„Innowacja to szansa na normalność”. Jak w Polsce wygląda dostęp do nowoczesnych terapii?

Dodano:
Panel „Wartość innowacji w zdrowiu” Źródło: NewsMed / Adrian Dąbek
Innowacyjne terapie nie powinny być postrzegane jedynie jako obciążenie budżetu, lecz jako inwestycja, która może przynieść wymierne korzyści całemu społeczeństwu – podkreślają eksperci i pacjenci.

Jeszcze kilkanaście lat temu diagnoza wielu chorób oznaczała dla pacjenta wyrok, niepewną przyszłość, postępującą niepełnosprawność, a często również przedwczesną śmierć. Dziś dzięki rozwojowi medycyny, nowym lekom, technologiom i coraz bardziej spersonalizowanym metodom leczenia sytuacja w wielu obszarach wygląda zupełnie inaczej. Innowacje pozwalają nie tylko wydłużać życie, ale także przywracać jego jakość, umożliwiać powrót do pracy, aktywności społecznej, podróżowania i realizowania planów, które wcześniej wydawały się nieosiągalne.

Jednocześnie nowoczesne terapie mają swoją cenę, a decydenci muszą podejmować decyzje, które rozwiązania finansować i w jakim zakresie udostępniać je pacjentom. O tym, jak mierzyć wartość innowacji, dlaczego nie można patrzeć na nią wyłącznie przez pryzmat wydatków oraz co wciąż utrudnia dostęp do nowoczesnego leczenia w Polsce, rozmawiali uczestnicy panelu „Wartość innowacji w zdrowiu”.

Dyskusję rozpoczęto od pytania o to, jak właściwie oceniać wartość nowych rozwiązań w medycynie. Wydatki na ochronę zdrowia konkurują z innymi potrzebami państwa – obronnością, edukacją, nauką czy polityką społeczną. Dlatego, jak podkreślano, konieczna jest zmiana sposobu myślenia o finansowaniu zdrowia. Innowacyjne terapie nie powinny być postrzegane jedynie jako kolejne obciążenie budżetu, lecz jako inwestycja, która może przynieść wymierne korzyści całemu społeczeństwu.

Wydanie jednego euro w innowacjach farmaceutycznych przynosi prawie 9 euro korzyści społeczno-ekonomicznych.

Dr Gałązka-Sobotka: Jesteśmy pokoleniem rewolucji

Dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, rektor Uczelni Łazarskiego i dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia, przekonywała, że mamy bardzo wiele dowodów na to, że wdrażanie innowacji w systemie ochrony zdrowia niesie ze sobą mierzalną wartość, wyrażaną nie tylko wymiarem klinicznym, ale także doświadczeniem pacjenta i kosztami systemowymi.

Jesteśmy pokoleniem rewolucji. Doświadczamy tego, co można określać przełomem w medycynie. Bardzo wiele chorób przestało być śmiertelnymi, a stało się przewlekłymi, które nie muszą skracać życia – podkreślała.

Zaznaczyła, że Polska ma narzędzia pozwalające oceniać efektywność nowych technologii. To m.in. dojrzały system oceny technologii medycznych, działalność Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji uważana w Europie za wzorcową, programy lekowe, system SMPT umożliwiający monitorowanie terapii, a także mechanizmy dzielenia ryzyka pomiędzy płatnika i producenta.

– Mamy też coś, czego nie ma w wielu państwach Europy Zachodniej. To systemy e-zdrowia i ogromne bazy danych cyfrowych – dodawała.

Problem polega jednak na tym, że możliwości te nie są w pełni wykorzystywane. Ocena ekonomiczna nowych technologii często koncentruje się na wpływie na budżet wyłącznie jednego płatnika, czyli Narodowego Funduszu Zdrowia, ocenianie zamyka się w horyzoncie jednego roku. Tymczasem skutki wdrożenia innowacji mogą ujawniać się przez wiele lat, a korzyści trafiają również do innych obszarów finansów publicznych, m.in. ZUS czy budżetu państwa.

– Nie prowadzimy długofalowych analiz, nie dostarczamy sobie dowodów na to, jak ogromną skuteczność miały decyzje podjęte przez regulatora 10 lat temu – podkreślała.

– Dzisiaj w dyskusji o finansach ochrony zdrowia odnosimy wydatki do produktu krajowego brutto. A powinniśmy zainicjować dyskusje o tym, że dochodowość i bogactwo kraju powinno się liczyć jako sumę PKB i produktywności społeczeństwa. To jest łączny dochód – zwracała uwagę.

Podkreślała, że nadal musimy się przekonywać do sensu inwestowania w innowacje.

Jej zdaniem brakuje szerszego spojrzenia, uwzględniającego wpływ innowacji na życie pacjentów, organizację opieki zdrowotnej, pomoc społeczną oraz produktywność całego społeczeństwa. W ocenie wartości terapii powinno się uwzględniać nie tylko to, ile system zapłaci za jej wdrożenie, ale również ile straci, jeśli z niej zrezygnuje. Koszt zaniechania jest znacznie ważniejszy, ale w obecnych analizach często pozostaje niewidoczny.

