Umiera rocznie 100 tys. Polek i Polaków rocznie. Ale można zmniejszyć te ponure statystyki

4 lutego obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Rakiem. Ustanowiony został w celu zwiększenie świadomości na temat profilaktyki, wczesnego wykrywania i leczenia nowotworów. To okazja, aby po raz kolejny zwrócić uwagę na niepokojące statystyki w Polsce.

Ponure statystyki nowotworowe w Polsce

Rocznie wykrywa się u nas prawie 200 tys. nowych przypadków raka, umiera z tego powodu niemal 100 tys. Polek i Polaków. Jak informuje Krajowy Rejestr Nowotworów, w 2023 r. wpłynęły informacje o 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory i ponad 99,7 tys. zgonów. Niestety, choć statystycznie chorujemy rzadziej niż mieszkańcy Europy Zachodniej, to statystyki umieralności w Polsce są wyższe. Przekładając to na bardziej przemawiające do wyobraźni liczby, codziennie z powodu chorób nowotworowych umiera w Polsce niemal 300 osób.

Nowotwory złośliwe są drugą przyczyną zgonów w Polsce, odpowiadając a 26 proc. zgonów wśród mężczyzn i 23 proc. zgonów wśród kobiet. Choroby nowotworowe stanowią poważny problem zdrowotny przede wszystkim u osób w młodym i średnim wieku (25-64 lat). Dotyczy to głównie kobiet, nowotwory są przyczyną śmierci 31 proc. młodych kobiet (25-44 lata) i 45 proc. kobiet w średnim wieku (45-64 lata).

Jak wyjaśnia KRN, obserwowane od wielu lat trendy zachorowalności i umieralności z powodu nowotworów złośliwych w Polsce są pochodną zarówno wieku, jak i zmianami zachodzącymi w ekspozycji na czynniki rakotwórcze, głównie związanymi z paleniem papierosów. W 2024 roku odsetek palących mężczyzn i kobiet wyrównał się – 21 proc. dorosłych w obu populacjach codziennie pali papierosy.

W 2023 r. po raz kolejny liczba kobiet, które zmarły w wyniku raka płuca, przekroczyła liczbę kobiet, które zmarły z powodu raka piersi. Rak płuca jest przyczyną 18,6 proc. zgonów kobiet z powodów nowotworowych, w przypadku raka piersi jest to 14,6 proc. Jeśli chodzi o wykrywalność, to w populacji kobiet najczęściej jest to rak piersi, jelita grubego (okrężnica i odbytnica), płuca i trzonu macicy.

Najczęstszym nowotworem mężczyzn jest nowotwór gruczołu krokowego (23,3 proc. wszystkich zachorowań onkologicznych), na kolejnych miejscach rak płuca i rak jelita grubego (okrężnica i odbytnica).

Rak płuca wciąż zajmuje pierwsze miejsce w zestawieniu liczby zgonów (25 proc.), jednak w populacji mężczyzn od ponad 20 lat obserwuje się spadek zachorowalności i umieralności na nowotwory płuca, co jest wynikiem zmniejszania się odsetka palących mężczyzn.

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Z okazji Światowego Dnia Walki z Rakiem Komisja Europejska, we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC), zaprezentowała piątą edycję Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem – inicjatywy zapoczątkowanej w 1987 r., której celem jest pomoc ludziom w podejmowaniu świadomych decyzji zmniejszających ryzyko zachorowania na nowotwory.

Jak podkreśla Polska Liga Walki z Rakiem, ta inicjatywa to kluczowy krok w dziedzinie profilaktyki nowotworów. Piąta edycja Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem obejmuje 14 prostych i zrozumiałych zaleceń, opartych na najnowszych dowodach naukowych, które każdy może zastosować w codziennym życiu.

Kodeks odnosi się do najważniejszych czynników ryzyka nowotworów, takich jak palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta, spożywanie alkoholu, narażenie na promieniowanie słoneczne, zanieczyszczenie powietrza, radon oraz czynniki rakotwórcze w miejscu pracy. Zawiera również zalecenia dotyczące karmienia piersią, zakażeń wywołujących nowotwory, hormonalnej terapii zastępczej oraz zorganizowanych programów badań przesiewowych w kierunku nowotworów.

