Rak jelita atakuje coraz młodszych. Naukowcy znaleźli ważny trop

Rak jelita atakuje coraz młodszych. Naukowcy znaleźli ważny trop

Dodano: 
Pacjentka
Pacjentka Źródło: magnific
Rak jelita grubego coraz częściej dotyka osób przed 50. rokiem życia. Naukowcy odkryli, że w guzach młodych pacjentów znacznie częściej występują ślady działania toksyny wytwarzanej przez niektóre bakterie jelitowe. Czy kontakt z nią już w dzieciństwie może mieć znaczenie dla rozwoju nowotworu?

Rak jelita grubego wciąż jest rozpoznawany przede wszystkim u osób starszych. Od pewnego czasu onkolodzy obserwują jednak niepokojące zjawisko: w wielu krajach przybywa zachorowań wśród trzydziesto- i czterdziestolatków. Zdarzają się też przypadki u osób jeszcze młodszych. Odpowiedzi szukano dotychczas przede wszystkim w zmianach sposobu odżywiania, rosnącej częstości otyłości, niedostatku ruchu i innych czynnikach środowiskowych. Nie wyjaśniają one jednak wszystkich obserwowanych zmian. Coraz większe zainteresowanie budzi mikrobiom jelitowy, czyli zbiorowisko mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy. Szczególnie jedna substancja, którą mogą wytwarzać niektóre szczepy bakterii Escherichia coli – kolibaktyna, zdolna do uszkadzania DNA.

Rak jelita grubego przed 40. rokiem życia. Co odkryli naukowcy?

Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował genomy 981 nowotworów jelita grubego pochodzących od pacjentów z 11 krajów. Wyniki opublikowano w 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Badacze szukali charakterystycznych wzorców mutacji, które mogłyby wskazywać na działanie określonych czynników uszkadzających DNA.

Jednym z najciekawszych odkryć okazały się dwa wzorce zmian genetycznych, znane jako SBS88 i ID18. Są one związane z działaniem kolibaktyny. W nowotworach osób, u których raka jelita grubego rozpoznano przed 40. rokiem życia, ślady działania tej toksyny występowały 3,3 razy częściej niż w guzach pacjentów zdiagnozowanych po siedemdziesiątce. To istotna wskazówka – może oznaczać, że kontakt z bakteriami produkującymi kolibaktynę uczestniczy w rozwoju części nowotworów pojawiających się we wczesnym wieku.

Ślady w DNA mogą powstawać wiele lat przed chorobą

Naukowców zainteresowało nie tylko to, jak często występują charakterystyczne mutacje, ale również kiedy mogły powstać. Analiza wskazuje, że część zmian związanych z kolibaktyną pojawia się na bardzo wczesnych etapach rozwoju nowotworu. Toksyna może uszkadzać materiał genetyczny komórek jelita. Jeśli organizm nie naprawi prawidłowo powstałych uszkodzeń, w DNA mogą pozostać trwałe zmiany. Niektóre z nich mogą z czasem sprzyjać rozwojowi raka. Badacze rozważają, czy do takiej ekspozycji może dochodzić już we wczesnym dzieciństwie. Byłoby to jedno z możliwych wyjaśnień sytuacji, w której nowotwór rozpoznaje się u trzydziestolatka, choć proces prowadzący do jego powstania rozpoczął się znacznie wcześniej. To hipoteza wymagająca dalszych badań.

Czy bakteria E. coli powoduje raka jelita grubego?

Takie stwierdzenie byłoby zbyt daleko idące. Bakterie E. coli mogą naturalnie występować w jelitach człowieka. Wiele szczepów nie powoduje chorób. Zdolność do produkowania kolibaktyny mają tylko niektóre z nich. Co więcej – obecność charakterystycznego wzorca mutacji w komórkach nowotworowych nie oznacza, że sam kontakt z toksyną wystarczył do wywołania raka. Nowotwór rozwija się zazwyczaj w wyniku współdziałania wielu czynników. Istotne są między innymi predyspozycje genetyczne, wiek, środowisko i procesy zachodzące w komórkach.

Nie wiadomo również, dlaczego u niektórych osób ekspozycja na kolibaktynę pozostawia trwałe zmiany w DNA, podczas gdy u innych nie prowadzi do podobnych konsekwencji. Naukowcy muszą dopiero ustalić, jak duży udział w zachorowaniach przed pięćdziesiątką ma ten mechanizm. Nie ma obecnie podstaw, aby zdrowym osobom zalecać rutynowe badanie mikrobiomu jelitowego w poszukiwaniu bakterii produkujących kolibaktynę jako test ryzyka raka.

Młody wiek nie wyklucza nowotworu. Tych objawów nie wolno lekceważyć

Rak jelita grubego może rozwijać się przez długi czas bez wyraźnych dolegliwości. Kiedy pojawiają się objawy, bywają mylone z innymi, znacznie częstszymi problemami. Dotyczy to zwłaszcza młodych dorosłych, którzy nie kojarzą swoich dolegliwości z możliwością zachorowania na nowotwór. Do objawów wymagających konsultacji lekarskiej należą przede wszystkim:

  • krew w stolcu lub krwawienie z odbytu;
  • utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień;
  • nawracające albo przewlekłe bóle brzucha;
  • niewyjaśniona utrata masy ciała;
  • niedokrwistość z niedoboru żelaza bez ustalonej przyczyny.

Żaden z tych objawów nie oznacza automatycznie raka. Krwawienie może być związane np. z hemoroidami, a zaburzenia wypróżnień z chorobami czynnościowymi jelit.

Kiedy wykonać kolonoskopię? Ważne zasady NFZ

W Polsce działa program badań przesiewowych raka jelita grubego finansowany przez NFZ. Bezpłatna kolonoskopia w ramach programu jest przeznaczona przede wszystkim dla osób w wieku 50–65 lat, które spełniają kryteria kwalifikacji. Z badania mogą skorzystać również osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli u ich krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego.

Jeżeli pojawia się krew w stolcu, niedokrwistość lub inne niepokojące dolegliwości, nie należy czekać na osiągnięcie wieku uprawniającego do badania przesiewowego. Lekarz może zlecić diagnostykę również młodszej osobie. Wcześniejszej oceny mogą wymagać także pacjenci z obciążającym wywiadem rodzinnym lub podejrzeniem dziedzicznego zespołu zwiększającego ryzyko nowotworów.

Co odkrycie oznacza dla profilaktyki?

Badanie kolibaktyny nie zmienia dziś podstawowych zasad zapobiegania rakowi jelita grubego. Znaczenie nadal mają regularna aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, dieta bogata w produkty pełnoziarniste i błonnik, ograniczenie przetworzonego mięsa oraz unikanie alkoholu i palenia tytoniu. Nie oznacza to, że przestrzeganie tych zasad daje całkowitą ochronę przed chorobą.

Odkrycie naukowców pokazuje natomiast, jak wiele pozostaje do ustalenia w sprawie nowotworów rozpoznawanych u młodych dorosłych. Być może w przyszłości lepsze poznanie działania kolibaktyny pozwoli zidentyfikować grupy szczególnie zagrożone lub opracować nowe sposoby profilaktyki. Na razie najważniejszy wniosek jest znacznie bardziej praktyczny – rak jelita grubego nie jest chorobą zarezerwowaną dla osób starszych. Nawet przed czterdziestką niepokojące objawy trzeba wyjaśnić, zamiast przez wiele miesięcy przypisywać je stresowi, diecie czy hemoroidom.

Czytaj też:
Rak jelita rozwija się po cichu. Tych objawów nie lekceważ
Czytaj też:
Prof. Dawid Murawa: Dla mnie zasadniczym wyborem jest bycie lekarzem
Czytaj też:
Miliony na onkologię. Pacjenci pytają, gdzie są efekty