Prezydent RP podpisał ustawę zmieniającą zasady funkcjonowania zwolnień lekarskich, kontroli ich wykorzystywania oraz systemu orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Jej celem jest uporządkowanie przepisów, ujednolicenie praktyki kontroli oraz zwiększenie przejrzystości systemu świadczeń chorobowych.
Jak wskazuje ZUS, wbrew pojawiającym się w mediach uproszczeniom ustawa nie znosi obowiązku przestrzegania zasad L4 i nie pozwala na dowolne dorabianie w czasie zwolnienia. Wprowadza natomiast precyzyjne definicje i jasne procedury, aby ograniczyć uznaniowość kontroli.
Trzy daty wejścia w życie
Ustawa zacznie obowiązywać w trzech etapach:
- 14 dni od ogłoszenia – kontrole prawidłowości zwolnień, nowe uprawnienia ZUS;
- 3 miesiące od ogłoszenia – definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem L4, nowe zasady kontroli
- 1 stycznia 2027 r. – zmiany w e-ZLA przy kilku etatach i nowy system orzecznictwa
Co się zmieni już w 2026 r.
Kontrole zwolnień będą bardziej sformalizowane
ZUS otrzyma jasne podstawy prawne do:
- kontrolowania także zwolnień na opiekę nad chorym członkiem rodziny,
- żądania od ubezpieczonego wyjaśnień,
- przekazywania dokumentów do izb lekarskich w sprawach odpowiedzialności zawodowej lekarzy.
Odwołania od cofnięcia uprawnień do wystawiania L4 będą rozpatrywane przez prezesa ZUS, a nie przez ministra.
Co wolno, a czego nie wolno na L4
Od 2026 r. w ustawie pojawią się oficjalne definicje.
Praca zarobkowa
To każda działalność mająca charakter zarobkowy, bez względu na umowę (etat, zlecenie, działalność), z wyjątkiem czynności incydentalnych wymuszonych istotnymi okolicznościami – ale nie na polecenie pracodawcy.
Jeśli ktoś wykonuje pracę zarobkową na L4 – traci zasiłek za cały okres zwolnienia (to się nie zmienia).
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia
To każde działanie, które:
- utrudnia leczenie
- wydłuża rekonwalescencję
Nie obejmuje to:
- zwykłych czynności życia codziennego
- jednorazowych działań wynikających z ważnych okoliczności (np. wizyta w aptece).
Kontrolerzy dostaną nowe uprawnienia
Osoby kontrolujące L4 będą mogły:
- wylegitymować chorego,
- wejść do miejsca pobytu,
- żądać informacji od pacjenta, lekarza i pracodawcy.
To oznacza koniec „szarej strefy” w kontrolach i większą przewidywalność procedur.
Co zmieni się od 1 stycznia 2027 roku
Praca u dwóch pracodawców na jednym L4
Jeśli ktoś ma dwa tytuły do ubezpieczenia (np. etat i zlecenie):
- dziś L4 musi obejmować oba,
- od 2027 roku lekarz – na wniosek pacjenta – nie będzie musiał wystawiać zwolnienia z tego tytułu, w którym chory może pracować (np. praca biurowa przy złamanej nodze).
Pacjent będzie musiał poinformować pracodawcę, że w innym miejscu jest na L4.
Rewolucja w orzecznictwie ZUS
Powstanie jednolity system orzecznictwa, który obejmie m.in.:
- orzekanie jednoosobowe jako standard,
- możliwość e-wizyt (telemedycyna),
- orzeczenia w formie elektronicznej,
- maksymalny termin 30 dni na wydanie orzeczenia,
- prawo pacjenta do ponaglenia.
ZUS uzyska też ustawowy dostęp do dokumentacji medycznej w określonych ramach i terminach.
Nowe role w orzecznictwie
W niektórych sprawach orzeczenia będą mogli wydawać nie tylko lekarze:
- fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji,
- pielęgniarki – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Lekarze nadzorujący system nadal będą musieli mieć specjalizację.
To ważne dla pacjentów
Nowe przepisy:
zmniejszają uznaniowość kontroli,
chronią zwykłe codzienne funkcjonowanie chorych,
umożliwiają elastyczną pracę przy kilku źródłach dochodu,
przyspieszają decyzje ZUS i wprowadzają e-orzecznictwo.
Czytaj też:
Zdrowie pracownika a staż pracy. ZUS zmienia zasady