Koniec pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego. Teraz będzie to nowy standard opieki psychiatrycznej

W Dzienniku Ustaw opublikowano rozporządzenie w tej sprawie. Zawiera ono wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w tych placówkach.

Pomoc bliska zamieszkania

Centra zdrowia psychicznego funkcjonują w Polsce od ośmiu lat w ramach pilotażu reformy psychiatrii dorosłych. Pilotaż był wielokrotnie przedłużany. Wprowadzają model psychiatrii środowiskowej. Chodzi o łatwy dostęp do różnych form pomocy psychologicznej i psychiatrycznej blisko miejsca zamieszkania. Celem jest odejście od modelu „azylowego”, z założenia hospitalizacje mają być możliwie krótkie i tylko w wymagających takiej interwencji sytuacjach.

Pilotażowe centra zdrowia psychicznego działają terytorialnie. Oznacza to, że każda dorosła osoba mieszkająca na terenie, który obejmują opieką, po zgłoszeniu się może otrzymać dostosowaną do jej potrzeb pomoc. Z danych ministerstwa zdrowia wynika, że teraz taką możliwość ma 49 proc. populacji dorosłych Polaków. Docelowo centra mają działać na całym obszarze kraju.

„Przyjęto podejście stopniowe, zakładające, że w pierwszym roku okresu przejściowego modelem centrów zdrowia psychicznego (CZP) objęte zostanie 15 proc. populacji pozostającej dotychczas poza pilotażem, w drugim roku proces obejmowania populacji również obejmie 15 proc. populacji, zaś w trzecim roku proces obejmowania populacji zostanie zakończony poprzez włączenie pozostałych 21 proc. populacji” – czytamy w ocenie skutków regulacji.

Kluczowe filary

Jak zapewnia NFZ, nowy system będzie opierał się na rozwiązaniach, mających na celu podniesienie standardów leczenia. Mowa o trzech elementach:

Trójskładnikowy ryczałt. Wprowadzony zostanie nowy algorytm wyliczania budżetu, który uwzględnia zasoby strukturalne placówki, wielkość populacji pod opieką oraz wskaźniki jakościowe.

Mierzalna jakość opieki. System będzie premiował konkretne efekty, takie jak skrócenie czasu oczekiwania na pierwszorazową poradę/wizytę oraz sprawność objęcia pacjenta opieką bezpośrednio po hospitalizacji.

Optymalizacja danych. Nowe wymogi sprawozdawcze nie mają na celu zwiększenia obciążeń administracyjnych, lecz służą precyzyjnemu mapowaniu ścieżki pacjenta, co jest niezbędne do budowania nowoczesnego i efektywnego systemu ochrony zdrowia.

„Naszym priorytetem jest przejście na jakościowy model finansowania, oparty na rzeczywistych efektach zdrowotnych” – mówi Jakub Szulc, wiceprezes NFZ.

Jakie świadczenia będą gwarantowane?

W nowelizacji określone zostały świadczenia gwarantowane z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień określa zadania CZP.

To udzielanie kompleksowych świadczeń osobom z zaburzeniami psychicznymi powyżej 18. roku życia oraz działania informacyjno-edukacyjne.

W dokumencie określono, że w CZP mają być realizowane świadczenia:

• dzienne,
• ambulatoryjne,
• środowiskowe,
• stacjonarne, w tym w całodobowej izbie przyjęć.

Połączenie tych form ma ułatwiać dopasowanie leczenia do stanu zdrowia i sytuacji konkretnej osoby.

Ważną rolę mają pełnić koordynatorzy opieki, którzy będą ustalać terminy poszczególnych etapów udzielanych świadczeń i czuwać nad formalną jakością procesu leczenia. Dla każdego pacjenta ma zostać stworzony plan terapii i zdrowienia, określający oferowane formy opieki oraz zespół, który będzie je realizował.

W CZP ma być zatrudniony asystent zdrowienia. To osoba z doświadczeniem psychozy po przejściu odpowiednich szkoleń, której zadaniem jest wspieranie osób doświadczających kryzysów w procesie zdrowienia.

Każde centrum ma mieć punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny (PZK). To miejsce pierwszego kontaktu, do którego osoba poszukująca pomocy może się zgłosić osobiście lub telefonicznie w dni robocze w godzinach 8.00-20.00. Jeśli w ramach centrum są dwa PZK, jeden z nich może być czynny w godz. 8.00-18.00.

Ilu będzie pracować specjalistów?

Rozporządzenie określa, jaki personel powinien pracować w centrum w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców z obszaru działania placówki.

Placówka powinna zapewniać następującą obsadę:

• pięciu psychiatrów, trzech może być w trakcie specjalizacji,
• pięć pielęgniarek, w tym dwie pielęgniarki psychiatryczne,
• pięciu psychoterapeutów,
• pięciu psychologów,
• pięciu koordynatorów opieki.
• dwóch terapeutów środowiskowych,
• jedna osoba prowadząca terapię zajęciową,
• asystent zdrowienia,
• pracownik socjalny.

Kiedy nowe regulacje wchodzą w życie?

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Wyjątek stanowią zapisy kończące z dniem 1 stycznia 2029 r. działanie poradni zdrowia psychicznego i innych miejsc udzielania ambulatoryjnych i środowiskowych świadczeń psychiatrycznych dla dorosłych. Od tamtej pory mają one być realizowane tylko przez CZP.