Prof. Olszanecka: Trudno przekonać do leczenia pacjenta, który nie odczuwa żadnych dolegliwości

Dodano:
Prof. Agnieszka Olszanecka Źródło: Archiwum prywatne
Dla młodych mężczyzn zażywanie leków codziennie jest symbolem starości, starzenia. Czyli „Zażywam leki jak mój dziadek”. Panuje przekonanie, że jeszcze nie chcę leków, ja sobie dam radę, teraz pójdę na siłownię – mówi prof. Agnieszka Olszanecka.

Adrian Dąbek, Wprost/Newsmed: Dlaczego mężczyźni w Polsce żyją przeciętnie o ponad 7 lat krócej niż kobiety?

Dr hab. n. med. Agnieszka Olszanecka, prof. UJ CM w Krakowie z I Kliniki Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia: Według danych z 2024 r. oczekiwana długość życia mężczyzn wynosiła 74,9 roku, a kobiet 82,3. W więc różnica wynosiła 7,4 roku. Przyczyny, które musimy brać pod uwagę, to jest struktura zgonów. Jeżeli popatrzymy na to, co jest przyczyną zgonów u mężczyzn, to choroby układu krążenia wysuwają się tutaj na pierwszy plan. Przede wszystkim to są zawały serca, ale trzeba zaznaczyć, że zawały serca występują u mężczyzn wcześniej.

Bo gdybyśmy policzyli łącznie liczbę osób, które umierają z powodu chorób sercowo-naczyniowych, to kobiet jest nawet trochę więcej. Ale to dlatego, że kobiety żyją dłużej. Z atlasu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, opublikowanego w październiku, wynika, że w 2023 r. było 1,503 mln zgonów kobiet z powodu chorób układu krążenia, a mężczyzn – 1,491 mln. Więc w liczbach bezwzględnych w Europie zgonów kobiet jest troszkę więcej.

Jednak po standaryzacji względem wieku umieralność była wyższa u mężczyzn. Kobiety na ogół rozwijają chorobę wieńcową później, a więcej z nich dożywa starszego wieku, kiedy ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego jest największe.

Ważną przyczyną zgonów u mężczyzn są choroby nowotworowe i wypadki. Wypadki zarówno komunikacyjne, jak i na przykład utonięcia (prawie sześciokrotnie większa częstość u mężczyzn), wypadki w pracy, a także samobójstwa.

Z punktu widzenia chorób układu krążenia wyróżniamy czynniki ryzyka miażdżycy, czyli styl życia, poziom cholesterolu, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, a także czynniki takie jak palenie tytoniu, alkohol i nieprawidłowa dieta. Siła oddziaływania tych czynników jest podobna u obu płci, a nawet można by powiedzieć, że palenie jest silniejszym czynnikiem ryzyka u kobiet niż u mężczyzn, podobnie jak cukrzyca.

Natomiast różnica w długości życia kobiet i mężczyzn to wypadkowa czynników ryzyka, ale także czynników biologicznych, ekspozycji zawodowych, diagnostyki czy leczenia. Plus szereg czynników społecznych: miejsce pracy, samochód, wypadki, utonięcia, czyli trochę więcej brawury.

Podczas konferencji Kardiologia Prewencyjna będę mówiła na temat, czy estrogeny są odpowiedzialne za te różnice i czy kobiety żyją dłużej dlatego, że chronią je estrogeny? Z pewnością estrogeny mają znaczenie. Estrogeny to hormony płciowe odpowiedzialne za zdrowie reprodukcyjne, ale mają bardzo ważną rolę również w układzie krążenia. Działają naczyniorozszerzająco, wpływają pozytywnie na funkcję śródbłonka naczyniowego, mają działanie przeciwzwłóknieniowe, ograniczają ryzyko uszkodzenia mięśnia serca przy ekspozycji na niedokrwienie i są tarczą ochronną, ale nie jest to broń, która całkowicie chroni.

