Prawie 17 mld zł rocznie na programy lekowe w Polsce. Kto może z nich skorzystać?

Prawie 17 mld zł rocznie na programy lekowe w Polsce. Kto może z nich skorzystać?

Dodano: 
Programy lekowe
Programy lekowe Źródło: Shutterstock / YURIMA
W ostatnich ośmiu latch wydatki na programy lekowe zwiększyły się ponad czterokrotnie – pisze Narodowy Fundusz Zdrowia.

Program lekowy to specjalny sposób finansowania i organizacji leczenia pacjentów w Polsce, w ramach którego Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje określone, często bardzo kosztowne leki stosowane w leczeniu konkretnych chorób. Programy lekowe są przeznaczone przede wszystkim dla pacjentów wymagających nowoczesnych, specjalistycznych terapii, które ze względu na cenę lub sposób stosowania nie są dostępne w ramach standardowego leczenia.

W ciągu ostatnich ośmiu lat liczba pacjentów leczonych w ramach programów lekowych wzrosła ponad dwukrotnie, a wydatki na ich finansowanie zwiększyły się ponad czterokrotnie – przypomina NFZ. Fundusz przedstawia najważniejsze zasady działania programów lekowych.

Jak działa program lekowy?

Można to określić w kilku punktach:

  1. Ministerstwo Zdrowia określa, które leki i w jakich wskazaniach będą refundowane w ramach programów lekowych.
  2. NFZ finansuje leczenie pacjentów spełniających określone kryteria.
  3. Pacjent musi spełnić szczegółowe warunki kwalifikacji, np. dotyczące rozpoznania choroby, jej zaawansowania, wyników badań czy wcześniejszego leczenia.
  4. Leczenie odbywa się w wyznaczonych placówkach medycznych, które mają kontrakt z NFZ na realizację danego programu.
  5. Pacjent jest regularnie monitorowany, a skuteczność terapii i ewentualne działania niepożądane są kontrolowane.

Każdy program lekowy określa zasady prowadzenia terapii. Obejmują one m.in.:

  • kryteria kwalifikacji – czyli wymagania kliniczne, które musisz spełnić, aby rozpocząć leczenie,
  • zasady terapii – to m.in. informacje o dawkowaniu leków, badaniach i konsultacjach, które będą wykonywane podczas leczenia,
  • zasady monitorowania skuteczności leczenia – czyli sposób oceny, czy terapia przynosi oczekiwane efekty i czy należy ją kontynuować, zmienić lub zakończyć,
  • kryteria wyłączenia z terapii – czyli sytuacje, w których leczenie w ramach programu zostaje zakończone.

Miliardy rocznie na programy lekowe

NFZ wyjaśnia, że liczba programów lekowych finansowanych zmienia się wraz z kolejnymi decyzjami refundacyjnymi. W latach 2017–2026 wzrosła z 83 do 140 programów. Dzięki temu osoby spełniające określone kryteria mogą korzystać z leczenia w coraz większej liczbie wskazań.

Wykaz programów lekowych jest powiązany z obwieszczeniami Ministra Zdrowia dotyczącymi listy refundacyjnej. Są one publikowane co trzy miesiące, dlatego liczba i zakres finansowanych programów mogą się zmieniać.

Oto najważniejsze liczby:

  • W 2025 z programów lekowych NFZ skorzystało ponad 337 tys. pacjentów. W 2017 r. było to około 121 tys.
  • Ponad 15,5 mld zł wyniosła w 2025 r. wartość rozliczonych świadczeń w programach lekowych. W 2017 r. było to około 3,6 mld zł.

Wydatki na programy lekowe rosną z roku na rok. Wpływa na to m.in. coraz lepszy dostęp do diagnostyki, dzięki któremu więcej osób może zostać zakwalifikowanych do leczenia, obejmowanie refundacją nowych terapii oraz rozszerzanie kryteriów kwalifikacji i włączanie do programów kolejnych grup pacjentów.

– W 2026 roku na finansowanie programów lekowych zabezpieczyliśmy rekordową kwotę ponad 16,8 mld zł, w tym blisko 15 mld zł na leki. Pokazuje to skalę zaangażowania środków publicznych w dostęp do nowoczesnego leczenia. Rośnie także liczba osób korzystających z programów lekowych. W pierwszym półroczu 2026 roku leczeniem objętych było już ponad 327 tys. osób, podczas gdy w całym 2025 roku było ich ponad 337 tys. – zaznacza Iwona Kasprzak, dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami w Centrali NFZ.

Koszt leczenia jednego pacjenta w programie lekowym NFZ może przekraczać nawet 6 mln zł – przypomina fundusz.

Jakie choroby onkologiczne obejmują programy lekowe?

