Polacy stworzyli gąbkę na krwotoki. Przeszła już ważne testy
W przypadku masywnego krwotoku liczy się każda minuta. Szybkie ograniczenie utraty krwi może uratować życie, ale w głębokich ranach nie zawsze łatwo zastosować dostępne materiały hemostatyczne. Szczególnie trudne warunki panują na miejscu wypadku czy na polu walki. Zespół dr inż. Julii Radwan-Pragłowskiej z Politechniki Krakowskiej opracował biomateriał, który ma nie tylko pomagać w tamowaniu krwawienia, lecz także ograniczać ryzyko zakażenia i wspierać regenerację uszkodzonych tkanek.
Rozwiązanie ma postać lekkiej, porowatej gąbki, którą można umieścić bezpośrednio w miejscu krwawienia. Materiał jest projektowany tak, aby po spełnieniu swojej funkcji stopniowo rozkładał się w organizmie, bez konieczności usuwania go z głębokiej rany.
– Nie chcieliśmy stworzyć materiału, który tylko zatrzymuje krew. Zależało nam, żeby jednocześnie ograniczał ryzyko infekcji, wspierał proces regeneracji i był bezpieczny dla pacjenta. W przypadku głębokiej rany taki materiał może zostać umieszczony wewnątrz, spełnić swoją funkcję, a następnie stopniowo ulec naturalnej degradacji – mówi dr inż. Julia Radwan-Pragłowska.
Gąbka na krwotoki. Co wyróżnia nowy biomateriał?
Podstawą rozwiązania jest chitozan – substancja otrzymywana z chityny, znana z właściwości sprzyjających tamowaniu krwawienia. Chitozan wykorzystuje się już w niektórych wyrobach hemostatycznych, jednak naukowcy z Krakowa zdecydowali się na surowce pochodzenia niezwierzęcego oraz opracowali metodę jego chemicznej modyfikacji. Technologia jest objęta międzynarodowym zgłoszeniem patentowym.
Wykorzystanie surowców niezwierzęcych ma znaczenie nie tylko technologiczne. Takie rozwiązanie może być łatwiejsze do zaakceptowania przez pacjentów unikających produktów odzwierzęcych z powodów religijnych, światopoglądowych czy innych.
– Od początku zależało nam na wykorzystaniu surowców pochodzenia niezwierzęcego. Chcemy, żeby gotowy wyrób był możliwie bezpieczny, ale też dostępny dla szerokiej grupy użytkowników. W przypadku produktu medycznego takie kwestie mogą mieć dla pacjenta realne znaczenie – podkreśla badaczka.
Biomateriał może występować w postaci proszku lub granulek, jednak największe zainteresowanie potencjalnych użytkowników wzbudziła trójwymiarowa gąbka. Jej porowata struktura pozwala pochłaniać płyn, a po umieszczeniu w ranie materiał tworzy fizyczną barierę i wspomaga proces tamowania krwawienia. Naukowcy badają również jego właściwości związane z ograniczaniem rozwoju drobnoustrojów oraz wspieraniem gojenia.
Gąbka ma być prosta w użyciu nawet w trudnych warunkach
Jednym z głównych założeń projektu jest łatwość zastosowania materiału. W sytuacji zagrożenia życia osoba udzielająca pomocy często działa pod presją i nie ma możliwości skomplikowanego przygotowywania opatrunku.
– W sytuacji zagrożenia prostota jest kluczowa. Poszkodowany może być w szoku, ręce mogą mu się trząść, może działać pod ogromną presją. Dlatego materiał powinien być intuicyjny: wyjmujemy go z opakowania i umieszczamy dokładnie w miejscu krwawienia. Nie powinien wymagać skomplikowanego przygotowania ani bardzo precyzyjnej obsługi – tłumaczy dr inż. Radwan-Pragłowska.
Gąbka ma być lekka, łatwa do przenoszenia i nieklejąca się podczas użycia. W przypadku głębokich ran jej postać może ułatwiać dotarcie bezpośrednio do miejsca krwawienia.
Zespół dostrzega szczególny potencjał takiego rozwiązania w medycynie taktycznej.
