Profilaktyka bardzo często zaczyna się nie w gabinecie lekarskim, ale w codziennych decyzjach: czy się badamy, czy jesteśmy aktywni fizycznie, czy korzystamy ze szczepień, jak się odżywiamy i czy uczymy dzieci troski o zdrowie. Dr n. med. Beata Małecka-Libera, przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia, podkreśla, że od profilaktyki zależy nie tylko jakość życia, ale także zdrowie w późnej starości.
– Od profilaktyki tak naprawdę zależy całe nasze życie, zdrowie i przyszłość, aż do późnej starości. Bardzo często jest, niestety, niedoceniana
– mówi.
Zdrowie nie zaczyna się wtedy, gdy pojawia się choroba
Zdaniem dr Beaty Małeckiej-Libery wciąż zbyt często myślimy o zdrowiu dopiero wtedy, gdy zaczynamy je tracić. Tymczasem profilaktyka polega właśnie na tym, by działać wcześniej.
– Zawsze nam się wydaje, że zdrowie jest wtedy, kiedy je tracimy, kiedy zmagamy się z chorobą. A zdrowie jest od urodzenia do samego końca. Musimy o nie zadbać
– podkreśla.
Ogromne znaczenie mają codzienne wybory: styl życia, aktywność fizyczna, badania profilaktyczne, szczepienia i poziom świadomości zdrowotnej. To właśnie one mogą zdecydować o tym, czy choroba zostanie wykryta wcześnie albo czy w ogóle uda się jej zapobiec.
Kobiety często pilnują zdrowia całej rodziny
W działaniach na rzecz profilaktyki szczególną rolę odgrywają kobiety. Nie dlatego, że odpowiedzialność za zdrowie rodziny powinna spoczywać wyłącznie na nich, ale dlatego, że w praktyce bardzo często to właśnie one inicjują badania, wizyty lekarskie i budowanie zdrowych nawyków.
– Kobiety pełnią zasadniczą rolę, dlatego że to my od początku mamy tę świadomość, wychowując własne dzieci, że trzeba uczyć pewnych nawyków i wdrażać zachowania prozdrowotne
– mówi dr Beata Małecka-Libera. Kobiety przez całe życie często dbają nie tylko o siebie, ale też o dzieci, partnerów, rodziców i najbliższych. Przypominają o badaniach, szczepieniach i wizytach u lekarza.
– Dzięki kobietom, ich aktywności i zrozumieniu tego tematu tak wiele ostatnio mówi się dobrze o profilaktyce. Wreszcie ten temat został wyniesiony jako jeden z najważniejszych elementów ochrony zdrowia – podkreśla.
Największe wyzwanie: edukacja zdrowotna od najmłodszych lat
Zdaniem przewodniczącej senackiej Komisji Zdrowia najważniejszym wyzwaniem pozostaje ustawiczna edukacja zdrowotna. Nie jednorazowa kampania, ale stałe budowanie świadomości – w rodzinie, szkole, miejscu pracy i systemie ochrony zdrowia.
– Po pierwsze: ustawiczna edukacja. To jest wyzwanie naprawdę ogromne, począwszy od najmłodszych lat, od szkoły, od rodziny. Ta edukacja musi być stała i ważna – mówi.
Edukacja zdrowotna ma uczyć nie tylko tego, jakie badania należy wykonywać, ale też dlaczego warto to robić. Bez zrozumienia sensu profilaktyki pacjenci rzadziej korzystają z programów, które są dostępne.
Badania i szczepienia są dostępne, ale nie zawsze z nich korzystamy
Drugim ważnym obszarem są badania profilaktyczne i szczepienia. W Polsce dostępnych jest wiele programów profilaktycznych, ale zgłaszalność do nich nadal bywa niewystarczająca.
– Wszelkie badania profilaktyczne, które są w naszym kraju dostępne, powinniśmy realizować i korzystać z tych badań. Okazuje się, że jednak nie zawsze chcemy iść na badania, nie zawsze chcemy się zaszczepić, więc to jest kolejna lekcja do odrobienia
– zaznacza dr Beata Małecka-Libera.
To szczególnie istotne w chorobach, które przez długi czas mogą rozwijać się bez objawów: nowotworach, chorobach układu krążenia, cukrzycy czy chorobach metabolicznych. Im wcześniej zostaną wykryte, tym większa szansa na skuteczne leczenie i uniknięcie powikłań.
Profilaktyka musi mieć finansowanie i miejsce w systemie
Beata Małecka-Libera podkreśla, że od lat zajmuje się edukacją zdrowotną i profilaktyką, zarówno jako lekarka, jak i parlamentarzystka. Jej zdaniem ostatni rok w Senacie pokazał, że temat profilaktyki coraz mocniej przebija się do debaty publicznej, ale to nadal początek drogi.
– Bardzo dbamy o to, żeby edukacja i profilaktyka wybrzmiewały na każdej zdrowotnej konferencji jako podstawa
– mówi.
Jak dodaje, profilaktyka wymaga również decyzji systemowych: stabilnego finansowania, programów publicznych i konsekwencji w ich realizacji.
– Jako polityk mam również wyzwania związane z finansowaniem profilaktyki, z rozwiązaniami typu Narodowy Program Zdrowia. Tym wszystkim także się zajmuję
– podkreśla.
To inwestycja, nie koszt
W ochronie zdrowia profilaktyka bywa traktowana jako temat dodatkowy, mniej pilny niż leczenie. Tymczasem to właśnie ona może zmniejszać liczbę późnych diagnoz, hospitalizacji i powikłań. Regularne badania, szczepienia, aktywność fizyczna i edukacja zdrowotna nie dają efektu spektakularnego z dnia na dzień. Ale w dłuższej perspektywie mogą decydować o tym, czy społeczeństwo będzie żyło dłużej, zdrowiej i bardziej samodzielnie. Dlatego – jak przekonuje dr Beata Małecka-Libera – profilaktyka powinna być jednym z najważniejszych filarów nowoczesnego systemu ochrony zdrowia.
Czytaj też:
Zdrowie nie zaczyna się w szpitalu. Wiceminister zdrowia: trzeba odwrócić myślenie