Choroby otępienne stają się jednym z największych wyzwań zdrowotnych starzejącego się społeczeństwa. Szacuje się, że w Polsce żyje już około pół miliona osób z różnymi formami otępienia, a według danych Narodowego Funduszu Zdrowia w ostatniej dekadzie każdego roku odnotowywano średnio około 108 tys. nowych przypadków choroby Alzheimera i schorzeń pokrewnych.
Ministerstwo Zdrowia opracowało pierwszy Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030. Jego celem jest poprawa diagnostyki, leczenia oraz wsparcia dla osób chorujących i ich bliskich.
Otępienie to nie tylko choroba Alzheimera
Choć choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia, nie jest jedyną. Według danych organizacji Alzheimer Europe odpowiada ona za 50–70 proc. wszystkich przypadków.
Otępienie nie jest jedną chorobą, lecz zespołem objawów wynikających z różnych schorzeń neurologicznych, naczyniowych, infekcyjnych, metabolicznych czy toksycznych.
Jakie objawy powinny zaniepokoić?
Otępienie prowadzi do stopniowego pogarszania funkcji poznawczych. Chorzy mogą mieć problemy z pamięcią, koncentracją, orientacją, rozumieniem informacji czy wykonywaniem codziennych czynności. Z czasem pojawiają się także trudności w komunikacji, ocenie sytuacji oraz podejmowaniu decyzji. Często dochodzi również do zmian zachowania, pogorszenia kontroli emocji czy utraty motywacji do działania. W zaawansowanych stadiach choroba może uniemożliwiać samodzielne funkcjonowanie i wykonywanie podstawowych czynności, takich jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków czy dbanie o higienę.
Czynniki ryzyka można ograniczać
Nie na wszystkie przyczyny otępienia mamy wpływ, jednak część czynników ryzyka można skutecznie ograniczać.
Do najważniejszych należą:
- palenie papierosów,
- nadmierne spożywanie alkoholu,
- nadciśnienie tętnicze,
- cukrzyca,
- otyłość,
- brak aktywności fizycznej,
- depresja,
- izolacja społeczna,
- nieleczone zaburzenia słuchu i wzroku.
Poprawa diagnostyki i opieki
Jednym z głównych celów nowego programu jest zwiększenie świadomości społecznej na temat objawów i czynników ryzyka, a także poprawa wczesnego wykrywania chorób otępiennych. Planowane działania obejmują również usprawnienie diagnostyki i leczenia, tak aby pacjenci szybciej trafiali do specjalistów i otrzymywali odpowiednie wsparcie. Program przewiduje także rozwój edukacji zdrowotnej oraz pilotaż nowych form opieki, w tym opieki dziennej dla osób z otępieniem.
Choroby otępienne wpływają nie tylko na pacjentów, ale również na ich rodziny. Dlatego jednym z filarów dokumentu jest wsparcie opiekunów. Ma ono obejmować łatwiejszy dostęp do informacji o przebiegu choroby, możliwościach organizacji opieki, dostępnych świadczeniach i formach pomocy.
Program zakłada również rozwój opieki środowiskowej i domowej oraz przygotowanie rozwiązań zwiększających dostęp do tzw. opieki wytchnieniowej, która pozwala opiekunom czasowo odciążyć się od codziennych obowiązków związanych z opieką nad chorym.
Osoby, które zauważają u siebie lub swoich bliskich problemy z pamięcią, koncentracją czy codziennym funkcjonowaniem, mogą skorzystać z pomocy w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ.
Czytaj też:
Alzheimer będzie wykrywany wcześniej? Eksperci chcą nowej ścieżki diagnostycznejCzytaj też:
Seniorzy czekają na zmiany. RPO alarmuje w sprawie geriatrii