W październiku rusza ogólnopolski program profilaktyki raka płuca finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jego podstawą jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). Badanie ma umożliwić wykrycie podejrzanych zmian w płucach na etapie, na którym choroba może jeszcze nie powodować żadnych dolegliwości.
Rak płuca często wykrywany jest zbyt późno
Rak płuca pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów polskiej onkologii. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przywoływanych przez NFZ w Polsce odnotowuje się około 20,7 tys. nowych zachorowań rocznie. Jednym z największych problemów jest późne rozpoznanie choroby. We wczesnym stadium rak płuca może przez długi czas nie dawać charakterystycznych objawów. Najważniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie tytoniu.
Kto może skorzystać z darmowej tomografii płuc?
Jedną z podstawowych grup objętych programem są osoby w wieku 55–74 lata, które nadal palą papierosy lub paliły w przeszłości i mają za sobą co najmniej 20 paczkolat. W przypadku byłych palaczy od zaprzestania palenia nie może upłynąć więcej niż 15 lat. Paczkolata pozwalają określić łączną ekspozycję na dym tytoniowy. Wskaźnik oblicza się, mnożąc liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia.
Do programu mogą zostać zakwalifikowane również niektóre osoby w wieku 50–54 lata, które mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat, nie paliły nie dłużej niż od 15 lat i występuje u nich co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.
Jakie dodatkowe czynniki ryzyka są brane pod uwagę?
Do czynników zwiększających ryzyko raka płuca należą:
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),
- co najmniej dwuletnia ekspozycja zawodowa na substancje zwiększające ryzyko raka płuca, m.in. azbest, krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, związki arsenu, spaliny silników Diesla, sadzę lub dym ze spalania węgla kamiennego,
- ekspozycja na radon,
- przebycie niektórych chorób nowotworowych,
- rak płuca rozpoznany u krewnego pierwszego stopnia.
Bez skierowania. Najpierw kwalifikacja
Pacjent nie musi wcześniej uzyskiwać skierowania od lekarza rodzinnego ani specjalisty. Zgłasza się bezpośrednio do placówki, która ma umowę z NFZ na realizację programu. Lekarz zbiera wywiad i sprawdza, czy pacjent spełnia kryteria udziału w programie. Jeżeli tak, wykonywana jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Jeżeli wynik nie budzi niepokoju, kolejne badanie przesiewowe może zostać wykonane po 12 miesiącach. Gdy wykryta zmiana wymaga wcześniejszej obserwacji, lekarz może zalecić powtórzenie NDTK w krótszym terminie. Jeśli wynik wskazuje na konieczność pogłębionej diagnostyki, pacjent zostaje skierowany do dalszego postępowania poza programem przesiewowym.
Na czym polega NDTK?
NDTK to niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Pozwala uzyskać dokładny obraz płuc przy znacznie mniejszej dawce promieniowania niż w standardowym badaniu tomografii komputerowej klatki piersiowej.
Badanie przesiewowe wykonuje się bez podawania środka kontrastowego. Pacjent nie musi być na czczo ani wcześniej wykonywać badań krwi. W opisie badania szczególną uwagę zwraca się na obecność guzków płuc, które mogą wymagać obserwacji lub dalszej diagnostyki. Wykrycie guzka nie oznacza jednak automatycznie raka. Dalsze postępowanie zależy m.in. od jego wielkości, wyglądu oraz zmian obserwowanych w kolejnych badaniach.
Masz objawy? To nie jest badanie przesiewowe dla ciebie
Program przeznaczony jest przede wszystkim dla osób bez objawów sugerujących rozwijającą się chorobę nowotworową. Jeżeli występują niepokojące symptomy, takie jak krwioplucie, przedłużający się kaszel, chrypka czy niezamierzona utrata masy ciała, nie należy czekać na badanie przesiewowe. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja lekarska i standardowa diagnostyka.
Pierwsze badania mają być wykonywane w drugiej połowie października 2026 r. wraz z uruchamianiem programu w kolejnych placówkach. NFZ prowadzi proces zawierania umów z realizatorami, a program ma być docelowo dostępny w całym kraju.
Lista placówek wykonujących NDTK w ramach programu będzie publikowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Czytaj też:
Raka płuca można leczyć coraz skuteczniej. Prof. Tworek: potrzebne kolejne terapie Czytaj też:
Najpierw leczenie, potem operacja raka płuca. Ta strategia może wydłużyć życie