odrywaj go od rany – dołóż kolejną warstwę i kontynuuj ucisk.

W przypadku głębokiej rany rozważ jej wypełnienie. Jeżeli krwawienie pochodzi z głębokiej rany, np. w okolicy pachwiny lub pachy, można zastosować tzw. upakowanie rany, czyli wypełnienie jej gazą hemostatyczną lub zwykłą gazą, a następnie mocny ucisk. Najlepiej użyć materiału hemostatycznego, jeśli jest dostępny, i postępować zgodnie z jego instrukcją. Nie należy wypełniać ran klatki piersiowej ani jamy brzusznej.

Zastosuj opaskę uciskową, jeśli krwotok z kończyny jest masywny. W przypadku zagrażającego życiu krwawienia z ręki lub nogi, którego nie można szybko opanować uciskiem, należy użyć profesjonalnej opaski uciskowej, czyli stazy taktycznej (tourniquet). Zakłada się ją na kończynę powyżej miejsca krwawienia, nie na stawie, i zaciska do całkowitego zatrzymania krwawienia. Po założeniu stazy nie wolno jej luzować ani zdejmować samodzielnie. Należy zapisać godzinę założenia i przekazać tę informację ratownikom.

Staza taktyczna – co to jest?

Opaska uciskowa jest jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych w ratownictwie urazowym. Jej zadaniem jest ograniczenie przepływu krwi przez uszkodzone naczynia w kończynie, a tym samym zatrzymanie zagrażającego życiu krwotoku.

Stazę stosuje się przede wszystkim w przypadku:

• masywnego krwawienia z ręki lub nogi,
• amputacji urazowej,
• poważnych ran kończyn, w których bezpośredni ucisk nie przynosi efektu,
• sytuacji, w których nie można utrzymać stałego ucisku na ranę.

Nie należy zakładać opaski uciskowej na szyję, tułów ani bezpośrednio na staw. Nie powinno się też stosować jej profilaktycznie przy każdym skaleczeniu. To narzędzie przeznaczone do opanowywania poważnych krwotoków.

Stazę można mieć w samochodzie, plecaku lub domowej apteczce. Jednak często się zdarza, że nie ma jej pod ręką. Wtedy można wykonać improwizowaną opaskę uciskową z szerokiego materiału (szalika, chusty, krawata) i sztywnego przedmiotu (pręt, długopis, śrubokręt), który będzie elementem obrotowym, tzw. krępulcem.

Jak to zrobić?

• szeroki materiał owija się wokół kończyny powyżej miejsca krwawienia,
• końce materiału wiąże się węzłem,
• pod węzeł wkłada się sztywny pręt.
• obracając pręt, skręca się materiał i zwiększa ucisk na kończynę,
• po opanowaniu krwawienia pręt trzeba unieruchomić, aby opaska się nie poluzowała.