Rak jelita grubego należy do najbardziej podstępnych nowotworów. We wczesnym stadium może nie powodować bólu ani wyraźnych dolegliwości, a pierwsze sygnały bywają mało charakterystyczne. Choroba może rozwijać się bezobjawowo nawet przez kilka lat. W Polsce rozpoznaje się około 18 tys. zachorowań rocznie.
To właśnie brak charakterystycznego początku sprawia, że pacjenci często zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy, gdy objawy stają się uporczywe. Czasem wcześniej przez miesiące leczą „jelito drażliwe”, hemoroidy albo nawracające zaparcia, nie sprawdzając, czy za dolegliwościami nie kryje się poważniejsza przyczyna.
Objawy łatwo pomylić z innymi chorobami
Do najczęstszych sygnałów alarmowych należą zmiany rytmu wypróżnień – zwłaszcza utrzymujące się biegunki, zaparcia lub występujące naprzemiennie oba problemy. Niepokoić powinny także uczucie niepełnego wypróżnienia, krew w stolcu, osłabienie, przewlekłe zmęczenie i niezamierzona utrata masy ciała. Inne objawy to: zwężenie stolca, krwawienie z odbytu, bóle lub skurcze brzucha oraz niedokrwistość. Guz może krwawić niewielkimi ilościami, których pacjent nie dostrzega. Z czasem utrata krwi prowadzi do anemii, a jej pierwszymi objawami mogą być bladość, zmęczenie, zadyszka czy spadek wydolności.
Mit: „Krew w stolcu to tylko hemoroidy”
To jeden z najgroźniejszych mitów. Hemoroidy rzeczywiście często powodują świeże krwawienie, ale pacjent nie powinien sam stawiać rozpoznania. Krew widoczna w stolcu, na papierze lub w muszli klozetowej wymaga konsultacji, zwłaszcza jeśli objaw się powtarza albo towarzyszą mu zmiany wypróżnień, utrata masy ciała, ból czy anemia. Także ciemny, niemal czarny stolec może świadczyć o krwawieniu z przewodu pokarmowego.
Mit: „Młody człowiek nie choruje na raka jelita”
Rak jelita grubego nadal najczęściej dotyczy osób starszych, ale coraz częściej rozpoznaje się go również przed 50. rokiem życia. Iga Rawicka, prezes Fundacji EuropaColon Polska, podkreśla, że pacjenci trzydziesto- i czterdziestoletni słyszą czasem, że są „za młodzi na raka”, przez co diagnostyka może się opóźniać.
U młodszych osób za szczególnie ważne sygnały uznaje się ból brzucha, krwawienie z odbytu, utrzymującą się biegunkę oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza. Wystąpienie takich objawów nie oznacza nowotworu, ale powinno prowadzić do wyjaśnienia przyczyny, niezależnie od wieku pacjenta.
Może zapobiec chorobie
Największą przewagą kolonoskopii nad wieloma innymi badaniami onkologicznymi jest możliwość działania już podczas badania. Lekarz może obejrzeć wnętrze jelita, pobrać wycinek z podejrzanej zmiany, ale także od razu usunąć niewielkie polipy.
– Kolonoskopia jest jednym z najskuteczniejszych badań profilaktycznych w onkologii. Pozwala nie tylko wykryć raka wcześnie, ale także usunąć polipy, które mogą dopiero przekształcić się w nowotwór
– podkreśla Iga Rawicka, prezes Fundacji EuropaColon Polska.
Większość raków jelita rozwija się stopniowo ze zmian polipowatych. Usunięcie polipa przerywa więc proces, zanim powstanie z niego nowotwór.
– Rak jelita grubego to właściwie jedyny nowotwór układu pokarmowego, któremu naprawdę można zapobiec, bo wykonując kolonoskopię, usuwamy przyczynę raka, jeśli już się pojawia
– mówi Iga Rawicka.
