Żywność ultraprzetworzona czy też wysokoprzetworzona to jedno z największych zagrożeń zdrowotnych. Jest czynnikiem ryzyka wielu poważnych chorób i stanów zapalnych. Wiele badań wskazuje, że osoby spożywające duże ilości produktów wysokoprzetworzonych są narażone na rozwój m.in. zespołu metabolicznego, czyli takich schorzeń jak nadwaga, otyłość, nadciśnienie, podwyższony poziom cholesterolu i insulinooporność.
Niewłaściwa dieta to ryzyko zawału i udaru
Wysokie spożycie żywności ultra przetworzonej (UPF) wiąże się również z podwyższonym poziomem białka C-reaktywnego, czyli markera stanu zapalnego, uważanego za silny predyktor rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, jak zawał serca i udar mózgu. Teraz kolejną cegiełkę do tego, czym grozi żywność ultraprzetworzona, dorzucili naukowcy z Charles E. Schmidt College of Medicine na Florida Atlantic University. Wyniki ich analizy zostały opublikowane w czasopiśmie „The American Journal of Medicine”.
Badacze przeanalizowali dane dotyczące 4 787 dorosłych osób (średnia wieku wynosiła 55 lat) z lat 2021–2023. Uczestnicy badania szczegółowo dokumentowali to, co jedli, a także odpowiadali na pytanie, czy mają za sobą zawał serca lub udar mózgu.
Na podstawie tych informacji naukowcy obliczyli, jaki odsetek całkowitej liczby kalorii pochodził z żywności ultraprzetworzonej. W oparciu o wyniki uczestników podzielono na cztery grupy. Okazało się, że osoby z najwyższym spożyciem UPF miały aż o 47 proc. wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu z grupą o najniższym spożyciu.
Autorzy badania zaznaczają w podsumowaniu, że rosnąca świadomość zagrożeń dla zdrowia związanych z żywnością ultraprzetworzoną przypomina początki walki z paleniem tytoniu w ubiegłym wieku. Dekady zajęło zrozumienie zagrożeń związanych z papierosami, dlatego profilaktyka związana z uzależnieniem od żywności ultraprzetworzonej może także zająć dużo czasu. Obecnie żywność ultraprzetworzona stanowi prawie 60 proc. diety dorosłych osób w Stanach Zjednoczonych i około 70 proc. diety dzieci i młodzieży.
Naukowcy zwracają uwagę także na rosnącą zachorowalność na raka jelita grubego w USA, zwłaszcza wśród młodych dorosłych. Wiele czynników ryzyka raka jelita grubego pokrywa się z czynnikami ryzyka chorób układu krążenia, wśród nich niewłaściwa dieta zajmuje wysokie miejsce. „Wzrost spożycia żywności ultraprzetworzonej może być czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju wielu najczęstszych i najgroźniejszych chorób przewodu pokarmowego” – zaznaczyła dr Allison H. Ferris, jedna z autorek badania.
Wysokoprzetworzona żywność – czym jest?
Przez długi czas określenie "żywność przetworzona" czy "wysokoprzetworzona" było dość umowne. Ale kilka lat temu Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) stworzyła klasyfikację NOVA i podzieliła produkty żywnościowe na cztery kategorie: żywność nieprzetworzona lub minimalnie przetworzona, przetworzone dodatki kulinarne, żywność przetworzona i żywność wysokoprzetworzona.
Zgodnie z tą klasyfikację żywność ultraprzetworzona (wysokoprzetworzona) zawiera składniki "nigdy lub rzadko używane w kuchni" lub dodatki, których jedyną funkcją jest uczynienie produktu końcowego smaczniejszym lub atrakcyjniejszym. To wszelkie konserwanty zapobiegające pleśniom i bakteriom, emulgatory, sztuczne barwniki, środki spulchniające, wybielające, żelujące i glazurujące, dodatkowe porcje cukru, soli czy tłuszczy.
Żywnością wysokoprzetworzoną są m.in. napoje gazowane i energetyczne, płatki śniadaniowe i jogurty z dodatkiem cukru, słodycze, ciastka, słone i słodkie przekąski, masowo produkowane pieczywo, gotowe dania mięsne i makaronowe, pizza, nuggetsy, paluszki drobiowe i rybne, burgery, hot dogi i inne przetworzone produkty mięsne, a także produkty tzw. błyskawiczne.
Czytaj też:
Jak żyć dłużej? Oto szkodliwe nawyki, które należy porzucić po 40-tceCzytaj też:
Poleca ją 98 proc. specjalistów. Najlepsza dieta 2026 według polskich dietetyków