Rozpoczął się Tydzień Noblowski 2026 r. W pierwszym dniu przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii. Otrzymali ją Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel.
Nagroda Nobla 2026 w medycynie lub fizjologii
Nazwiska zwycięzców ogłosił sekretarz Komitetu Noblowskiego Thomas Perlman. Instytut Karolinska przyznał Nagrodę Nobla z medycyny lub fizjologii trzem naukowcom – Karlowi Deisserothowi ze Stanów Zjednoczonych oraz Peterowi Hegemannowi i Georgowi Nagelowi z Niemiec. Zostali wyróżnieni za „odkrycia dotyczące kanałów jonowych wrażliwych na światło i optogenetyki”.
Przyznanie Nagrody Nobla wiążę się też z nagrodą w wysokości 12 mln koron szwedzkich (ok. 4,7 mln zł), do podziału na trzech naukowców.
Prace tegorocznych noblistów w dziedzinie fizjologii lub medycyny pozwoliły obserwować w żywym mózgu, jak powstają wspomnienia, uczucia i zachowania. To całkowicie zmieniło nasze zrozumienie działania mózgu.
Optogenetyka stwarza możliwości mapowania mózgu, o jakich dawniej mogliśmy jedynie marzyć – zaznaczył Per Svenningsson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego.
Nagrodę komentowali w ramach obchodów Tygodnia Noblowskiego eksperci z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wojskowego Instytutu Medycznego.
Odkrycie mechanizmów kontrolujących strach
„Nagroda dotyczy kanałów jonowych bramkowanych światłem. Odkryto białka, które na powierzchni komórki odbierają sygnały nie chemiczne, ale świetlne. To światło uruchamia reakcję receptora, prowadząc do aktywacji napływu jonów i do wytworzenia impulsu elektrycznego” – powiedziała dr hab. Anna Malik, prof. Instytutu Biologii Rozwoju i Nauk Biomedycznych, Wydziału Biologii UW
To odkrycie ma olbrzymie zastosowanie w nowoczesnych narzędziach badawczych, w szczególności w neurobiologii – dodała.
"Jeżeli podobne białko wprowadzimy do konkretnej grupy neuronów w mózgu myszy i zastosujemy światło, możemy pobudzić neurony i sprawdzić, jaki to ma wpływ na zachowanie myszy. To miało ogromny wpływ na odkrycie mechanizmów kontrolujących strach czy depresję" – wyjaśniła.
Leczyć choroby neuropsychiatryczne
„Na chwilę obecną droga od tej przysłowiowej próbówki do łóżka pacjenta jeszcze daleka, ale sama technologia jest bardzo atrakcyjna. Mamy możliwość bardzo precyzyjnego pobudzania komórek, ale problemem jest jeszcze dostarczenie impulsu świetlnego do mózgu" – powiedział dr hab. n.med. Bartłomiej Kisiel z Centrum Wsparcia Badań Klinicznych, WIM-PIB.
„Jeżeli bylibyśmy w stanie za pomocą impulsów świetlnych wyłączać obszary mózgu albo pobudzać te, które są wyłączone chociażby w depresji, moglibyśmy leczyć choroby neuropsychiatryczne" – podkreślił.
„Jestem zafascynowana tym, że od alg przeszliśmy do tajemnic mózgu ludzkiego. To jest ogromne narzędzie poznawcze, które pozwoli jak najprecyzyjniej zmapować ośrodkowy układ nerwowy i reakcje nasze w różnych środowiskach. To będzie miało ogromne znaczenie w personalizowaniu terapii” – zaznaczyła dr hab. Ewa Więsik-Szewczyk z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Rzadkich WIM-PIB.
Dr hab. Jakub Drożak, prof. Instytutu Biochemii, Wydziału Biologii UW zaznaczył, że nagroda pokazuje ogromną wagę badań podstawowych. Jego zdaniem Komitet Noblowski ponownie zwraca się w kierunku badań podstawowych i podkreśla ich wagę w rozwoju badań medycznych, w rozwoju medycyny.
„Badania nagrodzonych naukowców dostarczyły doskonałego narzędzia do badań neurologicznych czy neurofizjologicznych” – zaznaczył.
