Ważne zmiany w refundacji leków. Wiceminister: Takiej reformy dawno nie było

Ważne zmiany w refundacji leków. Wiceminister: Takiej reformy dawno nie było

Dodano: 
Wiceminister Katarzyna Kacperczyk
Wiceminister Katarzyna Kacperczyk Źródło: Michał Zięba/ Ministerstwo Zdrowia
– Musimy odejść od myślenia o polityce lekowej wyłącznie w kategoriach list refundacyjnych – mówi Katarzyna Kacperczyk, wiceminister zdrowia, zapowiadając trzy ustawy lekowe. 9 grudnia resort zdrowia pokaże projekt nowej polityki lekowej pańtwa.

Katarzyna Pinkosz, NewsMed, Wprost: Ministerstwo Zdrowia przygotowało pakiet trzech ustaw lekowych. Skąd te propozycje zmian i jakiej polityki lekowej dziś potrzebujemy?

Katarzyna Kacperczyk, wiceminister zdrowia: Zmiany, które proponujemy, są odpowiedzią na to, z czym mierzy się dziś system ochrony zdrowia. Stoimy dziś przed wielowymiarowymi wyzwaniami: starzenie się społeczeństwa, wzrost zachorowalności na choroby przewlekłe, wielochorobowość oraz rosnące potrzeby zdrowotne powodują coraz większą presję na system ochrony zdrowia, w tym na finansowanie i organizację dostępu do farmakoterapii.

Ostatnie lata jednoznacznie pokazały, że dostępność leków nie zawsze jest zagwarantowana.

Może zabraknąć leków w aptekach?

Pandemia COVID-19 uświadomiła nam, jak istotne jest bezpieczeństwo lekowe. Dlatego musimy odejść od myślenia o polityce lekowej wyłącznie w kategoriach list i obwieszczeń refundacyjnych. Potrzebujemy podejścia, które połączy dostępność pacjentów do skutecznego leczenia z bezpieczeństwem lekowym i wzmacnianiem krajowego oraz europejskiego potencjału produkcyjnego. Już podczas polskiej Prezydencji w Radzie UE konsekwentnie podnosiliśmy kwestię bezpieczeństwa lekowego, wskazując, że jest to wyzwanie wymagające skoordynowanych działań państw członkowskich. Europejski Pakiet Farmaceutyczny oraz Akt o Lekach Krytycznych stanowią ważny krok w kierunku budowania większej niezależności i odporności Europy w produkcji i dostaw produktów leczniczych. Szczególnie ważne jest wprowadzenie instrumentów, które umożliwiają budowanie europejskiego potencjału produkcyjnego, dywersyfikację dostaw i ograniczanie strategicznych zależności. Uważam, że właśnie w tym kierunku powinnyśmy rozwijać polską politykę lekową.

Nowelizacja ustawy refundacyjnej zawiera szereg rozwiązań wzmacniających bezpieczeństwo lekowe.

Wzmocnienie bezpieczeństwa lekowego Polski

Jak nowe przepisy wzmocnią bezpieczeństwo lekowe Polski?

Są w niej m.in. zachęty dla produkcji leków w Polsce. Kierujemy je do wszystkich podmiotów, które zdecydują się uruchomić produkcję leków czy substancji czynnych w naszym kraju, zarówno do firm polskich, jak i zagranicznych. Ustawa po raz pierwszy wprowadza do systemu Krajową Listę Leków Krytycznych. Wymaga ona jednak gruntownej przebudowy, bo jeśli znajduje się na niej kilkaset produktów, to trudno mówić o rzeczywistym wskazaniu tych, których dostępność ma znaczenie absolutnie strategiczne.

Musimy precyzyjniej określić, które leki są niezbędne z punktu widzenia ciągłości funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w sytuacjach nadzwyczajnych, w tym w przypadku konfliktu zbrojnego, a które mają kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia kluczowych potrzeb terapeutycznych społeczeństwa. Nowe podejście do tej listy pozwoli nam lepiej dostosować instrumenty wsparcia leków krytycznych.

Chcemy również wspierać innowacyjność polskiego sektora farmaceutycznego. Nie możemy poprzestawać na rozwijaniu produkcji leków generycznych. Naszą ambicją jest budowanie krajowych kompetencji również w obszarze zaawansowanych technologii medycznych. Szczególny potencjał dostrzegamy w terapiach komórkowych i zaawansowanych terapiach leczniczych. Dzięki środkom z KPO Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie opracował innowacyjną immunoterapię komórkami TILs. Chcemy rozwijać ten kierunek oraz stworzyć sieć ośrodków zdolnych do opracowywania i wdrażania spersonalizowanych, innowacyjnych terapii komórkowych. Naszym celem jest nie tylko dostęp polskich pacjentów do przełomowych metod leczenia, ale także budowanie w Polsce kompetencji naukowych, technologicznych i produkcyjnych, które pozwolą nam aktywnie uczestniczyć w rozwoju nowoczesnej medycyny.