Kobiety w okresie okołomenopauzalnym, u których wygasa hormonalna funkcja jajników, dosyć szybko zmieniają swój profil ryzyka i „doganiają” mężczyzn w częstości występowania zawału serca i choroby niedokrwiennej.

Ale estrogeny są także obecne w organizmie mężczyzn. Część testosteronu ulega przemianie przez aromatazę do estrogenów i te estrogeny mają podobnie ochronny wpływ jak u kobiet, jeżeli chodzi o funkcję śródbłonka.

To nie oznacza jednak, że estrogeny są sposobem na ochronę u mężczyzn.

Mamy dane z badań, także polskich, pani prof. Ewy Jankowskiej, na temat niewydolności serca u mężczyzn. W grupie pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca i obniżoną frakcją wyrzutową, zarówno najniższe, jak i najwyższe stężenia estradiolu wiązały się z większą umieralnością niż stężenia pośrednie. Samo badanie nie rozstrzyga jednak, czy była to zależność przyczynowa.

Wracając do przyczyn zgonów: u obu płci dominują choroby układu krążenia, a na drugim miejscu znajdują się nowotwory złośliwe. U mężczyzn zgony z przyczyn sercowo-naczyniowych częściej występują przedwcześnie. Do krótszego życia mężczyzn przyczyniają się również zgony wskutek wypadków i samobójstw.

Mężczyźni mają większe skłonności do zachowań ryzykownych. To się nie zmienia od tysięcy lat. Kiedyś mężczyźni polowali na mamuta, kobiety zajmowały się czymś innym. Teraz czasy są inne i okoliczności też. Ale wciąż mężczyzna te zachowania ryzykowne podejmuje: jeździ samochodem bardziej niebezpiecznie, częściej pije alkohol i wykazuje inne ryzykowne zachowania.

Są najnowsze dane z Niemiec, opublikowane w tym roku. I nawet nie zdawałam sobie sprawy, że jeżeli chodzi o utonięcia, to w zdecydowanej większości (85 proc.) ofiary to są mężczyźni. To brawura, czyli ryzykowne zachowania.

To jest też testosteron. To nie tylko dlatego, że mężczyźni mają mniej estrogenów, tylko te ryzykowne zachowania wynikają z czynników ewolucyjnych, kulturowych czy też biologicznych.

Zachowaniem ryzykownym jest też chyba zaniedbywanie profilaktyki, bo mężczyźni dużo rzadziej chodzą do lekarza niż kobiety i dużo rzadziej się badają.

To jest ten ostatni element, czyli systemowy. Mężczyźni rzadziej się badają, chyba że zostaną przyprowadzeni przez małżonkę. Profilaktyka to ważny element, bo wiele z tych przedwczesnych zgonów można uniknąć dzięki badaniom profilaktycznym, czyli rozpoznając czynniki ryzyka.

Nadciśnienie tętnicze to pojedynczy, najmocniejszy czynnik ryzyka. U najmłodszych mężczyzn jest trzy-, czterokrotnie częstsze niż u kobiet. Więc rozpoznanie nadciśnienia i jego leczenie mogłoby zmienić ten scenariusz. Tylko trzeba przekonać mężczyzn, a z tym mamy spory problem.

Trzeba też podkreślić, że rozpoznanie to jedna sprawa, a adherencja do leczenia, czyli zastosowanie się do planu postępowania, to druga sprawa. Bo okazuje się, że nawet jeżeli rozpoznamy nadciśnienie tętnicze, to 24 proc. pacjentów, którym my, lekarze, przepisujemy lek na nadciśnienie tętnicze po raz pierwszy, takiej recepty nigdy nie wykupi.

A ponieważ częściej jest to mężczyzna, to tutaj mamy pewne konsekwencje. Czyli stosowanie się do leczenia to nie tylko rozpoznanie, ale również krok dalej.

