Szczepienia przeciwko HPV cały czas wzbudzają w Polsce spore emocje. Zwłaszcza od momentu, gdy Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że w 2027 r. szczepienie dla dzieci i nastolatków ma być obowiązkowe. Skuteczność i bezpieczeństwo tych szczepień są kwestionowane.
Raport obejmujący kilkaset badań
Tymczasem niedawno ukazał się raport dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności szczepionki przeciw HPV. Opracowany został przez Vaccine Integrity Project, inicjatywę stworzoną przez naukowców z University of Minnesota, której celem jest „dostarczanie przejrzystych, opartych na dowodach naukowych informacji na temat szczepionek oraz przeciwdziałanie niedokładnym lub wprowadzającym w błąd informacjom". W dokumencie zebrano recenzowane publikacje naukowe na temat szczepień przeciwko HPV, które ukazały się od września 2024 r. do stycznia 2026 r. Autorzy zestawili te dane z wynikami dwóch wcześniejszych przeglądów Cochrane, obejmujących badania prowadzone do września 2024 r.
Raport obejmuje 274 badań poświęconych bezpieczeństwu, skuteczności oraz immunogenności szczepień. Analiza dotyczy pierwotnej szczepionki czterowalentnej (Gardasil), szczepionki dwuwalentnej (Cervarix) – wycofanej z obrotu ze względu na uwarunkowania rynkowe – oraz obecnie stosowanej szczepionki dziewięciowalentnej (Gardasil 9). Badane populacje to przede wszystkim młodzież obojga płci, aczkolwiek niektóre analizy dotyczą również kobiet w wieku 20–45 lat oraz kobiet w ciąży.
W raporcie przeanalizowano wiele elementów związanych z bezpieczeństwem: ogólny profil bezpieczeństwa i zdarzenia niepożądane, niekorzystne przebiegi ciąż, zespół Guillaina-Barrégo (GBS), zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS), zespół przewlekłego zmęczenia/encefalopatię mialgiczną (CFS/ME), paraliż, złożony zespół bólu regionalnego (CRPS), przedwczesne wygasanie czynności jajników oraz niepłodność.
Niektóre z tych zagadnień zostały uwzględnione w badaniu tylko dlatego, że w przestrzeni publicznej pojawiły się liczne sugestie dezinformacyjne, niesłusznie łączące je ze szczepionką – podkreślają autorzy badania.
Analizowane wskaźniki skuteczności obejmują wszystkie nowotwory związane z wirusem HPV (ze szczególnym uwzględnieniem raka szyjki macicy), nowe zakażenia HPV (w tym zakażenia typami HPV16 i HPV18 – dwoma szczepami wysokiego ryzyka odpowiedzialnymi za większość przypadków raka szyjki macicy), a także zmiany przednowotworowe w obrębie narządów płciowych i odbytu, które – jeśli pozostaną nieleczone – mogą przekształcić się w nowotwór.
Szczepionki są skuteczne
Kluczowy wniosek z raportu brzmi: szczepionki przeciwko HPV są niezwykle skuteczne w zapobieganiu rakowi szyjki macicy, zmianom przednowotworowym oraz przewlekłym infekcjom wirusem HPV, wykazują także wysoki profil bezpieczeństwa.
Analiza wyników opublikowanych badań wskazuje, że:
- Szczepienie przeciwko HPV zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy o 80 proc. To dotyczy dziewczyn, które zostały zaszczepione w wieku 16 lat lub młodszych, czyli przed potencjalną ekspozycją na wirusa.
- U kobiet szczepionych w późniejszym wieku, czyli po 16. roku życia, szczepionka daje ochronę przed rakiem szyjki macicy na poziomie 66 proc.
- Szczepionka wykazuje wysoką skuteczność w zapobieganiu przewlekłym infekcjom najbardziej niebezpiecznymi szczepami wirusa (głównie HPV-16 i HPV-18). Badania wskazują na redukcję na poziomie 84–90 proc. Przełożyło się to na radykalny spadek występowania ciężkich dysplazji szyjki macicy.
- Ochronny efekt szczepień zaobserwowano także w przypadku zmian nowotworowych i przednowotworowych sromu, pochwy oraz odbytu.
- Szczepienia wśród chłopców zapewniają ochronę w późniejszym wieku przed infekcjami HPV, kłykcinami kończystymi oraz zmianami przedrakowymi odbytu. Najnowsze dane wskazują również na znaczącą redukcję ryzyka nowotworów głowy i szyi u zaszczepionych chłopców i mężczyzn.
Bezpieczeństwo szczepionek
Jeżeli chodzi o bezpieczeństwo, to raport Vaccine Integrity Project jednoznacznie stwierdza, że nie ma wiarygodnych dowodów naukowych łączących szczepionkę przeciwko HPV z poważnymi powikłaniami, jak:
- zaburzenia neurologiczne, w tym zespół Guillaina-Barrégo czy stwardnienie rozsiane,
- problemy z płodnością lub przedwczesne wygasanie czynności jajników,
- powikłania ciążowe u kobiet, które zaszczepiły się, nie wiedząc, że są w ciąży,
- zespoły przewlekłego zmęczenia (CFS/ME) oraz zespoły bólowe (CRPS).
Czytaj też:
Szczepionka przeciw HPV powoduje niepłodność? Najbardziej szkodliwe mity o tym szczepieniu Czytaj też:
Szczepienia przeciw HPV. Prof. Nowakowski: Nieudolne próby manipulowania danymi przez pseudoekspertów