Więcej zgonów w Polsce niż zachorowań. To jeden z najgroźniejszych nowotworów. Jak się chronić?

ak trzustki to jeden z najbardziej śmiertelnych i agresywnych nowotworów. Przez długi czas rozwija się bez wyraźnych objawów. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi zaledwie 8–10 proc., choć niektóre dane wskazują, że w Polsce może to być zaledwie 6-7 proc. To jedna z głównych przyczyn zgonów z powodu nowotworów.

W Polsce więcej zgonów niż zachorowań

Pokazują to statystyki, zarówno światowe, jak i krajowe. Jak wskazują dane Światowej Organizacji Zdrowia, rak trzustki w globalnej skali zajmuje 12. miejsce pod względem częstości występowania (w 2024 r. odnotowano ponad 530 tys. nowych przypadków), to jednak w zestawieniu liczby zgonów zajmuje 6. miejsce, z 490 tys. zgonów.

To jeden z nowotworów o najbardziej niekorzystnym rokowaniu – przypomina WHO. Zdaniem specjalistów liczby dotyczące zgonów będą coraz większe. Postęp w leczeniu nie nadąża za wykrywalnością i rosnącą liczbą zachorowań. Za kilkanaście lat rak trzustki będzie odpowiadał za jedną trzecią zgonów z powodów nowotworowych.

W Polsce rocznie zapada na ten nowotwór ponad 4 tys. osób, liczby mówiące o zgonach są jeszcze większe. To jeden z nielicznych nowotworów, w którym rejestruje się więcej zgonów niż nowych zachorowań. Wg danych Krajowego Rejestru Nowotworów w roku 2023 zachorowało 2067 mężczyzn i 2213 kobiet, zmarło 2455 mężczyzn i 2631 kobiet. Wśród mężczyzn zajął 10. miejsce w zestawieniu zachorowań i 6. w tabeli zgonów, wśród kobiet było to odpowiednio – 12. i 4.

Choroba nie daje sygnałów

Rak trzustki przez długi czas nie daje żadnych sygnałów, dlatego 80 proc. rozpoznań dokonuje się w momencie, gdy choroba jest zaawansowana i doszło do przerzutów. Radykalne leczenie, czyli usunięcie całego guza i wyleczenie pacjenta, można wdrożyć u jedynie 15 proc. chorych. Co gorsza, rak trzustki źle reaguje na chemioterapię i radioterapię.

Ryzyko zachorowania na raka trzustki rośnie z wiekiem. Najczęściej dotyczy osób po 55. roku życia.

Jak się chronić?

Ten nowotwór w bardzo dużym stopniu jest zależny od stylu życia, dlatego w jego zapobieganiu bardzo dużą rolę odkrywa profilaktyka pierwotna, czyli działania na rzecz zmniejszenia ryzyka zachorowania. Najważniejszy czynnik ryzyka raka trzustki to palenie papierosów. Jak mówił podczas konferencji „Polka w Europie” dr Lubomir Bodnar z Warmińsko-Mazurskiego Centrum Onkologii, ten nałóg może nawet dwukrotnie zwiększać prawdopodobieństwo pojawienia się nowotworu.

A ponieważ kobiety w Polsce palą częściej niż kiedyś, przekłada się to na statystyki dotyczące nowotworów, nie tylko raka płuca.

Innymi modyfikowalnymi czynnikami ryzyka są otyłość, nadużywanie alkoholu i zbyt mała aktywność fizyczna. Sposobem na zmniejszenie ryzyka zachorowanie jest zatem porzucenie palenia, ograniczenie lub wyeliminowanie alkoholu, kontrola masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz dieta bogata w warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste z jednoczesnym ograniczeniem produktów wysoko przetworzonych, bogatych w cukry i tłuszcze nasycone.

A ponieważ ryzyko wystąpienia raka trzustki zwiększają też takie choroby jak cukrzyca i przewlekłe zapalenie trzustki, elementem profilaktyki jest też kontrolowanie chorób przewlekłych i unikanie zakażeń wirusowych

Jakie badania

Nie ma badań przesiewowych w kierunku raka trzustki. Badania w tym kierunku stosuje się wyłącznie w grupach wysokiego ryzyka, czyli u osób z historią raka trzustki w rodzinie lub mających konkretne mutacje genetyczne.

Jak informuje Krajowy Rejestr Nowotworów, diagnostyka nowotworu trzustki składa się z przeprowadzenia wywiadu z pacjentem, badania lekarskiego, badań laboratoryjnych krwi oraz badań obrazowych.

W badaniu fizykalnym lekarz ocenia m.in. stan odżywienia, obecność żółtaczki lub innych zmian na skórze, powiększenie węzłów chłonnych, wątroby, pęcherzyka żółciowego lub obecność innych guzów w jamie brzusznej.

Badanie krwi ma na celu analizę ogólnego stanu zdrowia, funkcji wątroby i innych narządów, aktywności enzymów trzustkowych, poziomu markera CA 19-9 i antygenu rakowopłodowego CEA.

W badaniach obrazowych podstawowymi są: ultrasonografia jamy brzusznej, tomografia komputerowa jamy brzusznej z kontrastem dożylnym i rezonans magnetyczny jamy brzusznej. Wykonuje się też ultrasonografię endoskopową (EUS), łączącą ocenę endoskopową i ultrasonograficzną, badanie to pozwala także na biopsję guzów trzustki.

Inne badania obrazowe stosowane przy podejrzeniu nowotworu trzustki to:

• endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna – EPCW,
• scyntygrafia receptorowa,
• ultrasonografia Doppler,
• ultrasonografia przez żyłę wrotną (IPEUS),
• ultrasonografia przez przewód trzustkowy (IDUS),
• laparoskopia z biopsją,
• przezskórna aspiracyjna biopsja cienkoigłowa (BAC).