Sezon jesienno-zimowy to czas zwiększonej liczby infekcji dróg oddechowych. Większość z nich wywołują wirusy, a nie bakterie. Mimo to antybiotyki bywają przepisywane „na wszelki wypadek” lub oczekiwane przez pacjentów, choć w takich sytuacjach są nieskuteczne.
Antybiotyki działają tylko na bakterie
Antybiotyki nie działają na wirusy powodujące m.in.:
- przeziębienie,
- grypę,
- COVID-19,
- większość zapaleń gardła i oskrzeli.
Jak podkreśla Światowa Organizacja Zdrowia, nieuzasadnione stosowanie antybiotyków jest jednym z głównych czynników narastania antybiotykooporności.
Kiedy antybiotyk zimą jest naprawdę potrzebny?
Antybiotykoterapia jest wskazana, gdy lekarz rozpozna bakteryjne zakażenie, np.:
- paciorkowcowe zapalenie gardła (angina ropna),
- bakteryjne zapalenie płuc,
- ostre zapalenie zatok o ciężkim lub przedłużonym przebiegu,
- bakteryjne zapalenie ucha środkowego (w określonych sytuacjach).
Decyzja powinna opierać się na badaniu klinicznym, a czasem także na testach (np. CRP, szybki test paciorkowcowy).
Kiedy antybiotyk może zaszkodzić?
Niepotrzebne stosowanie antybiotyków może prowadzić do:
- zaburzeń mikrobioty jelitowej,
- biegunek i zakażeń Clostridioides difficile,
- reakcji alergicznych,
- zwiększenia ryzyka antybiotykooporności – zarówno u pacjenta, jak i w populacji.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób alarmuje, że oporność bakterii na antybiotyki jest jednym z największych zagrożeń zdrowia publicznego w Europie.
Antybiotyk „profilaktycznie” – mit, który szkodzi
Antybiotyk nie skraca czasu trwania infekcji wirusowej ani nie zapobiega nadkażeniu bakteryjnemu. Stosowany „na zapas” osłabia naturalne mechanizmy obronne organizmu i może utrudnić leczenie w przyszłości.
Co zamiast antybiotyku przy infekcji wirusowej?
W leczeniu objawowym kluczowe są:
- odpoczynek i odpowiednie nawodnienie,
- leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe,
- leki łagodzące kaszel i katar,
- obserwacja objawów i kontakt z lekarzem w razie pogorszenia stanu zdrowia.
Zgodnie z zaleceniami Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH racjonalna antybiotykoterapia wymaga współpracy lekarza i pacjenta oraz zrozumienia, że nie każda infekcja wymaga antybiotyku.
Czytaj też:
Zimą w tropiki? Bez przygotowań malaria może zabić w ciągu doby