9 grudnia planujemy przedstawić kierunki polityki lekowej na najbliższe lata. Będzie to dokument strategiczny wskazujący konkretne działania i projekty legislacyjne. Chcemy również podjąć problem racjonalnego gospodarowania lekami i ograniczenia ich marnotrawstwa. Ma temu służyć m.in. ustawa o receptach. Równie istotna jest reforma refundacji indywidualnej, której celem jest poprawa dostępu pacjentów do terapii w szczególnych przypadkach wykraczających poza systemową refundację. Tak szerokiej reformy sektora farmaceutycznego nie było od lat. Chcemy zakończyć prace nad kluczowymi projektami legislacyjnymi jeszcze w tej kadencji Sejmu.

Możliwość wezwania przez ministerstwo firmę do złożenia wniosku refundacyjnego

Jednym z najważniejszych rozwiązań w nowelizacji ustawy refundacyjnej jest możliwość zaproszenia przez ministra zdrowia firmy farmaceutycznej do złożenia wniosku refundacyjnego. Dlaczego ten mechanizm jest tak istotny? Zdarzały się sytuacje, w których pacjenci nie mieli dostępu do terapii, ponieważ firma nie wystąpiła z wnioskiem o refundację?

Oczywiście. Z taką sytuacją mamy obecnie do czynienia w przypadku dystrofii mięśniowej Duchenne’a. Przez długi czas chorzy nie mieli dostępu do leczenia, organizowano zbiórki publiczne na terapię genową, która nie jest dostępna w Unii Europejskiej i budzi szereg wątpliwości Europejskiej Agencji Leków (EMA), zarówno w zakresie skuteczności, jak i profilu bezpieczeństwa. Niedawno ta sytuacja się zmieniła. Jeden z leków stosowanych w leczeniu DMD objęliśmy refundacją. Umieściliśmy również na liście technologii o wysokim poziomie innowacyjności (TLI) kolejny lek, który może być procedowany w szybszej ścieżce w ramach Funduszu Medycznego. Liczymy, że zachęci to firmę do złożenia wniosku refundacyjnego. Jednak do tej pory taki wniosek nie wpłynął.

W przeszłości również zdarzały się sytuacje, w których pacjenci potrzebowali określonej terapii, ale firma nie składała wniosku o jej refundację. Dlatego wprowadzamy rozwiązanie, zgodnie z którym minister zdrowia będzie mógł zaprosić firmę do złożenia wniosku i zaoferować jej określone zachęty. Prawo unijne idzie jeszcze dalej.

Unijny Pakiet farmaceutyczny zawiera mechanizm umożliwiający ministrowi wezwanie firmy do wprowadzenia leku na dany rynek. Jeżeli firma nie zrobi tego w określonym czasie, może utracić wyłączność na danym rynku. Dzięki temu szybciej będą mogły pojawić się na nim odpowiedniki tego leku. To jeszcze skuteczniejszy mechanizm zapewniania pacjentom dostępu do terapii. Rozwiązania przyjęte na poziomie Unii Europejskiej będą oczywiście wdrażane również w Polsce.

Jest to istotne, ponieważ dzięki analizom prowadzonym przez Ministerstwo Zdrowia, NFZ i AOTMiT możemy precyzyjnie identyfikować niezaspokojone potrzeby zdrowotne i obszary, w których pacjenci wciąż nie mają dostępu do skutecznych terapii.

Kontrowersje budzi tzw. katalog terapii równoważnych. Są głosy, że może on spowodować, że część pacjentów nie dostanie optymalnego dla nich leczenia.

O podaniu pacjentowi konkretnego leku zawsze będzie decydował lekarz. Mechanizm, który wprowadzamy, nie jest obowiązkowy. Takie rozwiązanie nie jest również niczym nowym w Unii Europejskiej. Receptariusze zawierające rekomendacje terapuetyczno-ekonomiczne funkcjonują w wielu państwach, m.in. w Danii, gdzie stosuje się mechanizmy porządkujące terapie, szczególnie w obszarach, w których nie określono konkretnych linii leczenia.

Mechanizm ten ma przede wszystkim na celu zwiększenie dostępu pacjentów do leczenia, w szczególności w ramach programów lekowych.

Podam przykład: program lekowy w łuszczycy plackowatej obejmuje ok. 10 terapii, a roczne wydatki to ok. 144 mln zł. Gdybyśmy wprowadzili proponowany mechanizm, moglibyśmy objąć leczeniem w tym programie o 30 proc. więcej pacjentów. Uważamy, że to bardzo dobre rozwiązanie odpowiadające na problemy związane z kwalifikacją pacjentów do leczenia w ramach programów lekowych.

