Rak prostaty to najczęstszy nowotwór wśród mężczyzn. Jak można bezpłatnie zbadać PSA?

Movember to listopadowa kampania społeczna, której symbolem są zapuszczane przez mężczyzn wąsy. Ma zwracać uwagę na nowotwory dotykające mężczyzn, przede wszystkim raka prostaty i raka jąder, a także na zdrowie psychiczne mężczyzn.

To najczęstszy nowotwór

Rak prostaty, znany też jako rak gruczołu krokowego lub rak stercza, to jeden z najgroźniejszych i najpowszechniejszych nowotworów. W ostatnich latach systematycznie rośnie zachorowalność zarówno w Polsce, jak i na świecie. W skali globalnej każdego roku rejestruje się około 1,3 mln nowych zachorowań. Do 2030 r. ta liczba ma wzrosnąć do 1,7 mln, zgonów ma być około 500 tys.

W Polsce diagnozuje się ponad 22 tys. nowych przypadków rocznie. Wg danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 r. zdiagnozowano 23 710 nowych przypadków, zmarło z tego powodu 5 859 mężczyzn. To oznacza, że każdego dnia o raku prostaty dowiaduje się 65 mężczyzn w naszym kraju, a 16 umiera.

Badania ratują życie

Niestety, tak jak w przypadku wielu innych nowotworów, w Polsce wciąż kuleje profilaktyka raka prostaty. Badania w tym kierunku robi tylko co trzeci mężczyzna. A wczesnej wykrycie bardzo znacząco przekłada się na rokowania. Nowotwór wykryty na wczesnym etapie jest uleczalny w 90 proc.

Jak podkreślają specjaliści, specyfika tego nowotworu jest inna niż w przypadku chociażby raka nerki. Wcześnie wykryty pozwala na długie życie w dobrym zdrowiu przy niewielkiej postępach choroby.

Ryzyko zgonu wzrasta o 39-45 proc.

O tym, jak wiele może zmienić regularna profilaktyka, przekonują wyniki Europejskiego Randomizowanego Badania Przesiewowego Raka Prostaty (ERSPC) z ubiegłego roku. Analiza obejmująca 20 lat wykazuje związek między malejącą liczbą zgłoszeń na badania przesiewowe a ryzykiem zgonu z powodu raka prostaty.

Z grupy 72 460 mężczyzn zaproszonych na badania przesiewowe jedna szósta nie pojawiła się ani razu na badania. Badania wykazały że ci mężczyźni mieli o 45 proc. wyższe ryzyko zgonu z powodu raka prostaty w porównaniu z osobami, które uczestniczyły w badaniach przesiewowych.

Natomiast w porównaniu z grupą kontrolną – mężczyznami, którzy nigdy nie zostali zaproszeni na badania przesiewowe – to ryzyko zgonu było o 39 proc. wyższe.

Przede wszystkim PSA

Jakie badania pozwalają wykryć raka prostaty? W pierwszej kolejności badanie stężenia PSA w surowicy. Zaleca się wykonanie tych badań mężczyznom po 50. roku życia, choć coraz częściej mówi się o granicy wieku wynoszącej 40 lat, szczególnie w przypadku historii raka w rodzinie.

Badanie PSA polega na oznaczeniu we krwi stężenia swoistego antygenu sterczowego.

Trzeba jednak pamiętać, że PSA nie jest markerem nowotworu, tylko markerem gruczołu krokowego. A zatem:

• podwyższony poziom PSA nie oznacza automatycznie raka prostaty,
• z drugiej strony prawidłowy wynik nie daje stuprocentowej pewności, że nowotworu nie ma,
• wynik należy interpretować w kontekście wieku, objawów i historii rodzinnej,
• w razie podejrzenia choroby dalsza diagnostyka może obejmować rezonans magnetyczny i biopsję.

Nie ma powszechnego programu badań przesiewowych PSA dla wszystkich mężczyzn. Decyzję o badaniu warto podejmować wspólnie z lekarzem, uwzględniając potencjalne korzyści i ryzyko nadrozpoznawalności.

Jak można wykonać to badanie za darmo?

Jak przypomina Narodowy Fundusz Zdrowia, mężczyźni po 50. roku życia w ramach bezpłatnego programu Moje Zdrowie mogą mieć wykonane oznaczenie PSA całkowitego w pakiecie rozszerzonym, zgodnie z kryteriami kwalifikacji.

W pozostałych przypadkach badanie PSA może zlecić lekarz POZ, jeżeli zaistnieją w tym kierunku przesłanki. Lekarz rodzinny wystawi też skierowanie do urologa, jeżeli stwierdzi, że będzie potrzebna konsultacja tego specjalisty.