Rocznie o diagnozie dowiaduje się 24 tys. mężczyzn. Ten rak może być skutecznie leczony
W listopadzie kierujemy uwagę w stronę profilaktyki nowotworów prostaty i jądra. Ponad 2 miliony mężczyzn wypełniło ankietę w ramach przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia programu „Moje Zdrowie”, ale czy wiemy ilu spośród nich miało niepokojący wynik PSA? Jaka część z nich została skierowana na dalszą diagnostykę w kierunku raka prostaty? Ilu realnie dostało skierowanie do urologa i odbyło konsultacje specjalistyczną? Zapewnienie, by za rosnącą świadomością zdrowotną, szła sprawna diagnostyka, a za niepokojącym wynikiem badania – konkretne działania wciąż pozostaje wyzwaniem.
Fundacja OnkoCafe – Razem Lepiej przekonuje, że Niebieski Listopad to nie tylko czas edukacji, lecz także impuls do poprawy organizacji opieki zdrowotnej nad mężczyznami.
Choć świadomość zdrowotna stopniowo rośnie, rozmowa o chorobie prostaty wciąż bywa trudna. Mężczyźni nie zawsze chcą dzielić się doświadczeniem choroby, szczególnie gdy leczenie może wpływać na ich postrzeganie własnej męskości, życie intymne, czy kontrolę oddawania moczu. Często brakuje również wiedzy, gdzie szukać wsparcia osób, które mierzą się z podobnymi problemami.
– Od lat budujemy przestrzeń, w której kobiety otwarcie dzielą się swoim doświadczeniem choroby onkologicznej. Przez ostatnie lata temat raka piersi został znacznie bardziej oswojony, a świadomość znaczenia profilaktyki wyraźnie wzrosła. Zależy nam, aby podobną swobodę i poczucie wsparcia mieli mężczyźni. Choć w listopadzie zmieniamy kolor z różowego na niebieski, to nasza misja pozostaje niezmienna. Chcemy mówić o zdrowiu w sposób prosty i przystępny, oswajać lęk przed badaniami i pokazywać, że choroba nowotworowa nie musi oznaczać samotności – mówi Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej, która poprzez kampanię „ProstaTaHistoria” wspiera m.in. pacjentów z rakiem prostaty i ich bliskich.
Siedem lat różnicy, które możemy wykorzystać jako impuls do zmian
Z danych GUS wynika, że w 2025 roku przeciętny czas życia mężczyzn w Polsce wynosił 75,37 lat, a kobiet 82,48 lata. Różnica wynosi więc ponad 7 lat. W poprawie zdrowia mężczyzn kluczowe są rozwiązania organizacyjne: łatwiejszy dostęp do lekarza, ograniczenie liczby formalności, skuteczne kierowanie na dalsze badania oraz monitorowanie losów pacjenta po otrzymaniu nieprawidłowego wyniku.
Jednym z obszarów, w których takie działania mogą przynieść szczególne korzyści, jest profilaktyka i leczenie raka prostaty, który dotyka w Polsce ok. 23 710 mężczyzn rocznie, co czyni go najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn. Za tą liczbą stoją nie tylko pacjenci, lecz również ich najbliżsi, dla których diagnoza również oznacza konieczność odnalezienia się w nowej rzeczywistości.
Ponad 2 miliony mężczyzn w programie „Moje Zdrowie”. Co dzieje się po ankiecie?
Okazję do rozmowy z lekarzem POZ o profilaktyce raka prostaty, stwarza program „Moje Zdrowie” realizowany w Polsce od maja 2025 roku, który może wspierać wcześniejsze wykrywanie problemów zdrowotnych. Z danych Centrum e-Zdrowia, na dzień 18 listopada 2026 roku, wynika, że ankietę programu wypełniły już 5 893 974 osoby, w tym 2 272 088 mężczyzn. Stanowią oni 38,55 proc. wszystkich uczestników, podczas gdy udział kobiet wynosi 61,45 proc. W grupie mężczyzn najwyższy odsetek uczestnictwa w odniesieniu do populacji danej grupy wiekowej odnotowano wśród osób w wieku 70–79 lat – 20,61 proc.
Choć kobiety nadal korzystają z tej formy profilaktyki częściej, liczba mężczyzn, którzy zdecydowali się wypełnić ankietę, pokazuje ogromny potencjał tego narzędzia. W ramach programu mężczyźni po 50. roku życia otrzymują badanie PSA w pakiecie rozszerzonym. Pojawia się jednak pytanie: czy potrafimy ocenić, ilu mężczyzn po wypełnieniu ankiety rzeczywiście przeszło dalszą diagnostykę?
