18 listopada na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień POChP: w tym roku pod hasłem „Pomyśl o POChP”. Zarówno w Polsce, jak i na całym świecie POChP jest chorobą późno wykrywaną, często lekceważoną, mimo że jest to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów na świecie: szacuje się, że umiera z jej powodu 3,23 mln osób rocznie. W Polsce na POChP choruje ok. 2 mln osób, w tym na postać zaawansowaną ok. 400 tysięcy.. Problemem jest to, że duża część pacjentów nie jest zdiagnozowana.
POChP: choroba, której Polacy wciąż nie znają
POChP to ciężka, postępująca choroba, prowadząca do coraz gorszej tolerancji wysiłku i duszności. W jej przebiegu dochodzi do zwężenia oskrzeli, co ogranicza przepływ powietrza przez drogi oddechowe. Pojawia się również przewlekły stan zapalny.
Typowe objawy to przewlekły kaszel, czasem z odkrztuszaniem plwociny, duszność i coraz gorsza tolerancja wysiłku. Duszność występuje początkowo podczas większego wysiłku fizycznego, np. podczas podbiegnięcia czy wejścia na wyższe piętro, z czasem trudność sprawiają także zwykłe codzienne czynności.
– Objawy choroby nasilają się powoli, mało zauważalnie, często są zrzucane na karb wieku. Być może dlatego, że jest to choroba przewlekła i jej postępu od razu nie widać, wydaje się nie tak groźna. Pacjenci często przypisują kaszel i zadyszkę starzeniu się, paleniu papierosów lub słabszej kondycji. Skutki choroby widać także poza gabinetem. Duszność może ograniczać samodzielność, utrudniać pracę i skłaniać do rezygnacji z aktywności społecznej, wyłączenia człowieka z życia, do zamknięcia w domu; powoduje problemy kardiologiczne, a w końcu prowadzi do zgonu – zaznacza dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, krajowa konsultant w dziedzinie chorób płuc.
Mimo częstości występowania, choroba wciąż jest mało znana. Jej charakterystyczne objawy, takie jak przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny czy duszność wysiłkowa, bywają przypisywane wiekowi, zmęczeniu lub paleniu papierosów.
O skali problemu świadczą wyniki badania Kantar, przedstawiane przez dr Małgorzatę Farnik z Katedry i Kliniki Pneumonologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Płuc w styczniu 2026 r.
Zaledwie 25 proc. ankietowanych w populacji ogólnej wiedziało o istnieniu POChP (dla porównania świadomość istnienia cukrzycy zadeklarowało 71 proc. badanych, nadciśnienia tętniczego – 85 proc., a astmy – 83 proc.). Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w grupie ryzyka: wśród osób z czynnikami ryzyka choroby świadomość jej istnienia miało zaledwie 15 proc. respondentów.
– Ze względu na brak wiedzy i bagatelizowanie objawów, diagnoza jest często stawiana dopiero w zaawansowanym stadium – komentuje dr n. med. Czajkowska-Malinowska. Tymczasem choroba może prowadzić do inwalidztwa oddechowego, znacząco ograniczać codzienną aktywność, skrócić życie nawet o 15 lat.
Zaostrzenia POChP: zagrożenie dla życia
Szczególnie niebezpieczne dla pacjentów są zaostrzenia choroby, czyli epizody nagłego nasilenia objawów, przede wszystkim kaszlu i duszności. Każde takie zdarzenie może pogarszać rokowanie i zwiększać prawdopodobieństwo kolejnych zaostrzeń.
– Ciężkie zaostrzenie może prowadzić do niewydolności oddychania i wymagać leczenia szpitalnego. To często stan bezpośredniego zagrożenia życia: w ciągu najbliższych 30 dni od takiego zdarzenia dziesięciokrotnie rośnie ryzyko wystąpienia ryzyka zawału serca lub udaru mózgu. Każdy epizod ciężkiego zaostrzenia pogarsza rokowanie, a także zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnych zaostrzeń, a odzyskanie wcześniejszej sprawności po zaostrzeniu bywa trudne – mówi dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Nawet 30 proc. chorych umiera w ciągu roku od zaostrzenia wymagającego hospitalizacji, dlatego ograniczanie liczby zaostrzeń powinno być jednym z najważniejszych celów leczenia POChP.
Nowoczesne leczenie biologiczne: szansa dla najciężej chorych
W ostatnich latach możliwości farmakoterapii POChP znacząco się rozwinęły. Podstawą leczenia pozostają leki wziewne, w tym terapia trójlekowa łącząca wziewny glikokortykosteroid oraz dwa długo działające leki rozszerzające oskrzela (wGKS+LABA+LAMA).
