Jak będziemy żyć za 30 lat? Eksperci: Sama medycyna nie wystarczy
Sztuczna inteligencja, która pomaga przewidywać zagrożenia epidemiologiczne, skuteczniejsze programy profilaktyczne i więcej lat przeżywanych w dobrym zdrowiu. Tak może wyglądać zdrowie publiczne za trzy dekady. Jednak sam rozwój technologii nie zagwarantuje, że Polacy będą zdrowsi.
Jak przygotować system ochrony zdrowia na wyzwania 2056 roku? O tym mówią eksperci Szkoły Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP), która obchodzi 30-lecie działalności pod obecną nazwą.
Prof. Piotr Jankowski: O zdrowiu decyduje znacznie więcej niż leczenie
Przez ostatnie 30 lat polska ochrona zdrowia przeszła ogromne zmiany. Rozwinęły się możliwości diagnostyczne i terapeutyczne, powstały nowe programy profilaktyczne, a badania epidemiologiczne i analiza danych zdrowotnych zaczęły odgrywać coraz większą rolę.
Zmieniło się również podejście do zdrowia publicznego. Dziś coraz wyraźniej widać, że na zdrowie społeczeństwa wpływają nie tylko jakość i dostępność świadczeń medycznych, lecz także warunki życia, edukacja i zapobieganie chorobom.
– Przez ostatnie 30 lat zmieniły się nie tylko możliwości medycyny, ale również nasze rozumienie zdrowia. Coraz bardziej dostrzegamy, że o zdrowiu społeczeństwa decyduje znacznie więcej niż dostęp do leczenia. Znaczenie mają profilaktyka, edukacja, warunki życia i odpowiednio wcześnie podejmowane działania. To jedna z najważniejszych lekcji minionych dekad
– podkreśla prof. Piotr Jankowski, dyrektor Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP.
To ważna zmiana perspektywy. Zamiast koncentrować się wyłącznie na leczeniu skutków chorób, system powinien coraz skuteczniej ograniczać ryzyko ich wystąpienia. W kolejnych dekadach takie podejście będzie szczególnie potrzebne ze względu na starzenie się społeczeństwa i rosnące obciążenie chorobami przewlekłymi.
Będziemy żyć dłużej. Ale czy w lepszym zdrowiu?
Jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego do 2056 roku będzie starzenie się populacji. Wraz ze wzrostem liczby osób starszych zwiększy się zapotrzebowanie na leczenie wielochorobowości, rehabilitację, opiekę długoterminową i wsparcie w codziennym funkcjonowaniu.
Eksperci zwracają jednak uwagę na coś jeszcze: nie wystarczy wydłużać życia. Trzeba zadbać o to, żeby jak najwięcej lat przeżywać w dobrym zdrowiu i możliwie długo zachowywać samodzielność.
– W kolejnych dekadach jednym z najważniejszych pytań będzie to, w jakim zdrowiu przeżywamy kolejne lata. Starzenie się społeczeństwa wymaga skierowania większej uwagi na profilaktykę, zachowanie sprawności i zapobieganie utracie samodzielności. Im wcześniej podejmiemy działania, tym większe korzyści zdrowotne możemy osiągnąć
– wskazuje dr hab. Monika Burzyńska, profesor w Katedrze Gerontokardiologii i Medycyny Rodzinnej CMKP.
Oznacza to konieczność wcześniejszego wykrywania chorób, skuteczniejszego kontrolowania czynników ryzyka i lepszej koordynacji opieki zdrowotnej oraz społecznej.
Nie mniej ważne będzie kierowanie działań profilaktycznych do tych grup, które mogą odnieść z nich największe korzyści.
– Przyszłości zdrowia publicznego nie możemy budować wyłącznie wokół leczenia skutków chorób. Musimy coraz skuteczniej identyfikować czynniki ryzyka, docierać z profilaktyką do odpowiednich grup i oceniać, które działania rzeczywiście przynoszą korzyści zdrowotne. To wymaga zarówno danych, jak i odpowiednio przygotowanych specjalistów
– podkreśla prof. Urszula Religioni, zastępca dyrektora Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP.
AI może przewidywać zagrożenia. Eksperci wskazują również ryzyko
Czy za 30 lat sztuczna inteligencja pomoże wcześniej wykrywać zagrożenia dla zdrowia całych populacji? Zdaniem ekspertów jej potencjał jest duży. Algorytmy mogą analizować ogromne zbiory danych zdrowotnych, wspierać przewidywanie zagrożeń epidemiologicznych, identyfikować grupy szczególnie narażone na choroby i pomagać w planowaniu programów profilaktycznych.
Sztuczna inteligencja może również ułatwiać ocenę skuteczności działań zdrowotnych oraz prognozowanie zapotrzebowania na świadczenia medyczne.
– Największy potencjał sztucznej inteligencji w zdrowiu publicznym widzę w możliwości lepszego wykorzystania danych, które już posiadamy. AI może pomóc wcześniej rozpoznawać zagrożenia i skuteczniej planować działania, ale pod warunkiem, że będziemy potrafili właściwie interpretować wyniki i oceniać ich wiarygodność
– zaznacza prof. Urszula Religioni.
Rozwój AI może więc oznaczać nie tylko szybszą analizę danych, ale przede wszystkim możliwość podejmowania trafniejszych decyzji dotyczących zdrowia społeczeństwa.
Warunek jest jeden: wyniki generowane przez algorytmy muszą być wiarygodne, a ich zastosowanie odpowiednio nadzorowane.
Eksperci zwracają uwagę na zagrożenia związane z bezpieczeństwem danych medycznych, odpowiedzialnością za decyzje podejmowane przy wsparciu sztucznej inteligencji oraz ryzykiem pogłębiania nierówności zdrowotnych.
– Dostęp do zaawansowanych technologii nie oznacza automatycznie poprawy jakości decyzji w ochronie zdrowia. Kluczowe jest to, czy potrafimy właściwie interpretować wyniki analiz, oceniać wiarygodność algorytmów i wykorzystywać je do rozwiązywania rzeczywistych problemów zdrowotnych. A także czy jesteśmy świadomi zagrożeń związanych z wykorzystywaniem systemów opartych na sztucznej inteligencji
– dodaje prof. Piotr Jankowski.
AI może zatem stać się ważnym narzędziem zdrowia publicznego, ale nie zastąpi ekspertów odpowiedzialnych za ocenę danych i podejmowanie decyzji.
Nowe technologie nie wystarczą. Potrzebne jest zaufanie
Rozwój medycyny i cyfryzacji nie rozwiąże wszystkich problemów zdrowia publicznego. Równie ważne pozostaną edukacja, wiarygodna informacja oraz zaufanie do instytucji ochrony zdrowia.
Jak istotne jest to ostatnie, przypomniała pandemia COVID-19.
– Pandemia pokazała, jak duże znaczenie ma sprawnie funkcjonujące zdrowie publiczne. Przypomniała również, że bezpieczeństwa zdrowotnego nie można budować dopiero wtedy, gdy pojawia się zagrożenie. Jest to inwestycja, której efekty często widać dopiero po latach
– wskazuje prof. Jarosław Pinkas z Zakładu Medycyny Stylu Życia i Długowieczności CMKP, który kierował Szkołą Zdrowia Publicznego w latach 2018–2024.
Pandemia uwidoczniła znaczenie epidemiologii, sprawnej organizacji działań kryzysowych i komunikacji z obywatelami. Pokazała również, jak trudne może być przekazywanie zaleceń zdrowotnych w warunkach niepewności i szybko zmieniającej się wiedzy.
W przyszłości będzie to jeszcze większym wyzwaniem, ponieważ coraz więcej informacji zdrowotnych będzie powstawać i krążyć za pośrednictwem nowych technologii.
– Możemy mieć dostęp do coraz doskonalszych narzędzi, ale zdrowie publiczne nadal będzie wymagało umiejętności rozmawiania z ludźmi i budowania zaufania. Bez tego trudno skutecznie prowadzić profilaktykę czy przekonywać do zachowań sprzyjających zdrowiu
– zauważa prof. Jarosław Pinkas.
Nawet najlepszy program profilaktyczny może okazać się nieskuteczny, jeśli nie uda się dotrzeć do osób, dla których został przygotowany, lub przekonać ich do udziału. Dlatego w przyszłości równie potrzebne jak kompetencje cyfrowe będą umiejętności komunikowania wiedzy medycznej i budowania relacji ze społeczeństwem.
Zdrowie publiczne w 2056 roku. Na co trzeba się przygotować?
O przyszłości zdrowia publicznego eksperci będą rozmawiać podczas jubileuszu 30-lecia Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP, który odbędzie się 18 listopada w Warszawie.
Historia tej jednostki jest jednak znacznie dłuższa. Jej korzenie sięgają Studium Medycyny Społecznej utworzonego w 1971 roku. Dziś Szkoła rozwija działalność między innymi w dziedzinach epidemiologii, medycyny stylu życia, ekonomiki zdrowia, zarządzania i prawa medycznego.
– Siłą Szkoły Zdrowia Publicznego zawsze byli ludzie i ich doświadczenie. Kolejne pokolenia nauczycieli akademickich i specjalistów tworzyły miejsce, w którym wiedza medyczna spotykała się z praktyką organizacji ochrony zdrowia. Warto o tym pamiętać, kiedy rozmawiamy o przyszłości, bo rozwój nowych technologii powinien opierać się również na doświadczeniu zgromadzonym przez poprzednie pokolenia
– podkreśla prof. Janusz Ostrowski z Zakładu Prawa, Historii i Komunikacji Medycznej SZP CMKP.
Głównym punktem merytorycznej części jubileuszu będzie debata „Sztuczna inteligencja w zdrowiu publicznym – szanse i zagrożenia”. Zaplanowano również wykłady dotyczące rozwoju zdrowia publicznego w Polsce oraz znaczenia języka i komunikacji w świecie nowych technologii.
– Jubileusz to okazja do spojrzenia wstecz i docenienia dorobku osób, które tworzyły Szkołę, ale także do rozmowy o tym, jak chcemy kształtować zdrowie publiczne w przyszłości. Mamy za sobą 30 lat doświadczeń, a przed sobą kolejne dekady wyzwań. Chcemy być na nie dobrze przygotowani
– podsumowuje prof. Piotr Jankowski.
Szczyt Zdrowia Publicznego – Jubileusz 30-lecia Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP – pod patronatem medialnym Wprost/NewsMed – odbędzie się w środę, 18 listopada w godz. 9.00–12.00 w Auli Magna CMKP przy ul. Marymonckiej 99/103 w Warszawie. Wydarzenie jest otwarte i nie wymaga wcześniejszej rejestracji.