Samotność i smutek w starszym wieku. Sprawdź, jak zadbać o swoje samopoczucie

Samotność, smutek czy brak chęci do podejmowania codziennych aktywności nie powinny być automatycznie tłumaczone wiekiem. Choć starzenie się wiąże się z wieloma zmianami, pogorszenie zdrowia psychicznego nie jest jego nieuniknioną konsekwencją. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) w ramach programu „Senior w roli głównej” przypomina, że o dobre samopoczucie warto dbać na każdym etapie życia – czasem wystarczą niewielkie zmiany, by poczuć się lepiej.

Samotność może odbijać się na zdrowiu

Zakończenie aktywności zawodowej dla wielu osób oznacza zasłużony odpoczynek. Dla innych bywa trudną zmianą. Codzienne kontakty ze współpracownikami stają się rzadsze, a obowiązki, które przez lata organizowały dzień, przestają być jego stałym elementem. Dodatkowym obciążeniem mogą być problemy zdrowotne, ograniczenia w poruszaniu się czy śmierć bliskiej osoby.

Samotność i izolacja społeczna są uznawane za czynniki zwiększające ryzyko problemów ze zdrowiem psychicznym, w tym depresji i zaburzeń lękowych. Nie oznacza to jednak, że każda osoba mieszkająca samotnie cierpi z powodu osamotnienia. Można dobrze czuć się we własnym towarzystwie, podobnie jak można doświadczać samotności mimo obecności innych ludzi. Dlatego tak duże znaczenie mają relacje, które dają poczucie bliskości, bezpieczeństwa i wsparcia.

Nawet krótka rozmowa ma znaczenie

Jednym z najprostszych sposobów dbania o samopoczucie jest podtrzymywanie kontaktów z innymi. Telefon do bliskiej osoby, rozmowa z sąsiadem, spotkanie ze znajomymi przy kawie czy wspólny spacer mogą pomóc przełamać poczucie osamotnienia. Nie zawsze trzeba czekać, aż ktoś pierwszy zaproponuje spotkanie. Czasem wystarczy samemu wykonać telefon lub zaprosić kogoś do rozmowy.

Dobrą okazją do nawiązywania znajomości są również zajęcia w klubach seniora, domach kultury i bibliotekach. Dla części osób taką możliwość stwarzają spotkania Uniwersytetów Trzeciego Wieku czy działalność w lokalnych organizacjach. Nie chodzi o to, by mieć jak najwięcej znajomych, ale o utrzymywanie kontaktów, które sprawiają przyjemność i pozwalają czuć się potrzebnym.

Zainteresowania pomagają odnaleźć radość w codzienności

Na emeryturze warto znaleźć czas na to, co wcześniej sprawiało przyjemność, ale z powodu obowiązków zawodowych często schodziło na dalszy plan. Czytanie książek, praca w ogrodzie, słuchanie muzyki, gotowanie, rękodzieło czy rozwiązywanie krzyżówek mogą stać się przyjemnym elementem dnia. Można też spróbować czegoś nowego – zapisać się na zajęcia, nauczyć obsługi nowych technologii albo wrócić do zainteresowań sprzed lat. Nie trzeba przy tym stawiać sobie ambitnych celów. Najważniejsze, by wybrana aktywność dawała satysfakcję i pozwalała oderwać myśli od codziennych zmartwień.

Pomocne bywa również planowanie drobnych przyjemności. Spotkanie z przyjacielem, wyjście do biblioteki czy spacer w ulubionym miejscu mogą być czymś, na co czeka się z radością.

Ruch poprawia nie tylko kondycję fizyczną

Regularna aktywność fizyczna sprzyja zachowaniu sprawności, ale może również korzystnie wpływać na nastrój i ograniczać napięcie. Nie musi oznaczać intensywnego wysiłku. Spacer, spokojna gimnastyka, taniec czy praca w ogrodzie to przykłady aktywności, które można dostosować do wieku i możliwości. Ważna jest regularność, a nie osiąganie sportowych wyników. Dodatkową korzyścią mogą być kontakty z innymi. Wspólne spacery czy zajęcia ruchowe pozwalają połączyć troskę o kondycję z okazją do spotkań i rozmów.

Kiedy obniżony nastrój powinien niepokoić?

Smutek, tęsknota czy przygnębienie są naturalnymi reakcjami na trudne wydarzenia. Nie każdy gorszy dzień oznacza depresję. Nie należy jednak zakładać, że utrzymujące się pogorszenie samopoczucia jest po prostu częścią starzenia się.

Jeżeli obniżony nastrój, utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności utrzymują się przez większą część dnia przez co najmniej dwa tygodnie, warto zgłosić się do lekarza. Niepokojącymi sygnałami mogą być również zaburzenia snu, wyraźne zmiany apetytu, przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją, wycofywanie się z kontaktów społecznych czy poczucie beznadziei. Takie objawy nie zawsze świadczą o depresji. Mogą mieć również związek z innymi chorobami lub przyjmowanymi lekami, dlatego wymagają odpowiedniej oceny. Nie trzeba jednak czekać dwóch tygodni, jeśli objawy są nasilone, szybko się pogarszają lub znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Depresja nie jest naturalną częścią starzenia się. Może wystąpić w każdym wieku, również u seniorów, i wymaga odpowiedniej pomocy.

Gdzie senior może uzyskać pomoc?

Pierwszym krokiem może być rozmowa z bliską osobą, przyjacielem lub kimś, komu się ufa. Jeśli trudności nie ustępują albo zaczynają wpływać na codzienne życie, należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, psychologiem lub psychiatrą.

Pomoc dostępna jest również przez telefon. Pod bezpłatnym, całodobowym numerem 800 70 2222 działa Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym. Można tam uzyskać wsparcie psychologiczne, porozmawiać o swoich trudnościach i dowiedzieć się, gdzie szukać dalszej pomocy. Telefon działa przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się wyjątkowo trudna. Warto zadzwonić również wtedy, gdy potrzebna jest rozmowa i pomoc w uporządkowaniu emocji.

W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, w tym bezpośredniego zagrożenia samobójstwem, należy wezwać pomoc pod numerem 112.

Nie trzeba zmieniać wszystkiego od razu

Nie na wszystkie zmiany związane z wiekiem mamy wpływ. Możemy jednak szukać sposobów, by zachować kontakt z innymi, pozostać aktywnym i znaleźć w codzienności miejsce na przyjemności.

Nie trzeba też zaczynać od wielkich postanowień. Telefon do znajomego, krótki spacer czy powrót do ulubionego zajęcia mogą być pierwszym krokiem. Jeśli smutek i samotność zaczynają przytłaczać, nie warto pozostawać z nimi samemu. Rozmowa z bliską osobą lub specjalistą może pomóc znaleźć drogę do poprawy samopoczucia.