– Chcemy, żeby z tego rozwiązania mógł skorzystać zarówno lekarz na sali zabiegowej, jak i człowiek, który musi udzielić pierwszej pomocy w bardzo trudnych warunkach. W medycynie pola walki możliwość szybkiego, samodzielnego zaopatrzenia rany może mieć ogromne znaczenie, zanim poszkodowany otrzyma profesjonalną pomoc – dodaje naukowczyni.
Biomateriał przeszedł badania przedkliniczne
Prace nad rozwiązaniem są bardziej zaawansowane niż wstępne testy laboratoryjne. Naukowcy najpierw ocenili zdolność materiału do pochłaniania płynu oraz jego oddziaływanie z komórkami skóry. Wyniki nie wskazały na toksyczne działanie w badanych warunkach. Zaobserwowano również właściwości mogące sprzyjać namnażaniu komórek uczestniczących w regeneracji tkanek.
Kolejnym etapem były badania przedkliniczne na dużym modelu zwierzęcym. Biomateriał sprawdzano zarówno w ranach powierzchniowych, jak i w poważniejszych urazach powodujących silne krwawienie.
Badacze oceniali skuteczność tamowania krwi oraz bezpieczeństwo długotrwałego kontaktu materiału z organizmem. W jednym z etapów pozostawiono go wewnątrz organizmu przez ponad miesiąc.
– Dla nas kluczowe było sprawdzenie materiału w warunkach możliwie zbliżonych do rzeczywistych. Sam fakt, że coś dobrze chłonie płyn w laboratorium, jeszcze nie oznacza, że poradzi sobie z prawdziwym krwotokiem. W badaniach przedklinicznych mogliśmy potwierdzić zarówno skuteczność w różnych rodzajach ran, jak i bezpieczeństwo pozostawienia materiału w organizmie – mówi dr inż. Radwan-Pragłowska.
Od pola walki do gabinetu stomatologicznego
Choć jednym z głównych kierunków rozwoju technologii jest medycyna taktyczna, zespół widzi również potencjał jej wykorzystania w stomatologii. Materiały hemostatyczne są stosowane między innymi podczas ekstrakcji zębów czy zabiegów implantologicznych. W takich sytuacjach ważne są zarówno kontrola krwawienia, jak i prawidłowe gojenie tkanek.
W przygotowywaniu technologii do wdrożenia wspiera badaczy program PRIME Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
– PRIME nauczył nas przede wszystkim konfrontować nasze wyobrażenia z tym, czego naprawdę oczekuje rynek. Jako naukowcy możemy być przekonani, że wiemy, kto najbardziej potrzebuje naszego produktu. Dopiero rozmowa z przyszłym użytkownikiem pokazuje, gdzie rozwiązanie ma największą szansę przyjąć się na początku i co jeszcze trzeba w nim zmienić – wyjaśnia dr inż. Radwan-Pragłowska.
Kiedy gąbka na krwotoki trafi do praktyki medycznej?
Przed naukowcami pozostają dalsze badania, w tym planowane testy z wykorzystaniem krwi pobranej od zdrowych ochotników. Mają one pomóc dokładniej scharakteryzować mechanizm działania biomateriału i uzupełnić dokumentację.
Niezbędne będzie również przejście odpowiedniej procedury oceny zgodności z wymaganiami dotyczącymi wyrobów medycznych. Dopiero jej pomyślne zakończenie pozwoli wprowadzić produkt do obrotu.
– Naszym celem od początku nie była publikacja i odłożenie wyników na półkę. Chcemy doprowadzić do powstania rzeczywistego wyrobu medycznego. Teraz musimy domknąć ostatnie badania, przygotować pełną dokumentację, stworzyć spółkę, która będzie mogła przeprowadzić technologię przez kolejne etapy aż do rynku, z których najważniejszych jest certyfikacja – podkreśla badaczka.
Jeśli kolejne etapy zakończą się powodzeniem, opracowana w Krakowie gąbka może znaleźć zastosowanie w ratownictwie, medycynie taktycznej i stomatologii.
Technologia rozwijana jest w ramach programu PRIME Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, finansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki.