Udar to niewydolność krążenia krwi, która wpływa na część obszaru mózgu i powoduje śmierć komórek nerwowych.
90 tys. przypadków rocznie
Jak mówiła prof. Anna Kostera-Pruszczyk, szefowa Katedry i Kliniki Neurologii WUM, w Unii Europejskiej udar mózgu stał się drugą najczęstszą przyczyną zgonów i najczęstszą przyczyną niepełnosprawności osób dorosłych. Między 2010 a 2019 r. całkowita liczba udarów i zgonów związanych z udarem wzrosła odpowiednio o 4 proc. i 6 proc. Najnowsze prognozy dotyczące zapadalności i zgonów mówią o 27 proc. wzroście do 2047 r.
Ministerstwo Zdrowia przypomina, że udar może się zdarzyć każdemu, w dowolnym miejscu i czasie.
Udar przestał być domeną jedynie ludzi starszych, coraz częściej dotyczy także młodych. Zdarzają się nawet osoby 20-letnie, które doświadczają tego zdarzenia. To m.in. skutek wzrostu liczby zaburzeń metabolicznych zwiększających ryzyko chorób naczyniowych mózgu: otyłości, cukrzycy, nadciśnienia czy hipercholesterolemii.
Jak wynika z raportu Polskiego Towarzystwa Neurologicznego oraz Fundacji Zdrowie i Edukacja Ad Meritum, każdego roku dochodzi w Polsce do 90 tys. udarów. 30 proc. dotyczy osób mających mniej niż 65 lat.
Rodzaje udarów
Istnieją 3 rodzaje udarów:
- Udar niedokrwienny. Stanowi ok. 80 proc. przypadków. W jego przypadku najczęściej dochodzi do zamknięcia tętnicy i ograniczenia dopływu krwi do mózgu.
- Udar krwotoczny, zwany również wylewem. To ok. 20 proc. przypadków. Powstaje w wyniku krwotoku śródmózgowego lub podpajęczynówkowego.
- Udar żylny, występujący w mniej niż 1 proc. przypadków, jest konsekwencją zakrzepicy zatok żylnych mózgowia.
– Epidemiologicznie przyczyny udarów krwotocznych tylko częściowo pokrywają się z niedokrwiennymi, ale patofizjologicznie to nierzadko wyjściowo ta sama choroba, która z określonych powodów raz zamanifestuje się przerwaniem ciągłości naczynia – i wynaczynieniem krwi, innym razem jego zamknięciem – i niedokrwieniem mózgu – mówił dla Wprost i NewsMed prof. Bartosz Karaszewski, krajowy konsultant w dziedzinie neurologii.
Najczęstsze objawy
Objawy udaru pojawiają się nagle i często są bardzo charakterystyczne. Specjaliści podkreślają, aby zwracać szczególną uwagę na moment pojawienia się objawów. Niektóre opcje leczenia zależą od czasu ich wdrożenia po udarze.
Oto najważniejsze sygnały świadczące o udarze:
- Kłopoty z mówieniem i rozumieniem tego, co mówią inni. Chory doświadcza trudności ze zrozumieniem mowy lub sam ma kłopoty z mówieniem.
- Paraliż lub drętwienie twarzy, rąk lub nóg. Może wystąpić nagłe drętwienie, osłabienie lub porażenie ręki lub nogi. Często dotyczy to tylko jednej strony ciała.
- Osłabienie mięśni twarzy np. opadnięcie kącika ust po jednej stronie.
- Problemy z widzeniem w jednym lub obu oczach. Pojawia się niewyraźne widzenie, ciemne plamy w polu widzenia w jednym lub obu oczach lub widzenie podwójne.
- Ból głowy. Nagły i silny ból głowy, któremu mogą towarzyszyć wymioty, zawroty głowy lub zaburzenia świadomości. To objaw częściej pojawiający się w udarze krwotocznym, często opisywany jako „najgorszy ból głowy w życiu”,
- Kłopoty z chodzeniem. Chory się potyka lub traci równowagę. Może mieć także nagłe zawroty głowy lub utratę koordynacji ruchowej.
Jak rozpoznać? Test FAST
Test FAST to szybka i prosta metoda służąca do rozpoznawania objawów udaru mózgu, w której liczy się każda minuta.
Co oznaczają litery (z języka angielskiego) w teście FAST?
- F – Face (Twarz): Poproś osobę o uśmiech. Zwróć uwagę, czy twarz jest symetryczna. Opadający kącik ust lub bezwład jednej strony twarzy to objaw alarmowy.
- A – Arm (Ramię): Poproś o uniesienie obu rąk w górę. Jeśli jedna ręka opada lub chory nie potrafi jej utrzymać, może to świadczyć o niedowładzie.
- S – Speech (Mowa): Poproś o powtórzenie prostego zdania. Zwróć uwagę, czy mowa jest niewyraźna, zniekształcona lub czy pacjent ma trudności ze zrozumieniem mowy.
- T – Time (Czas): Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, natychmiast dzwoń pod numer alarmowy (112 lub 999).
Trzeba pamiętać, że każda minuta zwłoki zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia mózgu.
Czytaj też:
Zaskakujące badanie. Prosta czynność poważnie zmniejsza ryzyko udaru Czytaj też:
Kardiolog: Nie musimy nawet wychodzić z domu, aby zmniejszyć ryzyko chorób serca Czytaj też:
Profilaktyka udaru, czyli zabieg zamiast leków. Prof. Huczek: Pacjentów będzie coraz więcej