Rak szyjki macicy to jeden z częstszych nowotworów występujących u kobiet. W Polsce rocznie wykrywa się go u ponad 2,3 tys. kobiet, 1,8 tys. umiera z tego powodu. Można mu skutecznie zapobiegać dzięki wczesnemu wykrywaniu i odpowiedniej profilaktyce, której kluczowym elementem są szczepienia przeciwko wirusowi HPV.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jedną z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą bliskich kontaktów, w tym seksualnych. Szacuje się, że nawet 80 proc. aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn w ciągu życia było lub będzie zakażonych HPV, a połowę zakażeń stanowią osoby w wieku 15–25 lat.
Szczepienia to najskuteczniejsza metoda profilaktyki raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywoływanych przez ten wirus. W Polsce od trzech lat działa powszechny program darmowych szczepień (jeszcze nie obowiązkowych, ale zalecanych) dzieci w wieku 9-14. Polska wdrożyła ten program jako jeden z ostatnich krajów Unii Europejskiej. Zdaniem ekspertów jest to konieczny akcja, choć spóźniona, a z drugiej strony spora grupa osób kwestionuje jej zasadność i skuteczność. Głosy sprzeciwu często bazują na mitach, które były już wielokrotnie obalane.
Oto najpowszechniejsze z nich.
Zakażenie HPV można wyleczyć – MIT
Nie ma leku przeciwwirusowego, który powodowałby całkowite usunięcie HPV z organizmu. Na szczęście w większości przypadków sprawny układ odpornościowy samodzielnie potrafi wyeliminować wirusa (który często nie daje objawów) z organizmu w ciągu 1–2 lat
Istnieją natomiast metody leczenia przedrakowych zmian komórkowych spowodowanych zakażeniem wirusem HPV wysokiego ryzyka.
Najskuteczniejszą formą walki z HPV są szczepionki, które chronią przed najgroźniejszymi typami wirusa (np. HPV 16 i 18), a także regularne badania kontrolne u ginekologa lub urologa.
Szczepionka przeciwko HPV jest tylko dla dziewcząt i kobiet – MIT
HPV może dotknąć zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Wirus HPV powoduje niemal wszystkie zachorowania na raka szyjki macicy, ale też może wywoływać również raka pochwy i sromu u kobiet, raka prącia u mężczyzn oraz raka odbytu, jamy ustnej, gardła, nasady języka i migdałków, okolic głowy i szyi u obu płci.
Dlatego uruchomiony w 2023 r. publiczny program szczepień dotyczy dzieci obu płci w wieku 9-14.
– Na całym świecie narasta problem nowotworów głowy i szyi, spowodowanych wirusem brodawczaka ludzkiego. Szacuje się, że rocznie około 38 tys. przypadków raka płaskonabłonkowego gardła środkowego na świecie jest spowodowanych infekcją wirusem HPV, a liczba ta wzrasta rokrocznie o 3,5 proc. – mówił dla NewsMed prof. Wojciech Golusiński, kierownik Kliniki Chirurgii Głowy, Szyi i Onkologii Laryngologicznej UM w Poznaniu w Wielkopolskim Centrum Onkologii.
– Każdy może zachorować na nowotwór głowy i szyi, a leczenie tych nowotworów jest niezwykle trudne i skomplikowane – podkreślał.
Szczepionki nie są bezpieczne – MIT
Szczepionki przeciw HPV są przebadane, zarejestrowane i powszechnie stosowane w ponad 130 krajach na świecie, w tym w ramach narodowych programów zdrowotnych w Australii, Szwecji, Wielkiej Brytanii czy USA. Na świecie w ciągu kilkunastu lat podano już miliony dawek tych szczepionek. Szczepionki przeciw HPV należą do najlepiej przebadanych pod względem bezpieczeństwa preparatów.
Szczepionka przeciw HPV, podobnie jak każdy lek czy inna szczepionka, może wywołać działania niepożądane, ale zazwyczaj są łagodne (np. ból, zaczerwienienie w miejscu ukłucia, stan podgorączkowy, ból głowy) i szybko ustępują.
Szczepionki nie są skuteczne – MIT
Badania kliniczne i obserwacje populacyjne potwierdzają, że szczepienie zmniejsza o ponad 90 proc. ryzyko wystąpienia zmian przedrakowych i zachorowania na raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywoływanych przez HPV.
Jak podaje serwis Szczepienia.Info, opublikowane w styczniu 2024 r. w czasopiśmie Journal of the National Cancer Institute wyniki badania obserwacyjnego przeprowadzonego przez Public Health Scotland (PHS) we współpracy z uniwersytetami w Strathclyde i Edynburgu pokazały, od czasu wprowadzenia szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego u dziewczynek w wieku 12–13 lat nie wykryto żadnego przypadku raka szyjki macicy u kobiet, które były w pełni zaszczepione.
Z kolei Cancer Research UK, brytyjska organizacja charytatywna zajmująca się wspieraniem badań nad chorobami nowotworowymi, w czerwcu poinformowała, że latach 2020-2024 w Anglii nie zmarła na raka szyjki macicy żadna kobieta w wieku 20-24 lata. Zdarzyło się to po raz pierwszy w historii. Około 9 na 10 kobiet w tej grupie wiekowej otrzymało szczepionkę przeciwko HPV, głównie w wieku 12 lub 13 lat, czyli w okresie, w którym szczepionka zapewnia najsilniejszą ochronę.
Program szczepień przeciwko HPV wprowadzono w Wielkiej Brytanii w 2008 roku.
Szczepionka powoduje niepłodność – MIT
To jeden z najczęstszych argumentów przeciwników szczepień. Niepłodność ma być powodowana rzekomo przez Polisorbat 80, substancję pomocniczą zawartą w niektórych szczepionkach, pełniącą funkcję stabilizatora. Faktycznie ten związek podawany szczurom w bardzo dużych dawkach powodował ich niepłodność. Jednak bezpieczeństwo Polisorbatu 80 w dawkach stosowanych w szczepionkach jest dokładnie przebadane – ilości są śladowe i nie szkodzą zdrowiu.
Nie ma jakichkolwiek badań mówiących o tym, że szczepionki przeciw HPV wpływają na płodność u kobiet i mężczyzn, nie zwiększają też ryzyka przedwczesnej niewydolności jajników.
Nie warto się szczepić po rozpoczęciu aktywności seksualnej – MIT
Szczepionka przeciw HPV działa także u dorosłych, którzy mają już za sobą kontakty seksualne. Nie cofnie zmian, które już powstały, ale zmniejsza ryzyko nowych zakażeń onkogennymi typami wirusa. Nie ma górnej granicy wieku, po której szczepionka przestaje działać biologicznie.
„Ograniczeniem jest to, że im więcej lat aktywności seksualnej za nami, tym większa szansa, że część typów HPV mamy już „zaliczonych” – a szczepionka chroni przed nowymi zakażeniami, nie leczy już istniejących. Szczepionka u nastolatków jest skuteczniejsza, wynika to głównie z powodów epidemiologicznych, a nie dlatego, że nagle układ odpornościowy przestaje funkcjonować w wieku 30-40 lat i w związku z tym nie odpowie na szczepionkę” – pisała na Facebooku prof. dr hab. Agnieszka Szuster-Ciesielska z Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, specjalistka wirusologii i immunologii.
Czytaj też:
Kalendarz szczepień na 2026 rok. Które szczepienia się obowiązkowe, a które zalecane? LISTA Czytaj też:
Szczepienia przed egzotycznymi wakacjami. Ekspert wskazuje, na co zwrócić uwagę