Amerykańska polityka MFN dążąca do wyrównania cen leków w USA z cenami obowiązującymi w Europie, może mieć istotne konsekwencje dla europejskich systemów ochrony zdrowia. Polska ma jedne z niższych cen leków w Europie. Czy powinniśmy obawiać się presji na ich podwyższenie albo opóźniania wprowadzania innowacyjnych terapii na polski rynek?

Amerykańska polityka MFN może być pewnym wyzwaniem dla państw europejskich, ale jednocześnie warto podkreślić, że konkurencja na rynku farmaceutycznym jest bardzo duża. Obserwuję dużą liczbę rejestrowanych przez EMA terapii, liczbę składanych wniosków refundacyjnych i wysokie tempo rozwoju nowych terapii. Jeżeli jedna firma uzna, że polski rynek nie jest dla niej wystarczająco atrakcyjny, nie oznacza to, że podobną decyzję podejmą pozostali producenci.

Europejski model finansowania leków zasadniczo różni się od amerykańskiego. W Europie refundacja opiera się w przeważającej mierze na środkach publicznych, a budżety przeznaczone na ten cel są ograniczone. Jednocześnie potrzeby zdrowotne stale rosną, zarówno ze względu na starzenie się społeczeństwa, jak i postęp w diagnostyce oraz rozwój nowych technologii medycznych. W tych warunkach wygospodarowanie dodatkowych środków na finansowanie nowych terapii, które mogłyby zrekompensować producentom niższe ceny uzyskiwane w Stanach Zjednoczonych, stanowiłoby dla europejskich systemów ochrony zdrowia poważne wyzwanie. Funkcjonujemy w ramach określonych budżetów i konieczne jest racjonalne gospodarowanie dostępnymi środkami.

W dyskusji na temat polityki MFN często odwołuję się do analogii z kryzysami naftowymi. Gwałtowny wzrost cen ropy stał się wówczas impulsem do zasadniczej zmiany myślenia o sektorze motoryzacji, wymuszając rozwój bardziej efektywnych technologii i oszczędniejszych samochodów. Podobny mechanizm może zadziałać również w sektorze farmaceutycznym. Rosnąca presja cenowa będzie skłaniać państwa europejskie do poszukiwania nowych modeli działania, dywersyfikacji źródeł dostaw oraz wzmacniania własnych zdolności produkcyjnych.

W tym kontekście inicjatywy legislacyjne podejmowane na poziomie Unii Europejskiej pojawiają się w szczególnie istotnym momencie. Tworzą bowiem ramy do odbudowy i rozwoju europejskiego potencjału przemysłowego oraz zwiększania bezpieczeństwa lekowego. Powinniśmy wykorzystać tę szansę nie tylko do wzmocnienia produkcji leków w Europie, ale również do budowania kompetencji w najbardziej zaawansowanych obszarach medycyny.

Nie widzę natomiast uzasadnienia dla zwiększania publicznych nakładów na refundację leków innowacyjnych tylko po to, aby kompensować producentom ewentualne straty wynikające z warunków cenowych na innych rynkach.

Środki publiczne muszą przede wszystkim służyć zaspokajaniu potrzeb polskich pacjentów i zapewnianiu im dostępu do skutecznego leczenia. W sprawie MFN, potrzebujemy w Europie uczciwego dialogu. Powinniśmy rozmawiać o tym, jak pogodzić uzasadnione interesy producentów z możliwościami finansowymi państwa. Nie możemy jednak tracić z pola widzenia tego, co najważniejsze. Polityka refundacyjna nie może służyć rekompensowaniu producentom globalnych różnic cenowych ani realizacji wyłącznie interesów rynku. Nadrzędnym celem prowadzonej przez nas polityki lekowej musi być dobro pacjentów. To przede wszystkim potrzeby pacjentów powinny wyznaczać kierunki polityki lekowej, a każda podejmowana przez nas reforma powinna być ostatecznie oceniana przez pryzmat korzyści, jakie przynosi pacjentom W centrum systemu ochrony zdrowia musi być zawsze pacjent.

Właściwą odpowiedzią na te wyzwania jest zatem wzmacnianie suwerenności lekowej Polski i Europy?

Zdecydowanie tak. I w tym kierunku zmierzamy.


Katarzyna Kacperczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia, odpowiedzialna m.in., za politykę lekową. Jest przewodniczącą Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Wcześniej była m.in. podsekretarzem stanu w MSZ.

Czytaj też:
„Celem nie jest leczenie, ale też wyleczenie”. Wiceminister Kacperczyk o refundacji leków w drugim półroczu
Czytaj też:
„Dostęp do leków nie może zależeć od zbiórki publicznej”. Ważne zmiany w refundacji leków