Analiza danych Centrum e-Zdrowia za pierwszy rok programu wskazuje, że publiczna sprawozdawczość obejmowała jedynie dwa z sześciu etapów realizacji świadczenia. Dostępne były informacje o liczbie wypełnionych ankiet oraz o liczbie przypadków, w których po wypełnieniu ankiety rozpoczęto dalszą realizację świadczenia. Natomiast nie publikowano pełnych danych o wykonanych badaniach, wizytach podsumowujących, wynikach nieprawidłowych i wdrożonym postępowaniu.
W przypadku profilaktyki raka prostaty oznacza to brak pełnego obrazu dalszych losów uczestników programu. Nie wiemy, ilu mężczyzn faktycznie wykonało oznaczenie PSA, u ilu stwierdzono nieprawidłowy wynik, ilu zostało skierowanych do urologa i ilu ostatecznie przeszło pogłębioną diagnostykę.
To ważne rozróżnienie. Liczba ankiet pokazuje zainteresowanie profilaktyką, ale dopiero informacje o kolejnych etapach pozwoliłyby ocenić, jak skutecznie program przekłada się na wczesne wykrycie nowotworów męskich.
– Ponad dwa miliony mężczyzn, którzy wypełnili ankietę „Moje Zdrowie”, to bardzo dobra wiadomość. Pokazuje, że mężczyźni chcą dbać o swoje zdrowie i są gotowi wykonać pierwszy krok. Teraz naszym zadaniem jest zadbać o to, żeby nie zatrzymali się na tym etapie. Chcielibyśmy wiedzieć nie tylko, ilu pacjentów wypełniło ankietę, ale również ilu wykonało zalecone badania, ilu otrzymało dalszą pomoc i czy osoby z niepokojącymi wynikami trafiły do odpowiednich specjalistów. Sukces profilaktyki powinniśmy mierzyć nie tylko zainteresowaniem programem, lecz także tym, co realnie zmieniło się w zdrowiu pacjentów – podkreśla Anna Kupiecka.
Jak ułatwić mężczyznom drogę do diagnostyki?
Wiele barier utrudniających mężczyznom korzystanie z opieki ma charakter organizacyjny. Są to m.in. trudności w pogodzeniu wizyty z pracą zawodową, konieczność umawiania kolejnych konsultacji i brak jasnej informacji o dalszym postępowaniu. Większego znaczenia nabiera zatem dyskusja o uproszczeniu dostępu do opieki urologicznej.
Obecnie, aby skorzystać z konsultacji urologa w ramach NFZ, pacjent potrzebuje skierowania. Inaczej jest w przypadku kobiet, które mogą zgłosić się do ginekologa w dowolnym momencie bez skierowania. Eksperci zwracają uwagę, że umożliwienie mężczyznom bezpośredniego dostępu do urologa, na zasadach analogicznych do dostępu do ginekologa, mogłoby ograniczyć liczbę formalności i ułatwić zgłoszenie się do specjalisty, szczególnie pacjentom z niepokojącymi objawami lub wynikami badań.
Równocześnie nie każda nieprawidłowość w oznaczeniu PSA oznacza nowotwór czy konieczność natychmiastowego leczenia. Kluczowe znaczenie mają właściwa interpretacja wyniku, ocena ryzyka i odpowiednio zaplanowana dalsza diagnostyka.
– Wczesne wykrywanie raka prostaty powinno opierać się na świadomych decyzjach diagnostycznych, a nie na automatycznym kierowaniu każdego mężczyzny na kolejne badania. Oznaczenie PSA jest ważnym narzędziem, ale jego wynik musi być interpretowany w kontekście wieku pacjenta, czynników ryzyka i obrazu klinicznego. Potrzebujemy takiej organizacji opieki, w której pacjent wie, jaki powinien być następny krok i może go wykonać bez niepotrzebnej zwłoki – mówi dr n. med. Paweł Potocki, specjalista onkologii klinicznej z Katedry i Kliniki Onkologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum.
Pacjenci potrzebują nie tylko badań, ale także informacji i wsparcia
Znaczenie dobrej komunikacji i sprawnej organizacji diagnostyki potwierdzają również wyniki raportu Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej „Ścieżka raka prostaty – okiem pacjenta”, opracowanego na podstawie dwóch ogólnopolskich badań ankietowych przeprowadzonych w 2024 i 2025 roku, z udziałem łącznie 248 respondentów.
W ankiecie z 2025 roku 45,1 proc. uczestników wskazało, że od pojawienia się niepokojących sygnałów do zgłoszenia się do lekarza upłynęło ponad pół roku. Wyniki badań wskazują również na trudności pojawiające się już podczas diagnostyki i leczenia: 45,1 proc. respondentów samodzielnie finansowało przynajmniej jedno badanie obrazowe, a 16 proc. nie potrafiło wskazać żadnej metody leczenia raka prostaty.
