26 stycznia to data szczególna dla polskiej transplantologii. To Dzień Transplantologa. Jak wyjaśnia Poltransplant, 26 stycznia 1966 roku w Warszawie, we współpracy I Kliniki Chirurgicznej (kierowanej przez prof. Jana Nielubowicza) oraz I Kliniki Chorób Wewnętrznych (kierowanej przez prof. Tadeusza Orłowskiego) Akademii Medycznej (obecnie Warszawski Uniwersytet Medyczny) wykonano pierwszy w Polsce przeszczep nerki pobranej od osoby zmarłej — narząd pobrano po nieodwracalnym zatrzymaniu krążenia.
Odwaga i determinacja
Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji „Poltransplant” podkreśla, że w tamtym czasie, z powodu braku uregulowań prawnych, lekarze musieli uzyskiwać zgodę prokuratora na pobranie narządów. Odwaga i determinacja zespołów medycznych zasługują dziś na ogromny szacunek.
Biorczynią 60 lat temu była 18-letnia Danuta Milewska, uczennica szkoły pielęgniarskiej, przygotowana do zabiegu przez prof. Orłowskiego, której dwa miesiące przed transplantacją wycięto nerki z powodu poważnej infekcji. Od tego momentu była poddawana uciążliwym wielogodzinnym dializom, powtarzanym kilka razy w tygodniu. Dawcą nerki była kobieta zmarła w wyniku odniesionych obrażeń w wypadku samochodowym. Sama transplantacja trwała zaledwie kilkadziesiąt minut.
To była decyzja wymagająca odwagi — dializy były wówczas jedyną szansą na życie dla chorych z mocznicą, a każda trwała 6–8 godzin, powtarzana 4–5 razy w tygodniu.
W operacji wzięli udział m.in.: doc. Bolesław Marzinek, dr Jerzy Szczerbań, dr Waldemar Olszewski, dr Wojciech Rowiński, dr Marek Skośkiewicz, oraz anestezjolodzy: dr Bogdan Kamiński, dr Janusz Kącki, dr Jerzy Siedlecki. Opiekę przed- i pooperacyjną prowadzili prof. Orłowski wraz z zespołem: dr Halina Rymkiewicz, dr Danuta Stryjecka-Rowińska, dr Ewa Kłopotowska, dr Mieczysław Lao, dr Liliana Gradowska.
Poltransplant zaznacza, że do teraz na całym świecie wykonano zaledwie ok. 600 takich operacji.
Liderzy z Warszawy
Warszawski Uniwersytet Medyczny na swojej stronie podkreśla, że Katedra i Klinika Chirurgiczna na stałe zapisała się w historii polskiej transplantologii. Po pierwszym w Polsce udanym przeszczepieniu nerki, specjaliści z tej kliniki wykonali jeszcze m.in.: pierwsze w Polsce jednoczesne przeszczepienie trzustki i nerki (1988 r.), pierwszą w Polsce alotransplantację komórkową przytarczyc (1990 r.), pierwsze w Polsce laparoskopowe pobranie nerki od żywego dawcy (2003 r.).
Spadkobierczynią i kontynuatorką jej dorobku kliniczno-naukowego jest Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej UCK WUM, którą obecnie kieruje prof. Zbigniew Gałązka.
Klinika jest wiodącym ośrodkiem w zakresie chirurgii naczyniowej, endokrynologicznej, transplantacyjnej i małoinwazyjnej. Działalność lecznicza obejmuje pełne spektrum operacji podstawowych i wysokospecjalistycznych. Każdego roku wykonuje około 2000 zabiegów.
W 2025 roku specjaliści WUM przeszczepili 22 serca, w tym 9 serc pediatrycznych; 7 płuc; 428 wątrób, w tym 15 fragmentów wątroby pochodzących od żywych dawców; 240 nerek, w tym 22 pochodzących od żywych dawców; 16 trzustek. W sumie to 713 przeszczepień, co daje prawie 1/3 transplantacji wykonanych w tym roku w całym kraju.
Nie tylko odwaga, ale i rozwaga
W 2019 r. w klinice przeprowadzono unikalną na skalę światową operację autoretransplantacji nerki przeszczepionej z jej pozaustrojową rekonstrukcją naczyniową, w 2021 r. unikalną operację usunięcia chorej nerki z jednoczesnym przeszczepieniem, w listopadzie zeszłego roku operację jednoczesnego przeszczepienia dorosłemu biorcy dwóch połączonych ze sobą nerek (en-bloc), które zostały pobrane od zmarłego dawcy pediatrycznego. Tego typu operacje są rzadkością i w Polsce, i na świecie.
Jak ważna w transplantologii jest odwaga do przekraczania granic?
– Odwaga i entuzjazm powinny kroczyć równolegle z rozwagą. Niezależnie od tego, czy mówimy o transplantologii, czy innej dziedzinie medycyny, zwłaszcza zabiegowej. To daje postęp, ale jednocześnie bezpieczeństwo dla naszych chorych – mówi prof. Zbigniew Gałązka.
– Przyszłość transplantologii? Możliwości jest wiele. A do tego każdy narząd ma swoją specyfikę rozwojową. Może w niedalekiej przyszłości będą powszechnie wykonywane ksenotransplantacje genetycznie modyfikowanych narządów pochodzących od zwierząt, może będą to wysublimowane urządzenia mechaniczne korzystające z nano- i biotechnologii, może będziemy przeszczepiać drukowane narządy, a może będziemy potrafili wytwarzać immunotolerancję w taki sposób, że aloprzeszczepy nie będą przez nasze organizmy rozpoznawane jako „obce” i nie będzie konieczności stosowania immunosupresji? – dodaje.
Czytaj też:
Rekord transplantacji w Polsce. 2404 uratowane życia w 2025 rokuCzytaj też:
Transplant Tour z morza do gór. Pacjenci po przeszczepach przejechali 800 km