Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Politechniki Wrocławskiej postanowili zbadać, jak adipokiny – hormony wydzielanych przez tkankę tłuszczową – wpływają na kształtowanie się środowiska metabolicznego matki i rozwijającego się płodu. Sprawdzili, w jaki sposób cukrzyca ciążowa wpływa na stężenia leptyny, adiponektyny oraz wskaźników związanych z leptynoopornością i czy mogą one stanowić wczesne markery przyszłych zaburzeń metabolicznych.
Wyniki ich pracy zostały opublikowane w czasopiśmie "Frontiers in Endocrinology".
Zdrowie metaboliczne zaczyna się w życiu płodowym
Do niedawna wiele chorób metabolicznych postrzegano głównie jako konsekwencję stylu życia w wieku dorosłym. Dziś naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na znaczenie okresu prenatalnego.
– Życie płodowe to kluczowy okres, w którym organizm dziecka kształtuje swój metabolizm na kolejne dekady. Już w tym etapie rozwoju podwyższone stężenie glukozy u matki czy zmienione parametry metaboliczne mogą wpływać na równowagę metaboliczną rozwijającego się organizmu – wyjaśnia na stronie UMW dr Jolanta Lis-Kuberka z Katedry Biochemii i Immunochemii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, autorka pracy „Gestational diabetes mellitus–induced adipokine dysregulation and links to metabolic programming risks”.
Ekspozycja płodu na niekorzystne warunki metaboliczne może sprzyjać zwiększonej akumulacji tkanki tłuszczowej oraz zmianom wrażliwości insulinowej już na bardzo wczesnym etapie życia.
Hormony tkanki tłuszczowej mogą przewidywać ryzyko
Naukowcy przyjrzeli się adipokinom – cząsteczkom produkowanym przez tkankę tłuszczową, które wpływają na gospodarkę energetyczną organizmu. Szczególną rolę odgrywają leptyna i adiponektyna. Pierwsza odpowiada między innymi za regulację apetytu i metabolizmu energetycznego, druga wspiera wrażliwość tkanek na insulinę oraz wykazuje działanie przeciwzapalne.
– Leptyna i adiponektyna pełnią rolę biomarkerów metabolizmu matki i dziecka. Utrzymujące się podwyższone stężenie leptyny, przy jednoczesnym obniżeniu poziomu adiponektyny, charakteryzuje środowisko metaboliczne sprzyjające rozwojowi otyłości i zaburzeń homeostazy glukozy zarówno u kobiety w ciąży, jak i u dziecka – podkreśla badaczka.
Autorzy publikacji wskazują również na znaczenie wskaźników takich jak FLI (Free Leptin Index) czy LAR (Leptin-to-Adiponectin Ratio), które mogą odzwierciedlać stopień zaburzeń metabolicznych związanych z cukrzycą ciążową.
Programowanie metaboliczne
Coraz większą uwagę naukowców przyciąga zjawisko określane jako programowanie metaboliczne. Zakłada, że warunki panujące w organizmie matki podczas ciąży mogą wpływać na funkcjonowanie metabolizmu dziecka przez całe życie.
– Programowanie metaboliczne opiera się na założeniu, że najwcześniejsze doświadczenia organizmu – od stadium płodowego, przez okres perinatalny, aż po wczesne dzieciństwo – wywierają trwały wpływ na kształtowanie się metabolizmu i reaktywności na czynniki środowiskowe – tłumaczy dr Lis-Kuberka.
Szczególne znaczenie przypisuje się dziś koncepcji "pierwszych 1000 dni życia", obejmującej okres od poczęcia do około drugiego roku życia dziecka. To właśnie wtedy mogą powstawać biologiczne mechanizmy wpływające na późniejsze ryzyko rozwoju cukrzycy, otyłości i innych chorób cywilizacyjnych.
Jednym z najbardziej obiecujących kierunków badań jest wykorzystanie adipokin jako biomarkerów pozwalających identyfikować dzieci szczególnie narażone na rozwój zaburzeń metabolicznych.
– W przyszłości takie markery jak leptyna, adiponektyna czy wskaźniki leptynooporności mogą umożliwić wczesną identyfikację dzieci szczególnie narażonych na rozwój cukrzycy, otyłości czy insulinooporności – mówi badaczka. – Otwiera to perspektywę bardzo wczesnej, spersonalizowanej profilaktyki, jeszcze zanim pojawią się pierwsze kliniczne objawy.
Czytaj też:
Klucz do zdrowia w cukrzycy. Najważniejsze zasady. „Szansa na dłuższe życie”