– Polska jest w awangardzie leczenia POChP, jeśli chodzi o dostęp do terapii lekowych, terapie są dostępne, refundowane dla pacjentów, a dla chorych powyżej 65. roku życia: bezpłatne. Nie wszyscy pacjenci uzyskują jednak wystarczającą kontrolę choroby, nawet przy prawidłowo stosowanej terapii trójlekowej. Szczególną grupę stanowią chorzy z cechami zapalenia typu 2, u których mimo optymalnego leczenia nadal występują zaostrzenia. Dla tych pacjentów nadzieją są nowoczesne leki biologiczne, takie jak dupilumab i mepolizumab, działające przyczynowo: terapie te mają wpływ na określone mechanizmy zapalne i stanowią nowy kierunek leczenia. Zastosowanie leków biologicznych w POChP bezpośrednio przełoży się na zmniejszenie liczby zaostrzeń, a w konsekwencji na spowolnienie przebiegu choroby, zmniejszenie jej śmiertelności oraz poprawę jakości życia chorych – zaznacza dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Obydwa leki biologiczne znajdują się w zaleceniach GOLD 2026. Badania kliniczne wykazały, że leczenie biologiczne może ograniczyć liczbę zaostrzeń w POChP o około 20-30 proc., a w konsekwencji zmniejszyć ryzyko hospitalizacji i poprawić jakość życia pacjentów.
– Dowody z badań klinicznych pokazują, że te leki powinny być dostępne dla chorych. Jest to nadzieja dla określonej grupy pacjentów, którzy mimo stosowania wziewnej terapii trójskładnikowej mają nadal zaostrzenia choroby, a jednocześnie mają zapalenie typu 2, czyli liczba eozynofili we krwi wynosi powyżej 300/ µl. To będzie leczenie dla tych najciężej chorych; leczenie inne, nie objawowe – jak do tej pory – tylko przyczynowe. Początkowo niewielu pacjentów będzie kwalifikować się do terapii biologicznej, ponieważ muszą to być pacjenci na trzech lekach wziewnych, z udokumentowanym zapaleniem typu 2 – zaznacza dr n. med. Czajkowska-Malinowska.
Warunkiem wykorzystania potencjału nowych terapii jest właściwa diagnostyka. Konieczne jest m.in. wykonywanie badań krwi z oznaczeniem liczby eozynofili oraz identyfikowanie pacjentów, którzy mimo optymalnego leczenia wziewnego nadal mają zaostrzenia.
Leczenie to nie tylko farmakoterapia. Rehabilitacja, szczepienia i profilaktyka
W leczeniu POChP równie ważne jak farmakoterapia są działania niefarmakologiczne[5]. Należą do nich rehabilitacja oddechowa, regularna aktywność fizyczna, wsparcie w zaprzestaniu palenia tytoniu, szczepienia ochronne i leczenie chorób współistniejących. Ważną rolę odgrywają również szczepienia przeciwko grypie, pneumokokom, COVID-19, RSV i krztuścowi, a także szczepienie przeciwko półpaścowi. Ochrona przed zakażeniami pozwala ograniczać ryzyko zaostrzeń i ich poważnych konsekwencji. Nie można pomijać schorzeń współistniejących. Pacjenci z POChP często zmagają się z chorobami układu krążenia, cukrzycą, depresją czy nowotworami, w tym rakiem płuca. Dlatego opieka nad nimi powinna mieć charakter kompleksowy i uwzględniać wszystkie problemy zdrowotne.
Rok 2026, ogłoszony w Polsce rokiem POChP, może stać się impulsem do poprawy diagnostyki i organizacji leczenia tej choroby w Polsce. Konieczne jest jednak przełożenie deklaracji na konkretne rozwiązania systemowe: zwiększenie dostępności spirometrii, rozwój opieki koordynowanej w POZ, a także w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, poprawę dostępu do rehabilitacji i tlenoterapii domowej oraz zapewnienie pacjentom dostępu do terapii zgodnych z aktualną wiedzą medyczną.
Wyzwanie polega nie tylko na tym, by skuteczniej leczyć osoby z już rozpoznaną POChP, ale przede wszystkim na tym, by chorobę wykrywać wcześniej i nie dopuszczać do jej zaawansowania, stąd hasło tegorocznego Światowego Dnia POChP.
Czytaj też:
Ta choroba zabiera nawet 15 lat życia. Zaostrzenie jest jak zawał i udar Czytaj też:
Leczenie biologiczne zmienia terapię astmy i POChP. Eksperci o przełomie
