Cyberbezpieczeństwo w ochronie zdrowia: jak Centrum Operacji Bezpieczeństwa wzmacnia odporność systemu

Komisja Europejska wskazuje, że sektor zdrowia należy do najczęściej atakowanych sektorów krytycznych w Unii Europejskiej. Naruszenia w ochronie zdrowia należą do najkosztowniejszych i najdłużej wykrywanych. Średni koszt incydentu wynosi 7,42 mln USD, a jego identyfikacja i opanowanie zajmuje średnio 279 dni, co dodatkowo zwiększa skalę ryzyka dla całego sektora. [1] WHO/Europe podkreśla, że cyberataki na ochronę zdrowia mogą prowadzić do zakłóceń usług, opóźnień w leczeniu, naruszeń prywatności pacjentów i realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa chorych [2].

W polskich realiach to zagrożenie ma dziś również wymiar bezpośredni. Nie dalej jak w połowie kwietnia wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski poinformował, że za głośnymi atakami na polską infrastrukturę krytyczną – w tym szpitale – stoją rosyjskie i białoruskie służby współpracujące z cyberprzestępcami. Przedstawiciel rządu określił te działania mianem cyberterroryzmu, podkreślając, że ich celem jest destabilizacja państwa i usług kluczowych dla obywateli [6]. Taki kontekst wzmacnia znaczenie rozwiązań podejmowanych w ochronie zdrowia – nie tylko jako narzędzi technicznych, ale jako elementu odporności całego systemu.

–W ochronie zdrowia incydent cyberbezpieczeństwa szybko wykracza poza sferę techniczną, wpływając na organizację pracy i bezpieczeństwo pacjentów. Dlatego Centrum Operacji Bezpieczeństwa koncentruje się nie tylko na reagowaniu na incydenty, ale także na stałym monitorowaniu systemów, analizie zagrożeń i zapewnieniu ciągłości działania usług Centrum e-Zdrowia w sytuacjach kryzysowych – Bartosz Borysewicz, Dyrektor Centrum Operacji Bezpieczeństwa, CeZ.

Regulacje i odpowiedzialność po stronie kierownictwa

Rosnąca skala zagrożeń idzie w parze z rosnącymi wymaganiami. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2022/2555 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii (znana pod skrótem Network and Information Systems – NIS2) ustanawia wspólne ramy cyberbezpieczeństwa dla sektorów krytycznych, wprowadza obowiązki w zakresie zarządzania ryzykiem i raportowania incydentów oraz przenosi odpowiedzialność za zgodność także na poziom najwyższego kierownictwa poszczególnych placówek [3]. Dla podmiotów leczniczych oznacza to potrzebę rozwiązań, które nie tylko wzmacniają ochronę infrastruktury, ale też porządkują procesy, dokumentują działania i wspierają zarządzanie bezpieczeństwem informacji. W tej perspektywie zgodność z regulacjami nie jest wyłącznie obowiązkiem formalnym. Staje się częścią szerszego przygotowania organizacji na zagrożenia, które mogą być wymierzone nie tylko w pojedynczą placówkę, ale w całe sektory infrastruktury krytycznej, w tym ochronę zdrowia [3][6].

Jak działa Centrum Operacji Bezpieczeństwa

Taką rolę pełni Centrum Operacji Bezpieczeństwa w Centrum e-Zdrowia (CeZ). Jednostka ta zajmuje się bezpieczeństwem świadczonych usług oraz monitorowaniem infrastruktury IT – sieci, systemów i aplikacji Centrum e-Zdrowia oraz Ministerstwa Zdrowia. Obejmuje to także budowanie odporności na cyberzagrożenia, wykrywanie i reagowanie na incydenty, zarządzanie podatnościami, zgodność z regulacjami oraz utrzymywanie zintegrowanego systemu zarządzania w zakresie bezpieczeństwa informacji i ciągłości działania [4]. Kluczowe znaczenie ma tu model pracy ciągłej: Security Operations Centre we współpracy z Wydziałem Monitoringu Systemów zapewnia całodobowy nadzór nad systemami, aplikacjami i siecią, dzięki czemu nieprawidłowości mogą być wykrywane szybciej, a ryzyko przerw w działaniu usług – ograniczane.

Narzędzia, które wzmacniają odporność systemu

W ramach tego podejścia rozwijane są konkretne komponenty. Security Data Lake działa jako cyfrowa hurtownia zdarzeń bezpieczeństwa – gromadzi logi, umożliwia ich analizę i pozwala wrócić do nich po incydencie. Ułatwia to odtworzenie przebiegu zdarzenia i podjęcie decyzji operacyjnych [4]. Bezpieczny DNS ogranicza ryzyko nieautoryzowanych przekierowań i ataków na warstwie nazw domenowych, a „cyfrowy bunkier” zapewnia bezpieczne kopie zapasowe przechowywane poza podstawową infrastrukturą [4]. Takie rozwiązania zwiększają odporność na ataki i wspierają ciągłość działania systemów, ponieważ po poważnym incydencie umożliwiają odtworzenie danych i przywrócenie dostępności usług cyfrowych.

Znaczenie dla podmiotów leczniczych

Z punktu widzenia osób zarządzających podmiotami leczniczymi znaczenie takiego modelu jest bardzo konkretne. Stały monitoring zwiększa widoczność zagrożeń. Analiza zdarzeń z wielu źródeł daje mocniejsze podstawy do oceny sytuacji. Mechanizmy ochronne i odtworzeniowe ograniczają skalę zakłóceń i pomagają utrzymać działanie usług cyfrowych nawet wtedy, gdy dochodzi do poważnego incydentu. W ochronie zdrowia, gdzie systemy informatyczne są bezpośrednio powiązane z organizacją świadczeń, oznacza to większą przewidywalność działania placówki i lepsze przygotowanie na sytuacje kryzysowe.

Od ochrony usług do odporności całego systemu

Takie podejście ma też wymiar systemowy. Ransomware pozostaje jednym z najbardziej niszczycielskich rodzajów cyberataków [5], a WHO/Europe wskazuje na potrzebę proaktywnego podejścia do cyberodporności w zdrowiu cyfrowym [2]. Rozwiązania wdrażane przez CeZ przy wsparciu Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności odpowiadają właśnie na to wyzwanie: nie służą wyłącznie ochronie pojedynczych usług, ale wspólnie z działaniami innych podmiotów budują spójną, krajową architekturę cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia [4]. Dla kadry zarządzającej oznacza to nie tylko lepszą ochronę danych, ale też mocniejsze podstawy do utrzymania sprawności operacyjnej, spełniania wymagań regulacyjnych i ograniczania skutków incydentów. W sytuacji, gdy ataki są wymierzone nie tylko w pojedyncze instytucje, ale także w szpitale i inne elementy infrastruktury krytycznej, cyberbezpieczeństwo w ochronie zdrowia staje się częścią szerszej odporności państwa [2][4][6].

Więcej informacji o projekcie e-Zdrowie KPO finansowanym z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w publikacji: Projekt e-Zdrowie KPO – szereg korzyści dla profesjonalistów medycznych | Centrum e-Zdrowia.

Płatna współpraca z Centrum e-Zdrowia

Kampania realizowana w ramach projektu e-Zdrowie KPO, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności