Hantawirusy to grupa wirusów przenoszonych przede wszystkim przez gryzonie, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie, niekiedy śmiertelne choroby. Zakażenie może prowadzić do uszkodzenia nerek, zaburzeń krążenia, a także ostrej niewydolności oddechowej.
Choć hantawirusy nie są tak powszechnie znane jak wirusy grypy czy koronawirusy, stanowią istotny problem epidemiologiczny w wielu częściach świata.
Ostatnio głośno zrobiło się o ognisku hantawirusa (prawdopodobnie szczepu Andes) w maju, zakażenia wykryto na pokładzie holenderskiego statku wycieczkowego, który płynął z Argentyny w kierunku Wysp Zielonego Przylądka. Według końcowego raportu WHO z lipca oficjalnie odnotowano 13 przypadków zakażenia, 12 z nich zostało potwierdzonych laboratoryjnie. Zmarły trzy osoby (małżeństwo z Holandii oraz obywatel Niemiec). Część pacjentów trafiła w ciężkim stanie do szpitali, m.in. w RPA i USA.
Jak można zarazić się hantawirusem?
Głównym źródłem zakażenia są zakażone gryzonie, przede wszystkim myszy i nornice. Wirusy mogą znajdować się w ich moczu, odchodach lub ślinie. Do zakażenia człowieka dochodzi najczęściej poprzez wdychanie aerozolu zawierającego drobiny wysuszonych odchodów lub moczu gryzoni.
Ryzyko pojawia się m.in. podczas sprzątania długo nieużywanych pomieszczeń gospodarczych, porządkowania piwnic, strychów i stodół, pracy w lesie, przebywania w miejscach, w których bytują gryzonie, czyszczenia domków letniskowych i magazynów.
Rzadziej do zakażenia może dojść przez kontakt materiału zakaźnego z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi.
Hantawirusy raczej nie przenoszą się między ludźmi. Wyjątkiem jest wirus Andes, w przypadku którego udokumentowano transmisję międzyludzką. Stało się to właśnie na holenderskim statku.
Jakie choroby wywołują hantawirusy?
Wyróżnia się dwie główne grupy zespołów chorobowych:
- gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS), występuje przede wszystkim w Europie i Azji. Może prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek, krwawień, spadku ciśnienia tętniczego i wstrząsu.
- hantawirusowy zespół płucny (HPS/HCPS), występuje w obu Amerykach. Początkowo przypomina grypę, ale może szybko doprowadzić do obrzęku płuc, niewydolności oddechowej i wstrząsu.
Jak wyglądają objawy zakażenia?
Okres inkubacji, czyli czas od zakażenia do wystąpienia objawów, wynosi zazwyczaj od 1 do 8 tygodni.
Pierwsze symptomy mogą przypominać grypę. Są to:
- wysoka gorączka,
- silny ból głowy,
- bóle mięśni, szczególnie pleców i ud,
- dreszcze,
- nudności i wymioty,
- bóle brzucha,
- biegunka.
W miarę rozwoju choroby mogą pojawić się znacznie poważniejsze objawy:
- spadek ciśnienia tętniczego,
- krwawienia i wybroczyny na skórze,
- zmniejszenie ilości wydalanego moczu,
- zaburzenia pracy nerek,
- duszność i niewydolność oddechowa.
Szczególnie niebezpieczne jest szybkie pogorszenie stanu zdrowia. W niektórych przypadkach od wystąpienia pierwszych objawów grypopodobnych do ciężkiej niewydolności narządowej może upłynąć niewiele czasu.
Czy hantawirusy występują w Polsce?
Zakażenia hantawirusami są w Polsce rejestrowane od lat. W naszym kraju występują przede wszystkim wirusy europejskie, w tym wirus Puumala i Dobrava-Belgrade.
Wg danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB w 2025 r. zarejestrowano oficjalnie 19 zakażeń hantawirusami, w 2024 r. – 17. Żadne z tych zakażeń nie skończyło się zgonem.
Do grup szczególnie narażonych należą:
- rolnicy,
- leśnicy,
- pracownicy magazynów i pomieszczeń gospodarczych,
- żołnierze,
- osoby sprzątające miejsca, w których bytowały gryzonie,
- turyści przebywający w zanieczyszczonych gryzoniami schroniskach lub domkach letniskowych.
Czy hantawirusy przenoszą się z człowieka na człowieka?
Większość hantawirusów występujących w Europie, w tym w Polsce, nie przenosi się między ludźmi. Wyjątkiem jest wirus Andes, występujący w Ameryce Południowej. W jego przypadku udokumentowano zakażenia między ludźmi, przede wszystkim w następstwie bliskiego i długotrwałego kontaktu.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie hantawirusy mogą wywołać epidemię przenoszoną drogą oddechową.
Jak wygląda leczenie?
Obecnie nie ma powszechnie dostępnego, swoistego leku przeciwwirusowego ani zatwierdzonej w Europie szczepionki przeciw hantawirusom.
Leczenie polega przede wszystkim na:
- kontrolowaniu podstawowych funkcji życiowych,
- monitorowaniu pracy nerek i płuc,
- wyrównywaniu zaburzeń elektrolitowych,
- leczeniu wstrząsu,
- stosowaniu dializ w przypadku ciężkiej niewydolności nerek,
- wspomaganiu oddychania, jeśli jest to konieczne.
W ciężkich przypadkach pacjent wymaga hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia opieka medyczna mają istotne znaczenie dla rokowania.
Czy mogą wywołać kolejną pandemię?
Temat stał się szczególnie głośny w maju 2026 r., kiedy doszło do ogniska zakażeń na statku pasażerskim płynącym z Argentyny. Zidentyfikowanym patogenem był wirus Andes. W ognisku odnotowano przypadki ciężkich zachorowań i zgony. Zdarzenie zwróciło uwagę na możliwość transmisji hantawirusa między ludźmi. Wskaźnik śmiertelności w tym ognisku wyniósł około 23 proc.
Nie ma jednak podstaw, by porównywać zagrożenie związane z hantawirusami z ryzykiem pandemii wywołanej koronawirusami, jak miało to miejsce kilka lat temu. Większość zakażeń jest związana z kontaktem z gryzoniami, a przenoszenie wirusa między ludźmi dotyczy tylko jednego wariantu.
Czytaj też:
Szczepienia przed egzotycznymi wakacjami. Ekspert wskazuje, na co zwrócić uwagę Czytaj też:
„Zainteresowanie szczepieniami przeciwko HPV przerosło wszelkie oczekiwania”