Podróże zagraniczne, szczególnie do krajów o odmiennych warunkach klimatycznych, a zwłaszcza sanitarnych, wiążą się z ryzykiem zachorowania na choroby zakaźne rzadko występujące w Polsce, a więc z ograniczonymi możliwościami leczenia w naszym kraju.
Aby więc minimalizować ryzyko niemiłej przygody podczas podróży w egzotyczne miejsca, warto pomyśleć o szczepieniach ochronnych. Taka forma profilaktyki nie tylko pozwoli zmniejszyć ryzyko zachorowania, ale uchroni przed ciężkim przebiegiem choroby i pozwali uniknąć poważnych komplikacji zdrowotnych.
Nieznane nam drobnoustroje
Podczas podróży organizm może mieć kontakt z drobnoustrojami, z którymi wcześniej nie miał styczności – ostrzega Główny Inspektorat Sanitarny.
– Planując podróż do krajów tropikalnych i subtropikalnych, należy rozróżnić szczepienia obowiązkowe (wymagane przepisami międzynarodowymi) oraz szczepienia zalecane (ze względów medycznych) – zaznacza prof. Ernest Kuchar, specjalista pediatrii, chorób zakaźnych i medycyny podróży.
Szczepienia obowiązkowe
Szczepienie przeciwko żółtej gorączce to jedyne szczepienie, które może być prawnie wymagane przy przekraczaniu granic. Obowiązuje podróżnych udających się do niektórych krajów Afryki Subsaharyjskiej i Ameryki Południowej, gdzie występuje ryzyko zakażenia.
Co ważne, niektóre kraje wymagają zaświadczenia o szczepieniu, nawet jeśli same nie mają lokalnego ryzyka żółtej gorączki – dotyczy to osób przylatujących z obszarów endemicznych, aby zapobiec zawleczeniu wirusa.
– Szczepienie należy wykonać w wyznaczonym ośrodku medycyny podróży co najmniej 10 dni przed wyjazdem. Dla większości zdrowych osób jedna dawka zapewnia długotrwałą ochronę, choć w niektórych sytuacjach wysokiego ryzyka amerykańska agencja CDC zaleca dawkę przypominającą po 10 latach – wyjaśnia prof. Kuchar.
Szczepienia obowiązkowe dotyczą także:
- szczepienia przeciwko meningokokom (szczepy A, C, W, Y), dla pielgrzymów udających się do Arabii Saudyjskiej na Hadżdż lub Umrę,
- szczepienia przeciwko polio, może być wymagane w krajach z endemicznym występowaniem dzikiego wirusa polio lub krążącego wirusa polio pochodzącego ze szczepionki.
Szczepienia zalecane
Prof. Kuchar wymienia szczepienia, które są zalecane podróżnym z różnych powodów:
- Wirusowe zapalenie wątroby typu A – zalecane dla wszystkich podróżnych do krajów endemicznych (praktycznie cała Azja, Afryka, Ameryka Środkowa i Południowa). Schemat standardowy to dwie dawki: pierwsza przed wyjazdem, druga po 6-12 miesiącach. Ochrona po pełnym zaszczepieniu utrzymuje się ponad 20 lat.
- Dur brzuszny – szczególnie ważny dla osób jadących do Azji Południowej, gdzie występuje najwyższe ryzyko i rosnąca oporność bakterii na antybiotyki. Dostępne są dwie formy: szczepionka doustna (4 kapsułki co drugi dzień, zakończona co najmniej 10 dni przed wyjazdem) oraz iniekcyjna (jedna dawka co najmniej 2 tygodnie przed podróżą). Skuteczność obu wynosi 50–70%, ochrona utrzymuje się 2-3 lata dla szczepionki iniekcyjnej i 5 lat dla doustnej.
- Japońskie zapalenie mózgu – zalecane dla osób planujących dłuższe pobyty (ponad miesiąc) w endemicznych obszarach Azji i zachodniej części Pacyfiku, lub krótsze wizyty w obszarach wiejskich i rolniczych podczas sezonu transmisji wirusa. Schemat to dwie dawki w odstępie 28 dni (lub przyspieszony: 0 i 7 dzień), zakończone co najmniej tydzień przed wyjazdem.
- Wścieklizna – do rozważenia dla osób planujących długie pobyty, kontakt ze zwierzętami (weterynarze, biolodzy), podróże do obszarów wiejskich gdzie leczenie może być niedostępne, oraz dla dzieci (które częściej zbliżają się do zwierząt i rzadziej zgłaszają ugryzienia). Schemat przedekspozycyjny to trzy dawki w dniach 0, 7 i 21-28. Nawet po zaszczepieniu, w razie ugryzienia konieczne są dwie dodatkowe dawki.
- Kleszczowe zapalenie mózgu – dla osób planujących intensywną aktywność na świeżym powietrzu w obszarach endemicznych (Europa Środkowa i Wschodnia, część Azji). Schemat to trzy dawki, z możliwością przyspieszenia w dniach 0, 7 i 21.
- Cholera – rzadko wskazana dla typowych podróżnych, ponieważ ryzyko zachorowania jest bardzo niskie. Dostępna szczepionka doustna może być rozważana w szczególnych sytuacjach.
Ekspert przypomina też, że przed każdą podróżą należy również uzupełnić szczepienia rutynowe: odra-świnka-różyczka (MMR), tężec-błonica-krztusiec (Tdap), grypa (szczególnie przy podróżach do tropików w każdej porze roku) oraz rozważyć wirusowe zapalenie wątroby typu B.
Które szczepionki są darmowe?
Choć w ostatnim czasie oferta darmowych szczepień jest coraz szersza, to jednak szczepienia związane z podróżą są płatne. Narodowy Fundusz Zdrowia ich nie refunduje, ponieważ wyjazdy zagraniczne traktowane są jako cel prywatny. Wszystkie koszty szczepionek oraz kwalifikacji lekarskiej w poradniach medycyny podróży ponosi podróżny.
Trzeba zapłacić za konsultację i kwalifikację do szczepień u lekarza medycyny podróży, a także za sam preparat. W tym drugim przypadku koszt to najczęściej kilkaset złotych.
Niektóre szczepienia mogą być zrealizowane bezpłatnie (chodzi o wykonanie szczepienia, a nie o zakup szczepionki) w aptekach. Dotyczy to m.in. szczepień przeciwko:
- ospie wietrznej,
- durowi brzusznemu,
- błonicy, tężcowi i krztuścowi,
- polio,
- meningokokom typu B i ACWY,
- żółtej gorączce (febrze),
- kleszczowemu zapaleniu mózgu,
- WZW typu A i B.