Polska Liga Walki z Rakiem zwraca uwagę, że poprzednie edycje Kodeksu obejmowały wyłącznie działania, które jednostki mogły podejmować w celu zapobiegania nowotworom. Obecnie, po raz pierwszy, Kodeks zawiera także jasne, oparte na dowodach naukowych zalecenia skierowane do rządów i decydentów, otwierając drogę do silniejszych i bardziej systemowych działań politycznych na rzecz ochrony zdrowia obywateli i zmniejszenia obciążenia chorobami nowotworowymi w całej Europie.

„Europejski Kodeks Walki z Rakiem daje dziś nie tylko jasne wskazówki obywatelom, ale także konkretne drogowskazy dla państw. To dobra okazja, by w Polsce wzmocnić działania legislacyjne i organizacyjne w obszarze profilaktyki, które realnie przełożą się na zmniejszenie liczby zachorowań na nowotwory” – podkreśla prof. Jacek Jassem, prezes Fundacji Polska Liga Walki z Rakiem.

Jak zapobiegać? 14 zasad

Najnowszy Europejski kodeks walki z rakiem składa się z 14 zaleceń opartych na aktualnych dowodach naukowych dotyczących indywidualnych czynników behawioralnych, czynników środowiskowych i procedur medycznych.

Oto one:

1. Palenie tytoniu. Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci ani e-papierosów. Jeśli palisz, rzuć.
2. Narażenie na dym tytoniowy w otoczeniu. Zadbaj o to, aby twój dom i samochód były wolne od dymu tytoniowego.
3. Nadwaga i otyłość. Podejmuj działania, aby zapobiegać nadwadze i otyłości lub je kontrolować:
   Ogranicz spożycie żywności wysokokalorycznej, bogatej w cukier, tłuszcz i sól.
   Ogranicz spożycie napojów o wysokiej zawartości cukru.
   Pij głównie wodę i napoje niesłodzone. Ogranicz spożycie żywności wysokoprzetworzonej.
4. Aktywność fizyczna. Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
5. Dieta. Włącz do codziennej diety dużo produktów pełnoziarnistych, warzyw, roślin strączkowych i owoców. Ogranicz spożycie czerwonego mięsa i unikaj przetworzonego mięsa.
6. Alkohol. Unikaj napojów alkoholowych.
7. Karmienie piersią. Karm dziecko piersią jak najdłużej.
8. Ekspozycja na słońce. Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie u dzieci. Stosuj ochronę przeciwsłoneczną. Nigdy nie korzystaj z solarium.
9. Czynniki rakotwórcze w miejscu pracy. Zapoznaj się z czynnikami rakotwórczymi występującymi w miejscu pracy i poproś pracodawcę, aby zadbał o twoje bezpieczeństwo. Zawsze przestrzegaj zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
10. Radon w pomieszczeniach. Dowiedz się, jaki jest poziom radonu w twojej okolicy, sprawdzając lokalną mapę radonową. Skorzystaj z pomocy specjalistów, aby zmierzyć poziom radonu w domu i w razie potrzeby go obniżyć.
11. Zanieczyszczenie powietrza. Podejmij działania, aby zmniejszyć narażenie na zanieczyszczenie powietrza:
    Korzystaj z transportu publicznego, wybieraj spacer lub jazdę na rowerze zamiast samochodu.
    Podczas spacerów, jazdy na rowerze lub ćwiczeń wybieraj trasy o mniejszym natężeniu ruchu drogowego.
    Dbaj o to, aby twój dom był wolny od dymu, unikaj palenia materiałów takich jak węgiel czy drewno.
    Wspieraj polityki poprawiające jakość powietrza.
12. Zakażenia rakotwórcze. Szczep dziewczęta i chłopców przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) w wieku zalecanym w twoim kraju. Badaj się i lecz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) oraz bakterię Helicobacter pylori, zgodnie z zaleceniami obowiązującymi w twoim kraju.
13. Hormonalna terapia zastępcza. Jeśli po szczegółowej konsultacji z lekarzem zdecydujesz się na stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (aby złagodzić objawy związane z menopauzą), postaraj stosować się ją jak najkrócej.
14. Zorganizowane programy badań przesiewowych. Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych zgodnie z zaleceniami obowiązującymi w twoim kraju, w kierunku:
    raka jelita grubego,
    raka piersi,
    raka szyjki macicy,
    raka płuca.