W ostatnim czasie temat szczepień noworodków przeciwko gruźlicy stał się głośny. To za sprawą zamieszania, w wyniku którego ze stanowiska konsultanta krajowego w dziedzinie neonatologii odwołana została prof. Ewa Helwich. Oficjalnym powodem był brak współpracy z Ministerstwem Zdrowia. A dokładnie był to skutek sporu prof. Helwich z MZ związany z wdrożeniem nowego badania diagnostycznego dla noworodków w kierunku SCID.
Prof. Helwich zwracała uwagę na lukę w procedurach i brak odpowiedniego przygotowania systemu po wprowadzeniu nowych badań przesiewowych. Podkreślała, że podanie żywej szczepionki przeciwko gruźlicy (BCG) dziecku z ciężkim złożonym niedoborem odporności (SCID) może być niebezpieczne.
Wciąż nie spełniamy wszystkich warunków
Teraz MZ w serwisie pacjent.gov wyjaśnia, że w Polsce szczepienie przeciwko gruźlicy jest obowiązkowe, ponieważ należymy do krajów o średniej zapadalności na gruźlicę. Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy się poprawiła, jednak wciąż nie spełniamy wszystkich kryteriów, które umożliwiałyby bezpieczną rezygnację z powszechnego szczepienia noworodków. Będzie to możliwe dopiero wtedy, gdy poziom występowania choroby spadnie poniżej granicy wyznaczonej przez WHO.
W związku z występowaniem w Polsce gruźlicy, zgodnie z wytycznymi WHO oraz obowiązującymi przepisami prawa, wszystkie zdrowe noworodki powinny być zaszczepione przeciw gruźlicy przed wypisem ze szpitalnego oddziału noworodkowego, w pierwszych dniach życia. Szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin) zawiera żywe, osłabione prątki bydlęce. Jest najczęściej podawaną szczepionką na świecie. Od chwili jej wprowadzenia w 1921 roku została podana ponad 3 miliardom ludzi. Powszechne szczepienie noworodków chroni dzieci, szczególnie najmłodsze, przed najcięższymi postaciami gruźlicy.
Poważna choroba zakaźna
Gruźlica jest jedną z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie – w Polsce występuje średnia zapadalność na gruźlicę. Chorują głównie dorośli. Liczba zachorowań u dzieci jest znacznie mniejsza m.in. dzięki prowadzonemu od lat skutecznemu programowi szczepień.
Wg danych Światowej Organizacji Zdrowia gruźlica wróciła na pierwsze miejsce wśród najbardziej śmiercionośnych chorób zakaźnych na świecie. W 2023 r. na gruźlicę zmarło 1,25 mln osób na całym świecie. Zachorowało około 10,8 mln osób – 6 mln mężczyzn, 3,6 mln kobiet i 1,3 mln dzieci. Choroba wróciła na pierwsze miejsce wśród przyczyn zgonów spowodowanych jednym czynnikiem zakaźnym. Przez trzy lata gruźlica w statystykach była wyprzedzana przez COVID-19.
Chorobę wywołują bakterie – prątki gruźlicy, które namnażają się w płucach. Poprzez krew mogą przenieść się do innych narządów.
95 proc. zachorowań to gruźlica płuc. Prątki gruźlicy mogą docierać do wszystkich narządów i tkanek i wywołać chorobę.
Gruźlica pozapłucna może zaatakować:
- węzły chłonne
- kości
- nerki
- nadnercza
- opony mózgowo- rdzeniowe
- mózg.
Gruźlicą można się zarazić:
- drogą kropelkową,
- poprzez kontakt z chorym, osobą prątkującą – prątki są w ślinie.
Szczepienie chroni przed ciężkim przebiegiem
Małe dzieci są w grupie ryzyka zachorowania na gruźlicę o ciężkim przebiegu. Szczepienie przeciw gruźlicy jest najbardziej efektywne bezpośrednio po urodzeniu. Wtedy dziecko nie miało jeszcze kontaktu z prątkiem gruźlicy. Dzięki szczepieniom gruźlica wśród dzieci występuje rzadko.
Głównym celem programu powszechnych szczepień noworodków przeciw gruźlicy jest zapobieganie ciężkim postaciom tej choroby, typowym dla wieku wczesnodziecięcego – gruźlicy prosówkowej i gruźliczemu zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych.
Szacuje się, że skuteczność BCG w odniesieniu do tych postaci gruźlicy wynosi ok. 90 proc. Głównym celem szczepienia BCG jest ochrona przed najgroźniejszymi, często śmiertelnymi powikłaniami gruźlicy.
W Polsce obowiązują szczepienia przeciw gruźlicy noworodków w pierwszych dniach życia, przed wypisem dziecka ze szpitala.
Szczepionki BCG są uważane za bezpieczne. Odczyny poszczepienne występują bardzo rzadko, jeżeli występują to są niebolesne oraz mają tendencję do samowygojenia.
Czytaj też:
Nowy konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii. Wydał opinię o szczepieniach przeciwko gruźlicy