Żywność przetworzona i wysokoprzetworzona (ultraprzetworzona) to wciąż poważna część naszego menu. Nadmierne jej spożywanie to udowodniony naukowo czynnik ryzyka wielu chorób – otyłości i innych schorzeń dietozależnych chorób sercowo-naczyniowych, a także nowotworów.
Te produkty zwiększają ryzyko demencji
Żywność przetworzona to także zwiększone ryzyko demencji i pogorszenia funkcji poznawczych. Sprawdzili to niedawno naukowcy z Harvardu. Badacze przeanalizowali dane 5370 starszych osób (średnia wieku uczestników to 64 lata, 55 proc. w tej grupie to kobiety) uczestniczących w badaniu Nationwide Health and Retirement Study. Śledzili ich parametry zdrowotne przez dziewięć lat, uczestnicy wypełnili kwestionariusze dietetyczne na początku badania i co dwa lata poddawani byli standaryzowanym testom pamięci i koncentracji w celu oceny ich funkcji poznawczych. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „American Journal of Public Health”
Pod koniec badania okazało się, że osoby, które spożywały najwięcej żywności ultraprzetworzonej, miały o 58 proc. wyższe ryzyko rozwoju demencji w porównaniu z osobami jedzącymi jej najmniej. U osób spożywających jej najwięcej stwierdzono także o 46 proc. wyższe ryzyko rozwoju zaburzeń poznawczych bez demencji (ang. CIND – Cognitive Impairment, No Dementia, niejako stan pośredni pomiędzy pogorszeniem się funkcji poznawczych wynikającym ze starzenia się, a łagodnym otępieniem).
Z produktów, które szczególnie negatywnie odbijały się na parametrach dotyczących funkcji poznawczych uczestników badania, naukowcy wskazali przetworzone mięso.
Badanie wykazało także odwrotną zależność. Osoby spożywające najwięcej pełnowartościowej, minimalnie przetworzonej żywności miały o 41 proc. niższe ryzyko rozwoju demencji i 24 proc. niższe ryzyko CIND w porównaniu z osobami spożywającymi jej najmniej.
Chociaż badanie nie dowodzi, że te wybory żywieniowe były przyczyną różnic w zdrowiu mózgu, coraz więcej dowodów łączy żywność ultraprzetworzoną z otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem i wysokim poziomem cholesterolu LDL (złego) – znanymi czynnikami ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych – piszą autorzy badania w podsumowaniu.
Ochrona zdrowia mózgu to kolejny powód, dla którego należy ograniczać spożycie żywności ultraprzetworzonej – podkreślają.
Wysokoprzetworzona żywność – czym jest?
Przez długi czas określenie "żywność przetworzona" czy "wysokoprzetworzona" było dość umowne. Ale kilka lat temu Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) stworzyła klasyfikację NOVA i podzieliła produkty żywnościowe na cztery kategorie: I – żywność nieprzetworzona lub minimalnie przetworzona, II – przetworzone dodatki kulinarne, III – żywność przetworzona i IV – żywność wysokoprzetworzona.
III kategoria, czyli żywność przetworzona, to wszelkie produkty sprzedawane w opakowaniach, puszkach lub butelkach, przechowywane w oleju, cukrze lub soli, poddane procesom konserwacyjnym, takim jak solenie, marynowanie, wędzenie i peklowanie.
Z kolei żywność ultraprzetworzona (wysokoprzetworzona) zawiera składniki „nigdy lub rzadko używane w kuchni” lub dodatki, których jedyną funkcją jest uczynienie produktu końcowego smaczniejszym lub atrakcyjniejszym – wszelkie konserwanty zapobiegające pleśniom i bakteriom, emulgatory, sztuczne barwniki, środki spulchniające, wybielające, żelujące i glazurujące, dodatkowe porcje cukru, soli czy tłuszczy.
Żywnością wysokoprzetworzoną są m.in. napoje gazowane i energetyczne, płatki śniadaniowe i jogurty z dodatkiem cukru, słodycze, ciastka, słone i słodkie przekąski, masowo produkowane pieczywo, gotowe dania mięsne i makaronowe, pizza, nuggetsy, paluszki drobiowe i rybne, burgery, hot dogi i inne przetworzone produkty mięsne, a także produkty tzw. błyskawiczne.
Czytaj też:
Poleca ją 98 proc. specjalistów. Najlepsza dieta 2026 według polskich dietetyków