Mamy też problem związany z alkoholem i paleniem papierosów, to są wspólne czynniki ryzyka dla chorób nowotworowych i chorób układu krążenia. Chodzi o raka jelita grubego, jeżeli chodzi o nieodpowiednią dietę, czy raka płuca, jeżeli chodzi o palenie tytoniu. To jest numer jeden, jeżeli chodzi o umieralność mężczyzn z powodu chorób nowotworowych.

A jak to można wytłumaczyć? Chodzenie do lekarza, badanie się, stosowanie się do zaleceń jest – upraszczając oczywiście – mało męskie?

To nie jest do końca pytanie do mnie, ale pewnie w takim społecznym odbiorze trochę tak. To z jednej strony obalanie mitu zdrowego i silnego człowieka. Po drugie jest to pewna stygmatyzacja. To, co ja słyszę od wielu pacjentów, głównie młodych czy w średnim wieku. Zażywanie leków codziennie jest dla wielu osób symbolem starości, starzenia. Czyli „Zażywam leki jak mój dziadek”. Panuje przekonanie, że jeszcze nie chcę leków, ja sobie dam radę, teraz pójdę na siłownię.

To jest podejście, że „Zadbam o siebie teraz”. Odpowiadam, że warto było zacząć wcześniej, nadal można wiele zyskać, ale zmiana stylu życia na tym etapie często nie wystarczy i nie zastąpi leków, które realnie poprawiają rokowanie.

Być może to jest kwestia kulturowa i męskiego wizerunku, trochę takiego chojrakowania.

Z mojego doświadczenia klinicznego — podkreślam, że to osobista obserwacja — szczególnie trudno przekonać do leczenia pacjenta, który nie odczuwa żadnych dolegliwości. Przychodzi na kolejną wizytę bez badań, nie mierzy ciśnienia i zapowiada, że weźmie się za siebie, ale codziennie pojawiają się pilniejsze sprawy.

To „polowanie na mamuta” ma dziś zupełnie inny wymiar: praca, kolejne zadania, zapewnienie bezpieczeństwa rodzinie. Wciąż jest coś pilniejszego niż własne zdrowie. Na badania i leczenie czas ma się znaleźć później — tylko że to „później” ciągle się odsuwa. Jest bardzo wiele powodów, żeby nie realizować planów zdrowotnych. Nasze proste rady, żeby leki zażywać codziennie, tak jak codziennie myjemy zęby, służą temu, żeby dbanie o swoje zdrowie traktować jak inwestycję, która zaprocentuje za lata, ale ta perspektywa jest zbyt odległa. Bo wszystko musi być na już, ma być szybkie tempo i deadline, który jest na jutro.

Takie podejście niestety kradnie nam lata w zdrowiu.

Wspomniała pani profesor o adherencji, czy właściwie jej braku, ale czy istnieją różnice w skuteczności leczenia chorób serca u mężczyzn i u kobiet?

W wielu chorobach układu krążenia kobiety i mężczyźni odnoszą porównywalne korzyści z leczenia zgodnego z wytycznymi. Nie oznacza to jednak, że odpowiedź na każdą terapię jest identyczna. Różnimy się składem ciała i metabolizmem leków, co może wpływać na ich działanie i tolerancję. Dotyczy to między innymi niektórych beta-blokerów.

Nasza wiedza o tych różnicach jest też niepełna, ponieważ kobiety są nadal niedostatecznie reprezentowane w wielu badaniach klinicznych.

Trzeba również odróżnić późniejszy wiek zachorowania od opóźnienia rozpoznania. Choroba wieńcowa ujawnia się u kobiet przeciętnie później niż u mężczyzn, ale dodatkowym problemem bywają opóźnienia w rozpoznaniu i leczeniu ostrych zespołów wieńcowych.

Natomiast w przypadku nadciśnienia tętniczego mamy mocne dowody, że obniżenie ciśnienia przynosi kobietom i mężczyznom podobne korzyści w postaci względnego zmniejszenia ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Źródło: NewsMed
Proszę czekać ...

Proszę czekać ...

Proszę czekać ...

Proszę czekać ...