Odpowiednie oświetlenie może mieć znaczenie nie tylko dla widoczności, ale również dla samopoczucia i codziennego funkcjonowania człowieka. Jego natężenie, barwa oraz pora ekspozycji wpływają na mechanizmy regulujące sen i czuwanie. Naukowcy chcą sprawdzić, czy wiedzę tę można wykorzystać w komunikacji miejskiej.
W Poznaniu rozpoczęto projekt badawczy realizowany przez Politechnikę Poznańską, MPK Poznań i firmę Signify. W jednym z tramwajów zamontowano adaptacyjny system oświetlenia, który pozwala zmieniać parametry światła w zależności od pory dnia i wybranego scenariusza. Celem badań jest ocena komfortu pasażerów oraz opracowanie wytycznych technicznych, które w przyszłości mogą znaleźć zastosowanie w nowych pojazdach komunikacji zbiorowej.
Jak światło wpływa na rytm dobowy człowieka?
Światło jest jednym z najważniejszych czynników regulujących biologiczny zegar człowieka. Oddziałuje na mechanizmy odpowiedzialne za rytm snu i czuwania, wydzielanie melatoniny oraz poziom aktywności w ciągu dnia. Znaczenie ma nie tylko ilość światła, ale także jego skład widmowy i pora ekspozycji. Odpowiednio dobrane światło dzienne pomaga synchronizować rytm dobowy, natomiast intensywna ekspozycja na światło wieczorem może opóźniać zasypianie. Ta wiedza znajduje zastosowanie przy projektowaniu oświetlenia m.in. w biurach, szkołach i innych przestrzeniach użytkowych. Poznański projekt ma sprawdzić, jak podobne rozwiązania są odbierane przez pasażerów transportu publicznego.
– Światło ma realny wpływ na nasze samopoczucie, koncentrację i komfort funkcjonowania. W Signify od lat rozwijamy rozwiązania, które wspierają dobrostan ludzi w różnych przestrzeniach – od biur i szkół po obiekty przemysłowe. Tym razem podjęliśmy się wyzwania, jakim jest poprawa komfortu osób korzystających z komunikacji miejskiej
– mówi Rafał Kurzawa, R&D Group Leader w Signify.
Inteligentne oświetlenie w tramwaju. Jak działa nowy system?
MPK Poznań udostępniło do projektu tramwaj, który wyposażono w specjalnie przygotowany system oświetleniowy. Pojazd pełni funkcję mobilnego laboratorium, umożliwiającego testowanie technologii w rzeczywistych warunkach codziennego użytkowania.
System wykorzystuje trzy rozwiązania: technologię umożliwiającą dostosowywanie parametrów światła z uwzględnieniem mechanizmów związanych z rytmem dobowym człowieka; oświetlenie pozwalające tworzyć określone warunki świetlne i atmosferę we wnętrzu pojazdu oraz system umożliwiający dynamiczną zmianę kolorystyki światła i tworzenie dodatkowych efektów wizualnych.
Oświetlenie może zmieniać swój charakter zależnie od pory dnia. Przewidziano również efekty powiązane z lokalizacją tramwaju. Przykładowo w pobliżu stadionu Lecha Poznań planowane jest zastosowanie biało-niebieskiego światła. Takie rozwiązania pozwolą sprawdzić, czy zmieniające się warunki oświetleniowe wpływają na odczuwany komfort podróżowania i jak są oceniane przez pasażerów.
Komfort pasażerów i potrzeby osób słabowidzących
Projekt nie ogranicza się do badania samopoczucia. Ważnym elementem jest również poprawa czytelności przestrzeni pasażerskiej i jej dostępności dla osób z ograniczoną sprawnością wzroku. Odpowiednio zaprojektowane oświetlenie może ułatwiać dostrzeganie elementów wyposażenia, orientację we wnętrzu pojazdu i bezpieczne przemieszczanie się. Znaczenie mają tu nie tylko jasność, ale również kontrast, równomierność oświetlenia i ograniczanie olśnienia.
– Projekt adaptacyjnego systemu oświetlenia przestrzeni pasażerskiej w założeniach wpływa na poprawę poczucia bezpieczeństwa, czytelności oraz także dostępności dla osób słabowidzących
– zaznacza dr inż. Julian Kominowski, kierownik projektu z Instytutu Transportu Politechniki Poznańskiej.
Dla badaczy istotne będzie ustalenie, które parametry oświetlenia są najlepiej oceniane przez pasażerów, w tym osoby słabowidzące.
Czy nowe rozwiązanie trafi do kolejnych tramwajów?
Za prowadzenie badań i analiz odpowiada Politechnika Poznańska. Dzięki współpracy z miejskim przewoźnikiem naukowcy będą mogli oceniać system w rzeczywistych warunkach eksploatacji pojazdu, a nie wyłącznie w laboratorium.
– Dzięki współpracy z Signify i MPK Poznań będziemy mogli prowadzić badania w rzeczywistych warunkach eksploatacji tramwaju, co pozwoli nam lepiej zrozumieć potrzeby użytkowników transportu publicznego. Naszym celem jest wypracowanie rekomendacji, które będą mogły zostać wykorzystane przy projektowaniu przyszłych systemów oświetlenia w komunikacji zbiorowej
– wskazuje dr hab. Arkadiusz Ptak, prof. Politechniki Poznańskiej, prorektor ds. rozwoju i współpracy z gospodarką.
Zebrane dane mają pomóc określić, jakie rozwiązania warto uwzględniać przy projektowaniu oświetlenia w nowych pojazdach. Badacze będą mogli ocenić zarówno funkcjonalność systemu, jak i jego odbiór przez użytkowników.
Wyniki poznańskiego projektu mają posłużyć do opracowania wytycznych dotyczących oświetlenia przestrzeni pasażerskiej. Jeśli zastosowane rozwiązania zostaną pozytywnie ocenione, mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie w nowych tramwajach i innych pojazdach komunikacji zbiorowej.
Czytaj też:
Ten pierwiastek może wiele mówić o długości życia. Zbadano 18 tys. Polaków