W Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Zdrowia opublikowano obwieszczenie w sprawie kluczowych zaleceń w zakresie opieki onkologicznej dotyczących organizacji i postępowania klinicznego w czerniaku. Dokument porządkuje i standaryzuje diagnostykę, leczenie oraz opiekę nad pacjentami z czerniakiem, ale nie wprowadza samodzielnie nowego schematu farmakoterapii ani nie wskazuje nowych leków przeciwnowotworowych.
Obwieszczenie zawiera dwa zestawy kluczowych zaleceń: dotyczące czerniaka skóry i błon śluzowych oraz dotyczące czerniaka błony naczyniowej oka.
Czerniak skóry – najważniejsze zalecenia
Zgodnie z nowymi zasadami, u każdego pacjenta z podejrzaną zmianą na skórze lekarz powinien wykonać szybkie badanie za pomocą dermatoskopu w oraz rozpoznanie patomorfologiczne. Lekarz patomorfolog ma obowiązek opisać m.in. grubość guza, obecność owrzodzeń, komórki nowotworowe wokół zmiany oraz to, czy guz został wycięty w całości z tzw. czystym marginesem.
Kluczową zmianą jest badanie genetyczne w kierunku mutacji genu BRAF. Badanie molekularne w kierunku mutacji staje się obowiązkowym elementem postępowania u pacjentów z czerniakiem w III stopniu zaawansowania – zarówno operacyjnym, jak i nieoperacyjnym oraz w IV stopniu zaawansowania.
Mutacja BRAF V600 występuje u części chorych na czerniaka i ma znaczenie przy wyborze leczenia systemowego. Jej obecność może umożliwić zastosowanie terapii celowanej, przede wszystkim inhibitorów BRAF i MEK. Oznacza to konieczność ustalenia profilu molekularnego guza, aby można było dobrać odpowiednią terapię.
Dokument wskazuje także, że biopsję węzła wartowniczego należy wykonać, gdy grubość nacieku czerniaka według Breslowa wynosi co najmniej 0,8 mm lub występuje owrzodzenie powierzchni guza, niezależnie od jego grubości.
Badanie pozwala wykryć przerzuty, które nie są jeszcze widoczne w badaniach obrazowych ani w badaniu klinicznym. Wynik ma znaczenie dla określenia stopnia zaawansowania choroby i dalszego postępowania.
Nowe zalecenia mówią także o rozważeniu leczenia systemowego uzupełniającego zgodnie z aktualnymi wytycznymi po operacyjnym usunięciu czerniaka.
Czerniak oka – zalecenia
Druga część dokumentu dotyczy czerniaka błony naczyniowej oka. Jest to odrębny nowotwór, który wymaga innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
Najważniejsze zalecenia mówią o:
- Diagnostyce bez konieczności biopsji w każdym przypadku. W przeciwieństwie do czerniaka skóry, przy podejrzeniu czerniaka błony naczyniowej oka nie zawsze trzeba uzyskać rozpoznanie patomorfologiczne przed rozpoczęciem leczenia. Rozpoznanie może być ustalone na podstawie badań okulistycznych i obrazowych. Jeżeli jednak wykonano wyłuszczenie gałki ocznej lub wycięcie guza, wymagane jest badanie patomorfologiczne.
- Rozbudowanej diagnostyce okulistycznej. Zalecane badania obejmują: badanie w lampie szczelinowej, ocenę dna oka po rozszerzeniu źrenicy, ultrasonografię oka, tomografię OCT, dokumentację fotograficzną zmiany i gonioskopię, jeżeli istnieje podejrzenie zajęcia kąta przesączania.
- Regularnym monitorowaniu po leczeniu. Dokument określa częstotliwość badań kontrolnych, a także kontrolę wątroby i badania obrazowe jamy brzusznej, ponieważ wątroba jest szczególnie istotnym miejscem występowania przerzutów tego nowotworu.
- Leczeniu zachowawczym. Wskazuje się trzy metody radioterapii: brachyterapię, radioterapię protonową i radioterapię stereotaktyczną. Ich zastosowanie zależy od charakterystyki guza i możliwości leczenia konkretnego pacjenta.
Czytaj też:
Szczepionka na czerniaka coraz bliżej. Prof. Rutkowski: Ryzyko nawrotu spadło prawie o połowę Czytaj też:
Po lecie trzeba koniecznie zbadać skórę. Wcześnie wykryty czerniak jest wyleczalny