W odpowiedziach pacjentów szczególnie wyraźnie wybrzmiewała potrzeba lepszej komunikacji z lekarzami, dokładniejszego omawiania wyników badań, przedstawiania możliwości terapeutycznych oraz szerszego dostępu do wsparcia psychologicznego. Warto zwrócić również uwagę, że edukacja na temat raka prostaty nie powinna być kierowana tylko do mężczyzn.
– Z naszych codziennych obserwacji wynika, że szczególną rolę w procesie leczenia mężczyzny odgrywają jego dorosłe dzieci – córki i synowie, którzy szukają informacji w Internecie, kontaktują się z lekarzami, pomagają organizować konsultacje i dopytują o możliwości leczenia. Dlatego tak ważne jest, abyśmy edukowali całe społeczeństwo – mówi Kupiecka.
Rak prostaty może być skutecznie leczony
Rozwój medycyny pozwala coraz lepiej dopasowywać leczenie nowotworu prostaty do potrzeb konkretnego pacjenta. W zależności od stadium zaawansowania choroby, jej charakterystyki oraz indywidualnej sytuacji pacjenta możliwe jest zastosowanie różnych metod postępowania: aktywnej obserwacji, leczenia operacyjnego, radioterapii, hormonoterapii, w tym nowoczesnych leków działających na szlak receptora androgenowego, chemioterapii, terapii ukierunkowanych molekularnie, a także, u odpowiednio zakwalifikowanych chorych, terapii radioligandowej, stanowiącej jeden z obiecujących kierunków rozwoju leczenia zaawansowanego raka prostaty.
W październiku 2025 roku ukazały się pierwsze, kompleksowe rekomendacje multidyscyplinarnego zespołu ekspertów, opisujące sposób bezpiecznego i efektywnego wdrażania tej technologii w praktyce klinicznej.
Eksperci podkreślają również, że sposób postępowania w raku prostaty powinien być dostosowany do stopnia zaawansowania i charakterystyki choroby. Jak wskazuje prof. Piotr Chłosta, u części pacjentów z nowotworem o niskim ryzyku możliwe jest prowadzenie aktywnego nadzoru, podczas gdy rak klinicznie istotny wymaga aktywnego leczenia – chirurgicznego lub radioterapii. W przypadku choroby zaawansowanej leczenie ma natomiast charakter wieloetapowy i może obejmować m.in. nowoczesną hormonoterapię, chemioterapię oraz leczenie celowane.
Jak podkreśla prof. Piotr Wysocki, celem jest wykorzystanie dostępnych możliwości terapeutycznych w taki sposób, aby możliwie długo kontrolować chorobę, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa i dobrej jakości życia pacjenta.
– Rak prostaty to choroba, w której dysponujemy wieloma opcjami terapeutycznymi, a wybór odpowiedniej strategii zależy od sytuacji konkretnego pacjenta. Natomiast, co ważne, nawet w zaawansowanym opornym na kastrację stadium, które jest dla pacjentów szczególnie obciążające, istnieją metody kontrolowania tej choroby, umożliwiające jej skuteczne spowolnienie. Diagnoza raka prostaty w dzisiejszych czasach nie jest wyrokiem, mamy możliwości, a współpraca lekarzy różnych specjalności: urologa, onkologa klinicznego, radioterapeuty, lekarza medycyny nuklearnej sprawia, że możemy jeszcze lepiej wykorzystać ten potencjał współczesnej medycyny – mówi prof. dr hab. n. med. Paweł Wiechno, specjalista onkologii klinicznej i chemioterapii nowotworów, Kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Układu Moczowego w Narodowym Instytucie Onkologii.
Niebieski Listopad to okazja, aby mówić o zdrowiu mężczyzn szerzej niż tylko przez pryzmat jednego badania czy jed Badaj się! nej diagnozy. To również czas na rozmowę o łatwiejszym dostępie do specjalistów oraz lepszej koordynacji opieki.
– Chciałabym, żeby po tegorocznym listopadzie zostało coś więcej niż niebieskie wstążki i przypomnienia o badaniach. Żeby więcej mężczyzn odważyło się porozmawiać z lekarzem i żeby system potrafił skuteczniej prowadzić ich przez kolejne etapy diagnostyki. Mamy wiedzę, mamy narzędzia i coraz więcej możliwości terapeutycznych. Teraz powinniśmy zadbać o to, aby pacjenci mogli z nich w pełni korzystać – podsumowuje Anna Kupiecka.