Koniec czerwca to rekordowe temperatury w całej Polsce. To poważne wyzwanie dla naszego organizmu. Powinniśmy zadbać nie tylko o ochronę przed słońcem i odpowiednie nawodnienie, ale zwracać uwagę na lekarstwa, które bierzemy. Upał nie zwalnia nas od przyjmowania leków, a niektóre substancje w nich zawarte mogą wchodzić w interakcję z promieniami słonecznymi, powodować nadwrażliwość na światło. Może to dotyczyć nawet popularnych środków dostępnych bez recepty, suplementów, a nawet niektórych produktów spożywczych.
Słońce a leki. Co się może stać?
Nadmierna ekspozycja na słońce to nie tylko ryzyko poparzeń, uszkodzeń skóry czy – w dłuższej perspektywie – większe niebezpieczeństwo rozwoju nowotworów skóry. Promieniowanie UV może także powodować niepożądane reakcje u osób, które chwilę wcześniej przyjęły niektóre leki.
Niektóre środki, przyjmowane doustnie lub w postaci zastrzyków, zawierają składniki, które mogą powodować nadwrażliwość na światło, czego efektem mogą być oparzenia słoneczne, wysypka lub inne niepożądane skutki uboczne. Są dwa rodzaje reakcji.
Reakcja fototoksyczna (częściej występująca) może wystąpić u każdego pacjenta zażywającego dany lek. Pojawia się w ciągu kilku godzin od momentu ekspozycji na słońce. Powstaje w wyniku uwalniania energii przez substancje chemiczne będące w kontakcie ze skórą, w wyniku czego dochodzi do uszkodzenia komórek i rozwój ostrej reakcji zapalnej. Objawy pojawiają się w miejscach mających kontakt ze słońcem. Mogą to być obrzęki, rumienie, pęcherze, w skrajnych przypadkach długotrwałe przebarwienia lub zmiany liszajowate.
Reakcja fotoalergiczna występuje u osób mających predyspozycje do alergii. Pojawia się później, dobę, a nawet kilka dni po ekspozycji na słońce. Zmiany na skórze przypominają te charakterystyczne dla alergii – pokrzywka, zmiany grudkowate i silny świąd. W ten sposób układ odpornościowy reaguje alergicznie na lek zmodyfikowany przez promienie UV. Takie działanie może dotyczyć nie tylko leków czy suplementów, ale także niektórych kosmetyków czy kremów (także przeciwsłonecznymi), zawierających uczulające substancje.
Na te środki trzeba uważać
Istnieje wiele grup leków, które mogą powodować nadwrażliwość na słońce. Należą do nich między innymi:
- antybiotyki, stosowane m.in. przy zakażeniach układu moczowego – cyprofloksacyna, doksycyklina, lewofloksacyna, ofloksacyna, tetracyklina, trimetoprim,
- leki dermatologiczne – retinoidy,
- leki stosowane w leczeniu łuszczycy i przeciwgrzybicze – flucytozyna, gryzeofulwina, worykanazol, metoksalen, trioksalen,
- leki przeciwhistaminowe – cetyryzyna, difenhydramina, loratadyna, prometazyna, cyproheptadyna,
- leki obniżające poziom cholesterolu – simwastatyna, atorwastatyna, lowastatyna, prawastatyna,
- leki moczopędne – diuretyki tiazydowe stosowane m.in. w leczeniu niewydolności serca i nadciśnienia: hydrochlorotiazyd, chlortalidon, chlorotiazyd; inne diuretyki: furosemid i triamteren,
- niesteroidowe leki przeciwzapalne – ibuprofen, naproksen, celekoksyb, piroksykam, ketoprofen,
- hormony – leki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, glikokortykosteroidy,
- leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne –amitryptylina, imipramina, dezipramina,
- leki stosowane w cukrzycy typu 2 – glipizyd, glibenklamid, metformina,
- sulfonamidy,
- olejki eteryczne,
- zioła lub produkty, które w swoim składzie zawierają arcydzięgiel, dziurawiec, bergamotkę, nagietek, nawłoć, krwawnik pospolity czy rumianek.
Ważne zasady bezpieczeństwa
Jak unikać niepożądanych reakcji? Oto kilka najważniejszych zasad zalecanych przez Główny Inspektorat Sanitarny:
- Czytaj ulotki – szukaj informacji o „fotouczuleniu” lub „nadwrażliwości na światło”. W razie wątpliwości nie zaszkodzi konsultacja z lekarzem.
- Będąc na zewnątrz, szukaj cienia, szczególnie między godziną 10:00 a 14:00.
- Pij odpowiednią ilość płynów – najlepiej wodę lub napoje izotoniczne.
- Noś koszule z długim rękawem, spodnie, okulary przeciwsłoneczne i kapelusz z szerokim rondem, aby ograniczyć ekspozycję na słońce.
- Regularnie i zgodnie z zaleceniami stosuj krem z filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrum działania.
- Unikaj alkoholu – nasila odwodnienie i interakcje lekowe.
- Zwracaj uwagę na objawy ostrzegawcze – silne zawroty głowy, skurcze mięśni, kołatanie serca, oparzenia po krótkiej ekspozycji na słońce.
Na koniec ważna uwaga: nie odstawiaj leków samodzielnie – każda zmiana powinna być skonsultowana z lekarzem. Wizyta u lekarza będzie też niezbędna, gdy zauważymy u siebie niepokojące objawy.
Czytaj też:
Upał w pracy. Pracownik może odmówić wykonywania obowiązków Czytaj też:
Ćwiczenia w czasie upałów. 7 zasad, które mogą uratować ci dzień. I zdrowie