Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje, że w ostatnich czterech latach ekstremalnie wysokie temperatury spowodowały śmierć ponad 200 tys. osób w całej Europie, co czyni je najgroźniejszym zagrożeniem związanym z klimatem. Jak pokazują nowe dane, globalna temperatura w 2025 roku osiągnęła poziom 1,37°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. W ciągu kolejnych czterech lat różnica ma przekroczyć krytyczny próg 1,5°C.
Coraz więcej ofiar upałów
WHO szacuje, że bez skutecznej interwencji roczna liczba ofiar śmiertelnych na naszym kontynencie może osiągnąć 120 tys. do 2050 roku.
„Europa ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent i płacimy za to ofiarami śmiertelnymi” – powiedział dr Hans Henri Kluge, dyrektor Europejskiego Regionu WHO i przedstawił zaktualizowane wytyczne dotyczące Planu Działania na Rzecz Zdrowia i Upałów.
WHO wzywa rządy do gruntownej przebudowy miast, miejsc pracy i systemów opieki zdrowotnej, zamiast traktować fale upałów jako odosobnione sytuacje kryzysowe. Nowe podejście, oparte na ośmiu podstawowych elementach – zarządzaniu, systemach ostrzegawczych, grupach ryzyka, komunikacji, odporności, ograniczaniu narażenia na wysokie temperatury, nadzorze i ocenie – przesuwa się w stronę pilnych, praktycznych interwencji, które aktywnie ograniczają narażenie społeczeństwa na wysokie temperatury.
Wytyczne nakładają na władze lokalne wymóg mapowania grup społecznych narażonych na ryzyko i bezpośrednie łączenie tych danych z systemami ostrzegania przed upałami. Oficjalne alerty powinny być połączone z konkretnymi działaniami, jak proaktywne wizyty domowe i kontrole stanu zdrowia podczas szczytów temperatur.
Będzie znowu gorąco
Najnowsze prognozy pogody mówią o kolejnej fali upałów w Europie. W Hiszpanii, Portugalii, Francji i Włoszech temperatura może przekraczać 40 stopni Celsjusza, w krajach mniej kojarzących się z wysokimi temperaturami – jak np. Bułgaria, Rumunia i Węgry – termometry mogą wskazywać 38 stopni.
Naukowcy ostrzegają, że nadchodzącemu wzrostowi temperatur ma towarzyszyć także większa liczba nocy tropikalnych w rejonie Morza Śródziemnego. Zjawisko to zaczyna coraz bardziej wpływać na usługi publiczne. Szkoły rozważają zmianę godzin egzaminów, aby chronić uczniów, którzy gorzej śpią z powodu wysokich temperatur nocą.
Ionna Vergini, założycielka serwisu meteorologicznego wfy24.com, w rozmowie z Euronews Earth podkreśliła, że utrzymująca się wysoka temperatura w nocy może być nawet większym zagrożeniem dla zdrowia niż upały w ciągu dnia. Gdy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 stopni, organizm traci kluczowe okno regeneracji, a układ sercowo-naczyniowy pozostaje pod stałym obciążeniem, próbując schłodzić ciało – wyjaśnia.
To zagrożenie dla zdrowia
WHO przypomina, że upał stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia w środowisku i w miejscu pracy. Stres cieplny jest główną przyczyną zgonów związanych z pogodą i może zaostrzać schorzenia podstawowe, takie jak choroby układu krążenia, cukrzyca, choroby psychiczne, astma, a także zwiększać ryzyko wypadków i przenoszenia niektórych chorób zakaźnych. Udar cieplny to nagły przypadek medyczny o wysokiej śmiertelności.
Liczba osób narażonych na ekstremalne upały rośnie wykładniczo z powodu zmian klimatycznych we wszystkich regionach świata. Śmiertelność związana z upałami wśród osób powyżej 65. roku życia wzrosła o 85 proc. w latach 2000–2021 – pisze WHO.
Badania z lat 2000–2019 pokazują, że każdego roku dochodzi do około 480 tys. zgonów związanych z upałami, z czego 45 proc. w Azji i 36 proc. w Europie. W samej Europie w trzech miesiącach letnich w 2003 r. odnotowano 70 tys. przypadków śmiertelnych.
Jak podkreśla organizacja, negatywne skutki upałów dla zdrowia są przewidywalne i w dużej mierze można im zapobiegać dzięki odpowiednim interwencjom w zakresie zdrowia publicznego oraz wielosektorowym.
Czytaj też:
Uwaga na upały w weekend! Mogą być niebezpieczne dla zdrowia. Jak się chronić w gorące dni?