Potas to jeden z najważniejszych makroelementów w organizmie człowieka i podstawowy elektrolit wewnątrzkomórkowy. Aż około 98 proc. jego zasobów znajduje się wewnątrz komórek, a jedynie niewielka część – w przestrzeni międzykomórkowej, we krwi i płynach tkankowych. Odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi wodno-elektrolitowej i prawidłowym funkcjonowaniu wielu układów organizmu.
Dlaczego potas jest tak ważny?
Potas uczestniczy w licznych procesach fizjologicznych. Odpowiada m.in. za:
- przekazywanie impulsów nerwowych,
- utrzymanie prawidłowej kurczliwości mięśni, w tym mięśnia sercowego,
- regulację gospodarki wodnej i ciśnienia osmotycznego wewnątrz komórek,
- transport substancji odżywczych do komórek.
Prawidłowe stężenie potasu w surowicy krwi wynosi 3,5–5,0 mmol/l. Jego poziom ocenia się w badaniu laboratoryjnym krwi.
Nadmiar potasu – kiedy jest groźny?
Wchłanianie potasu w jelitach sięga 85-90 proc., a jego stężenie regulują przede wszystkim nerki. U osób zdrowych nadmiar pierwiastka jest skutecznie wydalany z moczem.
Do podwyższonego stężenia potasu (hiperkaliemii) może dojść m.in. w wyniku:
- niewydolności nerek,
- stosowania niektórych leków,
- zaburzeń hormonalnych, w tym niedoboru insuliny.
Objawy hiperkaliemii są nieswoiste i obejmują:
- spowolnienie rytmu serca,
- osłabienie mięśni,
- apatię,
- mrowienie w okolicy ust i kończyn.
Nieleczony nadmiar potasu może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca.
Niedobór potasu – przyczyny i skutki
Organizm nie potrafi samodzielnie wytwarzać potasu, dlatego musi być on regularnie dostarczany z dietą. Nawet przy niskiej podaży jego wydalanie z moczem nie zmniejsza się znacząco, co sprzyja stopniowemu wyczerpywaniu zapasów.
Do niedoboru (hipokaliemii) prowadzą m.in.:
- nadmierne pocenie się,
- stosowanie leków moczopędnych,
- biegunki i wymioty,
- niedostateczna podaż w diecie.
Objawy niedoboru potasu to m.in.:
- zaburzenia rytmu serca,
- osłabienie siły mięśniowej,
- zaparcia,
- wzrost ciśnienia tętniczego,
- pogorszenie funkcji nerek.
Dieta bogata w potas
Utrzymanie prawidłowego poziomu potasu zwykle nie jest trudne przy zbilansowanej diecie. Do produktów bogatych w ten pierwiastek należą:
- nasiona, pestki i orzechy,
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- rośliny strączkowe (fasola, soczewica, ciecierzyca),
- warzywa (pomidory, brokuły, buraki, jarmuż, natka pietruszki, szpinak, ziemniaki),
- owoce (awokado, banany, pomarańcze, truskawki, suszone morele),
- chude mięso i ryby (np. dorsz, łosoś, karp).
Dieta bogata w potas może:
- obniżać ciśnienie tętnicze,
- zmniejszać ryzyko udaru,
- wspierać zdrowie kości,
- redukować ryzyko kamicy nerkowej,
- poprawiać koncentrację i sprawność umysłową
Warto pamiętać, że zapotrzebowanie na potas zależy od wieku, stanu fizjologicznego oraz chorób współistniejących. Osoby przyjmujące leki lub chorujące przewlekle powinny skonsultować sposób żywienia z lekarzem.
Czytaj też:
„Ukradnij” nawyki olimpijczyków. Twój organizm szybko to poczuje