Programy lekowe finansowane przez NFZ obejmują leczenie wielu rodzajów nowotworów. Wśród wskazań onkologicznych znajdują się m.in.:

  • rak piersi,
  • rak płuca,
  • rak nerki,
  • rak jelita grubego,
  • rak jajnika, jajowodu i rak otrzewnej,
  • rak wątrobowokomórkowy i rak dróg żółciowych,
  • nowotwory głowy i szyi,
  • rak gruczołu krokowego,
  • nowotwory skóry,
  • rak tarczycy,
  • rak urotelialny,
  • rak szyjki macicy,
  • nowotwory mózgu,
  • nowotwory krwi takie jak: białaczka, chłoniak i szpiczak.

Choroby nieonkologiczne objęte programami

Programy lekowe nieonkologiczne dostępne są w leczeniu schorzeń m.in. z obszarów:

  • neurologii, np. stwardnienie rozsiane, rdzeniowy zanik mięśni, choroba Parkinsona, migrena przewlekła, miastenia, ataksja Friedreicha, stwardnienie zanikowe boczne, spastyczność w mózgowym porażeniu dziecięcym, spastyczność kończyn, zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia kręgowego (NMOSD), zespół Lennoxa-Gastauta, zespół Dravet
  • reumatologii, np. reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
  • gastroenterologii, np. choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Wilsona, zespół Alagille’a
  • dermatologii, np. łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, łysienie plackowate, ropne zapalenie apokrynowych gruczołów potowych (HS)
  • kardiologii, np. tętnicze nadciśnienie płucne, przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne, kardiomiopatia
  • nefrologii, np. niewydolność nerek, cystynoza nefropatyczna, zespół hemolityczno-mocznicowy (aHUS), hiperoksaluria typu 1, nefropatia IgA
  • okulistyki, np. choroby siatkówki, zapalenie błony naczyniowej oka (ZBN), wrodzona ślepota Lebera
  • endokrynologii, np. niskorosłość, przedwczesne dojrzewanie płciowe, akromegalia, osteoporoza pomenopauzalna
  • chorób metabolicznych, np. hiperhomocysteinemia, hipofosfatemia sprzężona z chromosomem X, hipofosfatazja, niedobór kwaśnej sfingomielinazy typu A/B i B, zaburzenia cyklu mocznikowego, leczenie L-karnityną w wybranych chorobach metabolicznych, tyrozynemia typu I, mukopolisacharydozy, choroba Pompego, choroba Gauchera, choroba Hurler
  • chorób zakaźnych, np. WZW typu B, WZW typu C, gruźlica lekooporna
  • alergologii, np. pokrzywka spontaniczna
  • pulmonologii, np. mukowiscydoza, astma, idiopatyczne włóknienie płuc
  • hematologii, np. hemofilia A i B, nocna napadowa hemoglobinuria, małopłytkowość immunologiczna, anemia aplastyczna, porfiria wątrobowa (AHP), zespoły mielodysplastyczne, plamica małopłytkowa
  • urologii, np. przewlekły pierwotny zespół bólu pęcherza moczowego
  • neonatologii, np. zakażenia wirusem RS
  • psychiatrii, np. depresja lekooporna

Szczegółowy wykaz programów lekowych stosowanych w leczeniu chorób onkologicznych i nieonkologicznych można znaleźć na stronach NFZ.

Jak wygląda kwalifikacja?

NFZ przypomina, że samo rozpoznanie choroby nie zawsze wystarczy, aby rozpocząć leczenie w programie lekowym. Pacjent musi spełnić kryteria kwalifikacji określone dla konkretnego programu. Pod uwagę mogą być brane m.in.:

  • dokładne rozpoznanie i stopień zaawansowania choroby,
  • dotychczasowy przebieg leczenia, w tym stosowane leki i wykonane procedury medyczne,
  • wyniki badań laboratoryjnych, obrazowych lub genetycznych,
  • aktualny stan zdrowia,
  • przeciwwskazania do zastosowania danego leku,
  • wiek, sprawność lub inne parametry określone dla konkretnej choroby.

Zakres kryteriów zależy od programu lekowego. Dlatego przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien wyjaśnić zasady udziału w programie, w tym kryteria kwalifikacji i sytuacje, w których leczenie nie może być zastosowane lub musi zostać zakończone.

Aby móc zostać zakwalifikowanym do programu lekowego, trzeba mieć aktualne ubezpieczenie zdrowotne.

Czytaj też:
Nowoczesne leki są refundowane. Pacjenci neurologiczni nadal czekają na leczenie
Czytaj też:
Polityka Lekowa po nowemu. MZ: nie tylko refundacja, ale też bezpieczeństwo systemu

Opracował:
Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia