Profilaktyka to cały czas temat bardzo zaniedbany przez Polki i Polaków. Mowa zarówno o badaniach przesiewowych w kierunku nowotworów, jak i rutynowych badaniach profilaktycznych, które pozwolą ocenić ogólny stan zdrowia i odpowiednio wcześnie wykryć niebezpieczne choroby.
Kobiety w Polsce badają się znacznie częściej niż mężczyźni, to jednak wciąż jest to znacznie poniżej poziomu oczekiwanego i zalecanego przez lekarzy. Jak pokazują dane Narodowego Funduszu Zdrowia, mammografię, w ramach darmowego programu profilaktycznego w kierunku raka piersi wykonuje 32 proc. uprawnionych kobiet.
Jeszcze gorzej wygląda to w przypadku profilaktyki raka szyjki macicy. Z darmowej cytologii korzystało zaledwie kilkanaście procent Polek. Sytuacja poprawiła się, gdy w sierpniu cytologia została zastąpiona testem HPV HR, czyli badaniem znacznie skuteczniejszym w wykrywaniu niepokojących zmian. Jak mówił niedawno w rozmowie z NewsMed prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii, zgłaszalność do programu wzrosła dwukrotnie, jednak to wciąż za mało.
Polki zapominają też o podstawowych rutynowych badaniach, które powinno się wykonywać regularnie, najlepiej każdego roku. Warto zatem przypomnieć o najważniejszych badaniach profilaktycznych, zgodnie z zasadą, że łatwiej zapobiegać niż leczyć lub stwierdzeniem, że lepiej być nadgorliwą niż potem żałować z powodu zaniedbania.
Niedawno pisaliśmy o badaniach, które powinni wykonywać mężczyźni, teraz czas na kobiety.
Badania, które trzeba wykonywać w każdym wieku
Istnieje „żelazny” zestaw badań, które trzeba regularnie wykonywać zaraz po osiągnięciu dorosłości. W przypadku kobiet to przede wszystkim:
- morfologia krwi – pozwala ocenić ogólny stan zdrowia, wykrywa m.in. anemie, stany zapalne i choroby nowotworowe,
- badanie ogólne moczu – kontroluje m.in. pracę nerek i dróg moczowych,
- poziom glukozy we krwi – pozwala wcześnie wykryć cukrzycę typu 2 lub insulinooporność,
- poziom ciśnienia tętniczego – regularne pomiary pomagają wykryć nadciśnienie, które dotyczy bardzo dużej grupy Polaków,
- badanie hormonów tarczycy,
- wizyta kontrolna u stomatologa,
- kontrola pieprzyków u dermatologa,
- wizyta kontrolna u ginekologa.
Wspomniane wyżej badania należy wykonywać każdego roku.
Kobiety też powinny pomyśleć o regularnej cytologii (w darmowym programie profilaktycznym w kierunku raka szyki macicy skierowanym do kobiet mających co najmniej 25 lat cytologia została zastąpiona testem HPV HR), samobadaniu piersi (raz w miesiącu) i USG narządów rodnych.
Raz na trzy lata powinno się też wykonywać:
- lipidogram (cholesterol całkowity, HDL, LDL, trójglicerydy) – ocenia ryzyko chorób układu krążenia,
- pomiar stężenia elektrolotów we krwi – ich niedobory mogą powodować zmęczenie czy drżenie mięśni.
Warto pomyśleć także o RTG klatki piersiowej i USG jamy brzusznej – raz na pięć lat.
Badania, które kobieta powinna wykonać po 30. roku
Do wspomnianych wcześniej badań dochodzi USG piersi każdego roku, badanie w kierunku infekcji intymnych, a także kontrola u okulisty i badanie dna oka – raz na pięć lat.
W tym wieku, ze względu na coraz większą epidemię nadwagi i otyłości warto pomyśleć o kontroli masy ciała, zwłaszcza u kobiet prowadzących siedzący tryb życia, a więc badanie wskaźnika BMI oraz obwodu pasa.
Badania, które kobieta powinna wykonać po 40. roku
Obowiązują wszystkie wymienione wcześniej badania. Najważniejszym badaniem, jakie pojawia się po raz pierwszy w tym wieku, jest mammografia – wykonywana raz na 2 lata (jeśli kobieta jest w grupie ryzyka raka piersi).
W tym wieku częściej trzeba wykonywać lipidogram (najlepiej raz do roku), badanie okulistyczne (raz na dwa lata) i RTG płuc, zwłaszcza w przypadku kobiet palących papierosy.
Dochodzą kolejne badania:
- gastroskopia – raz na 5 lat,
- badanie gęstości kości – raz na 10 lat,
- kolonoskopia (jeżeli w rodzinie występował rak jelita grubego) – raz na 5 lat,
- EKG – raz na 5 lat.
W ramach profilaktyki nowotworów jelita grubego warto wykonać test na obecność krwi utajonej w kale.
Badania, które kobieta powinna wykonać po 50. roku
Oprócz wspomnianych wcześniej badań w tym wieku należy przede wszystkim pomyśleć o kolonoskopii (raz na pięć lat) bez względu na historię raka jelita grubego w rodzinie.
Do listy należy też teraz dodać wizytę u endokrynologa oraz badanie poziomu hormonów płciowych.
Częściej – teraz już każdego roku – należy wykonywać EKG i USG jamy brzusznej.
Darmowe badania profilaktyczne
Część z wymienionych badań można wykonać w ramach darmowych programów profilaktycznych. Jednym z nich jest Moje zdrowie, skierowany do osób mających 20 lat i więcej.
W jego ramach można wykonać następujące badania:
dostępne dla wszystkich:
- morfologia krwi,
- glukoza,
- kreatynina (z eGFR),
- lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy),
- TSH (hormon tyreotropowy),
- badanie ogólne moczu,
oraz rozszerzony pakiet, w zależności od wieku i wyniku ankiety:
- ALAT – aminotransferaza alaninowa,
- ASPAT – aminotransferaza asparaginianowa,
- GGTP – gammaglutamylotranspeptydaza,
- anty-HCV,
- lipoproteina (a).
Ponadto:
- kolonoskopię można wykonać w ramach programu badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, dostępny jest dla kobiet mających co najmniej 50 lat, w przypadku historii tego raka w rodzinie – od 40 lat,
- mammografię można wykonać w ramach programu profilaktyki raka piersi, skorzystać mogą kobiety mające 45-74 lata,
- test HPV HR w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy, dostępny dla kobiet w wieku 25-64 lata,
- w ramach programu profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK), można zbadać ciśnienie krwi, BMI, cholesterol i glukozę.
Czytaj też:
Warto się badać, żeby żyć. Mocny apel: „Bądź zdrową Polką” Czytaj też:
Polki tracą zdrowie przez choroby, których nie widać. „To nie tylko rak”: debata kobiet