Mit: „Kolonoskopia służy tylko do wykrywania raka”
Nie. To badanie zarówno diagnostyczne, jak i profilaktyczne. W czasie kolonoskopii można zidentyfikować polipy i usunąć zmiany o średnicy do 15 mm w ramach programu przesiewowego. Pobrane fragmenty trafiają następnie do badania histopatologicznego.
Samo badanie trwa zwykle od 15 do 40 minut. Może być wykonane z zastosowaniem znieczulenia, zależnie od wskazań i warunków placówki. Nie oznacza to, że kolonoskopia nie wiąże się z żadnym dyskomfortem lub ryzykiem, ale lęk przed badaniem nie powinien prowadzić do wieloletniego odkładania diagnostyki.
Kto może zrobić bezpłatne badanie?
Program badań przesiewowych NFZ obejmuje osoby:
- od 50. do 65. roku życia,
- od 40. do 49. roku życia, jeśli rak jelita grubego został rozpoznany u ich najbliższego krewnego,
- pod warunkiem że w ciągu ostatnich 10 lat nie wykonywały kolonoskopii. Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania.
Program dotyczy osób bez objawów. Pacjent, u którego występują krew w stolcu, anemia, utrzymujące się zaburzenia wypróżnień czy niezamierzona utrata wagi, wymaga diagnostyki, a nie czekania, aż osiągnie wiek przesiewowy.
Co z testem na krew utajoną w kale?
Test FIT pozwala wykryć w kale niewielkie ilości krwi, których nie widać gołym okiem. Jest prosty i nieinwazyjny, a próbkę pacjent pobiera samodzielnie. Krwawienie może mieć także inne przyczyny, ale wymaga pogłębionej diagnostyki.
Czekanie na objawy nie jest skuteczną strategią. Badanie przesiewowe wykonuje się właśnie wtedy, gdy człowiek czuje się zdrowy. Gdy pojawiają się dolegliwości, choroba może być już bardziej zaawansowana.
– Musimy sami wziąć odpowiedzialność za swoje zdrowie. Mamy dostęp do badań i trzeba z nich korzystać
– podkreśla Iga Rawicka. Zwraca uwagę, że z bezpłatnej kolonoskopii korzysta niewielka część uprawnionych osób, mimo że badanie może wykryć i usunąć zmiany przednowotworowe.
Kiedy nie wolno czekać?
Do lekarza należy zgłosić się zwłaszcza wtedy, gdy:
- w stolcu pojawia się krew,
- utrzymują się zaparcia, biegunki lub zmiana zwykłego rytmu wypróżnień,
- występuje uczucie niepełnego wypróżnienia,
- pojawia się przewlekły ból albo skurcze brzucha,
- badania wykazują niedokrwistość, szczególnie z niedoboru żelaza,
- bez wyraźnej przyczyny spada masa ciała,
- utrzymuje się osłabienie i zmęczenie.
Objawy mogą mieć łagodną przyczynę, ale nie powinny być przez wiele miesięcy leczone bez ustalenia rozpoznania. Szczególnej czujności wymagają osoby z rodzinnym występowaniem raka jelita grubego, zespołem Lyncha, chorobami zapalnymi jelit lub wcześniejszymi polipami.
Rak jelita może nie dać drugiego ostrzeżenia
Największym błędem jest czekanie, aż objaw stanie się silniejszy. Krwawienie może być okresowe, ból może ustępować, a rytm wypróżnień chwilowo wrócić do normy. To nie oznacza, że przyczyna zniknęła.
Rak jelita grubego jest podstępny, ale w odróżnieniu od wielu nowotworów daje możliwość skutecznej profilaktyki. Kolonoskopia pozwala wykryć chorobę wcześnie, a usuwając polipy – nie dopuścić do jej rozwoju. Dlatego warto wykonać badanie, zanim jelito zacznie wysyłać alarmujące sygnały.
Czytaj też:
Lekarze pierwszego kontaktu mówią: Pan jest za młody na raka Czytaj też:
Iga Rawicka: Zrób to badanie i nie miej tego gdzieś