Prof. Kostera-Pruszczyk: Eksplozja innowacyjnych terapii

Prof. Anna Kostera-Pruszczyk, kierująca Kliniką Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, zwracała uwagę, że neurologia przez wiele lat rozwijała się przede wszystkim w obszarze diagnostyki, podczas gdy możliwości leczenia pozostawały ograniczone. W ostatnim czasie nastąpiła jednak „eksplozja innowacyjnych terapii”, z której korzystają zarówno pacjenci, jak i lekarze.

Przykładem zmian jest stwardnienie rozsiane. Jeszcze stosunkowo niedawno diagnoza postawiona młodej osobie oznaczała niepewność dotyczącą jej przyszłości. Dziś dostępne terapie pozwalają wielu pacjentom prowadzić normalne życie, pracować, zakładać rodziny i realizować plany. Jednak, jak zaznaczyła neurolog, ten proces trwał dwie dekady.

Podobne zmiany zachodzą w innych obszarach medycyny, w tym onkologii.

Nowoczesna medycyna coraz częściej odchodzi od leczenia według jednego schematu dla wszystkich osób z daną diagnozą. Terapia musi uwzględniać wiek pacjenta, współistniejące choroby, sytuację życiową, plany rodzinne, aktywność zawodową i indywidualne potrzeby.

– Personalizacja wymaga z jednej strony szybkiego i szerokiego dostępu do tych innowacyjnych terapii, ale wymaga także zespołów ludzkich, ekspertów, którzy będą umieli w jak najlepszy sposób z tych innowacji na rzecz ludzi chorujących na określone choroby korzystać – podkreśliła.

– My mówimy „pacjenci”. Geneza słowa pacjent chyba jest taka, że to ten, kto cierpliwie znosi swoją chorobę. Ja bym bardzo chciała, żeby pacjenci już nigdy nie musieli cierpliwie znosić swoich chorób, tylko żeby bardzo szybko korzystali z dostępu do terapii – dodała prof. Kostera-Pruszczyk.

Ekspertka zwracała jednak uwagę na kolejny etap rozwoju innowacji. Potrzebne są lepsze, zwalidowane metody diagnostyczne i biomarkery, które pomogą określić, jaki pacjent odniesie największą korzyść z konkretnej terapii. Wciąż nie zawsze wiadomo, czy dla danej osoby najlepszy będzie lek A, czy lek B. Personalizacja leczenia pozostaje więc wyzwaniem.

Istotne jest również, by pacjenci nie musieli czekać na pogorszenie stanu zdrowia i nieskuteczność kolejnych terapii, zanim otrzymają nowoczesne leczenie. Prof. Kostera-Pruszczyk przypominała, że w przypadku stwardnienia rozsianego w Polsce udało się wypracować podejście pozwalające na stosowanie wysoko skutecznych terapii wcześniej, a nie dopiero po przejściu kolejnych etapów leczenia.

Ja nie mówię o pieniądzach, a o dostępności do terapii – zaznaczyła.

Stwierdziła, że w innej chorobie rzadkiej, jaką jest miastenia, „mamy cudowne doświadczenia wynikające z dobrodziejstw programu lekowego i korzystania z innowacyjnych terapii”.

– Niektórzy nasi pacjenci właściwie mieszkali w szpitalu, chorowali ciężko i groźnie. Ci ludzie wrócili do życia, do pracy. Przesyłają nam zdjęcia z dalekich podróży. Dla mnie jako lekarza to jest absolutny kosmos – powiedziała.

– Mamy pacjentkę, która miała po kilkanaście ratunkowych terapii rocznie. To młoda kobieta. A po kilku dawkach innowacyjnego leku na korytarzu z daleka było słychać jej śmiech. To jest coś, co lekarza ogromnie wzrusza – dodała.

„Innowacja to szansa na normalność”

O miastenii, chorobie, która może znacząco ograniczać codzienne funkcjonowanie, prowadzić do ciężkich zaostrzeń, hospitalizacji i konieczności korzystania z pomocy bliskich, mówiła Sylwia Łukomska, prezeska Stowarzyszenia Miastenia Gravis – Face to Face.

Podkreślała, że innowacja nie musi oznaczać spektakularnego, całkowitego wyleczenia. Czasami jej najważniejszym efektem jest stabilizacja choroby, odzyskanie poczucia bezpieczeństwa, możliwość powrotu do pracy i samodzielności.

Innowacja to przede wszystkim szansa na przywrócenie normalności – mówiła.

Pacjenci dzięki nowoczesnym terapiom mogą ponownie aktywnie uczestniczyć w życiu. Wśród nich są także lekarze chorujący na miastenię, którzy po wdrożeniu leczenia wrócili do pracy zawodowej. To konkretna korzyść nie tylko dla samych chorych, ale również dla systemu.

Podkreśliła, że trzeba patrzeć przyszłościowo. Nie patrzeć na koszty innowacyjnych terapii, ale bardziej na koszty braku wdrożenia terapii.

W przypadku miastenii dostęp do innowacyjnego leczenia nadal jest jednak ograniczony. W Polsce choruje około 10 tys. osób, a jedynie około 100 pacjentów skorzystało z innowacyjnego leczenia w programie lekowym uruchomionym w 2024 r. Skala dostępu jest niewystarczająca.

– Te drzwi zostały uchylone. Powoli się otwierają, ale czekamy szerzej otwarte drzwi – mówiła Łukomska.

Za ograniczeniami stoją nie tylko wyostrzone kryteria kwalifikacji do programu. Problemem jest również liczba ośrodków, ich doświadczenie, organizacja leczenia i kwestie finansowania. Niektóre placówki obawiają się przyjmowania pacjentów do programów lekowych z powodu problemów z rozliczeniami i nadwykonaniami.

Powtarzam jak mantrę, że za postępem powinien iść dostęp – zaznaczyła.

Długie lata pracy i ryzyko porażki

Signe Coquelle, General Manager firmy UCB na Europę Środkowo-Wschodnią, zwracała uwagę, że wartość innowacji wykracza daleko poza same korzyści kliniczne. Nowoczesne leczenie może zmienić życie pacjenta, ale jego oddziaływanie obejmuje także rodziców, opiekunów, pracodawców i całe społeczeństwo.

– Rządy i płatnicy bardzo często patrzą na koszty, a nie na rzeczywiste, długoterminowe korzyści, jakie terapia innowacyjna może przynieść. Korzyści odniesie całe społeczeństwo, jeśli osoby po terapiach będą mogły funkcjonować na wysokim poziomie – zaznaczyła.

Jednak droga od pomysłu na nowy lek do terapii dostępnej dla pacjentów jest długa, kosztowna i obarczona ryzykiem. Wymaga wieloletnich inwestycji, badań i testów, a wiele projektów kończy się niepowodzeniem. Dlatego system wspierający innowacje musi uwzględniać zarówno sukcesy, jak i porażki, które są nieodłącznym elementem rozwoju nowych terapii.

Z perspektywy producentów istotna jest przewidywalność. Firmy muszą wiedzieć, że warto inwestować w kolejne rozwiązania, a ich wartość zostanie dostrzeżona nie tylko w momencie wprowadzenia na rynek, ale również w dłuższej perspektywie. Jednocześnie sama innowacja nie ma znaczenia, jeśli pacjenci nie mogą z niej skorzystać.

Byliniak: Możemy być dumni

Michał Byliniak, dyrektor Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych Infarma, przyznał, że dostęp do innowacyjnych terapii w Polsce w ostatnich latach wyraźnie się poprawił. Coraz więcej decyzji refundacyjnych jest podejmowanych, a system zmierza w dobrym kierunku. Nie oznacza to jednak, że osiągnął poziom, którego oczekują pacjenci i lekarze.

Zwrócił uwagę, że sama decyzja refundacyjna nie oznacza jeszcze, że pacjent rzeczywiście zostanie leczony. – To jest jedynie dokument administracyjny. Dalej może się wydarzyć wiele – powiedział. Znaczenie mają dostępne finansowanie, kryteria programu, ograniczenia dotyczące kwalifikacji oraz realna możliwość rozpoczęcia terapii.

– Średnio 80 proc. pacjentów nie ma szans skorzystania z terapii w pełnym zakresie wskazań zarejestrowanych dla danego leku – podkreślił.

Dodał, że obecnie czas od rejestracji leku do refundacji nadal liczony jest w setkach dni – w Polsce to jest około 600 dni. To bardzo długo w porównaniu z państwami, w których dominuje podejście, że nowoczesny lek jest od razu udostępniany, a potem jest to weryfikowane.

Musimy bardzo długo przekonywać wszystkich, że warto inwestować w innowacje. Przed nami dużo pracy nad zmianą sposobu myślenia o systemie ochrony zdrowia – zaznaczył.

Jednocześnie zaznaczył, że najważniejszym osiągnięciem ostatnich 10 lat jest to, że po stronie publicznej przestano się bać podejmować decyzje. Obecnie, wobec zagrożeń za naszą granicą, znacznie trudniej je podejmować.

– Innowacje to terapie, które realnie zmieniają życie ludzi. To radykalna poprawa przyszłości pacjentów – podkreślił.

Dodał, że dostęp w Polsce dostęp do nowoczesnych terapii to coś, z czego trzeba być dumnym. Skorzystało z nich nie setki tysięcy osób, a miliony pacjentów.

Źródło: NewsMed
Proszę czekać ...

Proszę czekać ...

Proszę czekać ...

Proszę czekać ...