Na stronie Ministerstwa Zdrowia pojawiło się stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie neonatologii w sprawie realizacji szczepień przeciwko gruźlicy w czasie pilotażowego badania przesiewowego obejmującego ciężkie złożone niedobory odporności.
Nowy konsultant krajowy
Konsultantem od niedawna jest prof. Tomasza Szczapa. Zastąpił na tym stanowisku prof. Ewę Helwich, która pełniła je przez 25 lat. Helwich pod koniec stycznia została odwołana przez Ministerstwo Zdrowia, oficjalnym powodem był brak współpracy z resortem. A tak naprawdę powodem tej decyzji był spór związany z wdrożeniem nowego badania diagnostycznego dla noworodków w kierunku SCID.
Prof. Helwich zwracała uwagę na lukę w procedurach i brak odpowiedniego przygotowania systemu po wprowadzeniu nowych badań przesiewowych. Podkreślała, że podanie żywej szczepionki przeciwko gruźlicy (BCG) dziecku z ciężkim złożonym niedoborem odporności (SCID) może być niebezpieczne.
Postulowała, aby szczepienie przeciw gruźlicy odbywało się dopiero po uzyskaniu wyniku badania przesiewowego w kierunku SCID, co dawałoby lekarzom pewność, że system odpornościowy dziecka zadziała prawidłowo. Zarzuciła też MZ brak odpowiedniej reakcji na te sygnały oraz zignorowanie przypadku z Rzeszowa, kiedy dziecko zostało zaszczepione, a dodatni wynik SCID pojawił się dopiero po jakimś czasie.
Stanowisko nowego konsultanta
Według danych GIS w Polsce co roku notuje się ponad 4 tys. zachorowań na gruźlicę, coraz większym wyzwaniem stają się szczepy wielolekooporne. Dzięki sprawnej realizacji Programu Szczepień Ochronnych, który obejmuje obowiązkowe szczepienie przeciwko gruźlicy, liczba zachorowań u dzieci pozostawała dotychczas w naszym kraju na niskim poziomie (dane ECDC/WHO) – zaznacza nowy konsultant w dziedzinie neonatologii.
Podkreśla, że w ramach działań profilaktycznych w populacji polskich noworodków wykonywane są rutynowo badania przesiewowe w kierunku wybranych chorób wrodzonych w celu wczesnego wykrycia i jak najszybszego włączenia odpowiednich interwencji terapeutycznych, a we wrześniu 2025 uruchomiono pilotażowe badanie przesiewowe w kierunku nowych jednostek chorobowych, uwzględniające ciężkie złożone niedobory odporności (SCID – ang. severe combined immunodeficiency).
SCID jest bardzo rzadką (około 5 przypadków rocznie w Polsce), uwarunkowaną genetycznie chorobą układu odpornościowego, z którą wiąże się wysoka podatność na zakażenia. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID i szybkie rozpoczęcie leczenia oraz postępowania profilaktycznego.
U noworodków z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy, występuje istotnie podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobieganiu występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Badania przesiewowe nie zmieniają zasad kwalifikacji
W dalszej części konsultant przypomina niedawno opublikowane stanowisko MZ i GIS, zgodnie z którym wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia przeciw gruźlicy, a dzieci z wykrytym SCID, które zostały zaszczepione BCG, mają zostać niezwłocznie objęte specjalistyczną opieką uwzględniającą profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe.
W takiej, wyjątkowo rzadkiej sytuacji, wczesne wykrycie SCID pozwala na wcześniejsze niż przed wprowadzeniem pilotażu wdrożenie postępowania terapeutycznego.
Na koniec prof. Szczapa wyjaśnia, że w przypadku trwałego rozszerzenia katalogu badań przesiewowych o SCID po zakończeniu pilotażu, należy podjąć dyskusję w gronie ekspertów uwzględniając:
- możliwość przyspieszenia realizacji badania w kierunku SCID w celu uzyskania wyniku przed wypisaniem noworodka ze szpitala,
- optymalizację organizacji odroczonych szczepień BCG w trybie ambulatoryjnym,
- ewentualne modyfikacje programu szczepień obowiązkowych.
Czytaj też:
Program leczenia groźnej choroby w Polsce potrwa dłużej. „Wyzwanie epidemiologiczne w związku z migracją ludności”Czytaj też:
Kalendarz szczepień na 2026 rok. Które szczepienia się obowiązkowe, a które zalecane? LISTA