Glejak wielopostaciowy to jeden z najbardziej agresywnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Jego leczenie jest szczególnie trudne, ponieważ nowotwór rozwija się w obrębie niezwykle wrażliwych struktur mózgu: w wielu przypadkach całkowite usunięcie guza podczas operacji nie jest możliwe bez ryzyka poważnych powikłań neurologicznych. Jest bardzo heterogenenny, inwazyjny i opornorny na standardowe leczenie. Pomimo postępów w leczeniu (chirurgia, radioterapia, chemioterapii), mediana przeżycia pacjentów nadal nie przekracza 15 miesięcy.
11 mln zł dla polskich naukowców na precyzyjny pocisk na glejaka
Dzięki grantowi z Agencji Badań Medycznych jest szansa na nowe, skuteczniejsze metody leczenia. W ramach konkursu TRANSMED Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach otrzyma dofinansowanie ponad 22 mln zł na realizację projektu „Celowana terapia radioizotopowa wspomagana obrazowaniem zmienia mikrośrodowisko immunologiczne guza w glejaku wielopostaciowym”.
Celem projektu jest opracowanie innowacyjnej strategii leczenia pacjentów z glejakiem wielopostaciowym z wykorzystaniem molekularnie celowanej terapii radionuklidowej (TRT, ang. targeted radionuclide therapy). Metoda ta wykorzystuje specjalnie zaprojektowane cząsteczki, które rozpoznają komórki nowotworowe i dostarczają do nich radioizotopy emitujące promieniowanie alfa lub beta.
Działają one jak precyzyjnie naprowadzane „pociski”, umożliwiając niszczenie komórek guza od wewnątrz przy jednoczesnym ograniczeniu uszkodzeń zdrowej tkanki mózgowej. Częścią projektu będzie zastosowanie zaawansowanego obrazowania molekularnego PET (tzw. immuno-PET), która pozwoli nieinwazyjnie sprawdzić, czy białka.
Poszukiwanie nowych metod terapii glejaka
– Dążąc do rozszerzenia opcji terapeutycznych w leczeniu glejaka wielopostaciowego, skupimy się na trzech najważniejszych kierunkach: walidacji terapeutycznych radioligandów opartych o beta- (Tb-161) oraz alfa- (Ac-225) emitery, ocenie leczenia skojarzonego i przygotowaniu radiofarmaceutyków do badań klinicznych – wyjaśnia prof. Gabriela Krämer-Marek, kierownik Zakładu Radiofarmacji i Obrazowania Przedklinicznego PET w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach, główny badacz.
Pierwszy etap – walidacja terapeutycznych radioligandów – obejmie ocenę skuteczności i bezpieczeństwa leczenia w komórkowych i zwierzęcych modelach GBM. Naukowcy będą analizować biodostępność, cytotoksyczność i stabilność radioligandów oraz ich wpływ na mikrośrodowisko guza, w tym odpowiedź immunologiczną i śmierć komórek nowotworowych. We współpracy ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach przeprowadzą również analizę ekspresji celów molekularnych w próbkach chorych na glejaka wielopostaciowego.
Drugi etap projektu to ocena leczenia skojarzonego. Będzie polegała na sprawdzeniu, czy połączenie molekularnie celowanej terapii radionuklidowej z inhibitorami punktów kontrolnych (np. anty-PD-1/PD-L1) lub inhibitorami PARP zwiększa skuteczność leczenia poprzez wzmocnienie odpowiedzi przeciwnowotworowej i osłabienie mechanizmów naprawy DNA w komórkach guza.
– Chcemy sprawdzić, czy odpowiednio dobrane leczenie skojarzone pozwoli jednocześnie uszkodzić guz i pobudzić układ odpornościowy do skuteczniejszej walki z chorobą. Badania przedkliniczne pokażą, które kombinacje mają największy potencjał do dalszego rozwoju klinicznego – mówi prof. Gabriela Krämer-Marek.
Ostatnim etapem projektu będzie opracowanie procesu produkcji radiofarmaceutyków zgodnego z wymaganiami klinicznymi. Pozwoli to przygotować nowe radiofarmaceutyki do przyszłych badań z udziałem pacjentów.
Szansa dla najtrudniej rokujących pacjentów
Jak podkreśla dr hab. n. med. Sławomir Blamek, prof. NIO-PIB, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach, projekt może utorować drogę do wprowadzenia do praktyki klinicznej nowej generacji celowanych terapii radioizotopowych dla glejaka–.
– Rozwiązanie to mogłoby szczególnie pomóc pacjentom, u których nie jest możliwe całkowite usunięcie guza lub którzy nie kwalifikują się do leczenia operacyjnego. Dla tych chorych dostępne obecnie metody terapii są bardzo ograniczone, a rokowanie pozostaje niekorzystne.
Potwierdzenie skuteczności tego rodzaju terapii w przypadku glejaka otwiera drogę do zastosowania badanych radioligandów do leczenia innych nowotworów, co wpisuje się w ogólnoświatowy trend dynamicznego rozwoju terapii radioizotopowych. Dzięki uruchomieniu nowego Oddziału Terapii Izotopowej, Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach jest w pełni przygotowany do sprostania wymaganiom związanym z wykorzystaniem w terapii przeciwnowotworowej innowacyjnych rozwiązań z zakresu medycyny nuklearnej, zarówno w zakresie diagnostyki, jak i wyrafinowanych metod leczenia mówi dr hab. Sławomir Blamek.
Projekt realizowany będzie we współpracy ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym w Katowicach oraz firmami farmaceutycznymi WPD Pharmaceuticals i AffibodyAB, co umożliwi dostęp do nowoczesnych, rekombinowanych białek wiążących receptory IL13Rα2 i EGFR. – Wspólna realizacja projektu zwiększy szanse na prowadzenie kolejnych badań oraz wymianę doświadczeń i poszerzenie wiedzy – podsumowuje prof. Gabriela Krämer-Marek.
Czytaj też:
Coraz bardziej celowana diagnostyka i leczenie. Prof. Kramer-Marek: To przyszłość onkologii