Rośnie liczba zakażeń kleszczowym zapaleniem mózgu. Jak wyglądają objawy?

Kleszczowe zapalenie mózgu (odkleszczowe zapalenie mózgu, KZM) to jedna z chorób przenoszonych przez kleszcze. To ostra choroba wirusowa, która może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych.

Coraz więcej zakażeń

Liczba zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce w ostatnich latach systematycznie rośnie. Jeszcze niedawno (druga dekada XXI wieku) oficjalne statystyki mówiły o 150 – 280 przypadkach rocznie. Teraz te liczby są już kilkakrotnie wyższe.

W 2022 zarejestrowano 446 zachorowań, w 2023 roku i 2024 roku zgłoszono odpowiednio 659 i 793 przypadki. W 2025 r. było to już 935 zachorowań. Obecny rok wygląda podobnie do poprzedniego.

Oficjalne dane prezentowane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy pokazują, że od początku roku do 15 lipca odnotowano 278 przypadków. Dla porównania – w analogicznym okresie 2025 r. ta liczba wyniosła 291.

Zachorowania rejestrowane są we wszystkich 16 województwach. Największy przyrost liczby zachorowań na KZM w ubiegłym roku w porównaniu do 2024 r. odnotowano w województwach dolnośląskim, mazowieckim i podlaskim. Kolejne miejsca zajęły województwa śląskie, lubelskie, warmińsko-mazurskie oraz małopolskie.

Rośnie także liczba hospitalizacji pacjentów z kleszczowym zapaleniem mózgu. Jak niedawno przekazał Narodowy Fundusz Zdrowia, w 2012 r. hospitalizowano 220 osób, natomiast w 2025 r. liczba hospitalizacji wyniosła już 814.

Jak wyglądają objawy?

Powikłaniami kleszczowego zapalenie mózgu mogą być: zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. U 35–58 proc. chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do trwałych powikłań neurologicznych, a u jednego procenta choroba kończy się zgonem.

Okres inkubacji choroby wynosi od 4 do 28 dni (średnio 10 dni). W 90 proc. choroba może przebiegać bezobjawowo. Gdy jednak objawy się pojawią, to w pierwszej fazie (w ciągu dwóch tygodni) przypominają te towarzyszące grypie lub przeziębieniu:

• zmęczenie i osłabienie,
• gorączka, do około 38 stopni C,
• bóle głowy, stawów, mięśni,
• nudności, wymioty,
• katar, kichanie, ból gardła i kaszel.

Gdy wirus zaatakuje układ nerwowy, rozwija się druga faza choroby. Może trwać nawet tygodniami. Objawami mogą być

• znacznie wyższa gorączka, do 40 stopni C,
• bóle i zawroty głowy,
• zmienny nastrój,
• światłowstręt,
• oczopląs,
• sztywność karku,
• podwójne widzenie,
• problemy ze słuchem,
• drgawki,
• zaburzenia świadomości.

Szczepienie jedynym lekarstwem

Nie ma żadnego leku, który mógłby zwalczyć infekcję KZM. Jedyną skuteczną formą ochrony przed chorobą i ciężkimi powikłaniami jest szczepienie.

Szczepienie jest zalecane szczególnie osobom:

• mieszkającym lub wypoczywającym w rejonach endemicznych dla kleszczy (północno-wschodnia Polska),
• pracującym w lesie,
• aktywnym turystycznie (rowerzyści, grzybiarze, wędkarze),
• planującym wyjazd w regiony występowania kleszczy (Europa, Azja)

W Polsce są dostępne inaktywowane szczepionki przeciw KZM. Aby skutecznie ochronić się przed zakażeniem, konieczne jest przyjęcie trzech dawek szczepienia pierwotnego oraz dawek przypominających co kilka lat.

Szczepienie przeciw KZM jest szczepieniem zalecanym, a więc odpłatnym. Wyjątek stanowi szczepienie osób zawodowo narażonych na zakażenie (np. leśników). Koszt szczepionki i szczepienia pokrywa ich pracodawca.