Rząd chce podnieść opłatę cukrową. Na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów jest już projekt ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym. Nowelizacja opracowana przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki ma na celu podniesienie opłaty cukrowej od napojów, ale także objęcie nią koncentratów i suplementów diety.
Będzie wyższa opłata cukrowa
Jak tłumaczą autorzy ustawy, zmiana przepisów ma zwiększyć opłatę od środków spożywczych (tzw. opłatę cukrową) poprzez uszczelnienie systemu oraz aktualizację jej wysokości.
Projektowane zmiany umożliwią również zwiększenie przychodu Narodowego Funduszu Zdrowia. 96,5 proc. wpływów z opłaty od środków spożywczych trafia bezpośrednio do NFZ, który przeznacza te środki na działania edukacyjne i profilaktyczne, a także na finansowanie świadczeń zdrowotnych związanych z leczeniem skutków nadwagi i otyłości.
MFiG podkreśla, że obowiązująca obecnie wysokość opłaty cukrowej została przyjęta w 2020 r. i „znacząco odbiega” od aktualnych cen napojów, przez co jest niewystarczająca, aby wpłynąć na zachowania konsumentów oraz realizować cele zdrowotne przyjęte przy wprowadzaniu opłaty.
Czy zwiększenie ceny napojów zawierających cukier, kofeinę i taurynę sprawi, że Polacy będą rzadziej sięgali po słodzone napoje? Wprowadzenie tej opłaty kilka lat temu zadziałało tylko przez krótki okres.
– Podwyższenie ceny napojów słodzonych może wpływać na decyzje zakupowe konsumentów, jednak nie należy traktować tego rozwiązania jako samodzielnego sposobu zmiany nawyków żywieniowych. Aktualne badania naukowe pokazują, że podatki od napojów słodzonych najczęściej prowadzą do wzrostu ich cen oraz spadku sprzedaży, szczególnie w pierwszym okresie po ich wprowadzeniu. W wielu krajach obserwowano również reformulację produktów, czyli zmniejszenie zawartości cukru przez producentów – mówi Anna Radowicka, dietetyk kliniczny i technolog żywności.
Przede wszystkim zmienić nawyki
– W Polsce po wprowadzeniu opłaty cukrowej również odnotowano wzrost cen oraz spadek sprzedaży części napojów objętych opłatą. Jednocześnie doświadczenia zarówno z Polski, jak i innych krajów pokazują, że efekt ten z czasem może się osłabiać. Konsumenci przyzwyczajają się do nowych cen lub przenoszą swoje wybory na inne produkty, dlatego sam mechanizm ekonomiczny nie prowadzi do trwałej zmiany zachowań żywieniowych – dodaje.
Z punktu widzenia dietetyka najważniejsze jest nie tylko to, czy konsument kupi mniej słodzonego napoju, ale czy rozumie, dlaczego warto wybierać wodę, niesłodzone napoje czy produkty o lepszym składzie. To właśnie świadomość żywieniowa oraz codzienne nawyki są podstawą trwałej zmiany stylu życia.
– Nie bez znaczenia pozostają również wyniki badań społecznych. Analizy IPSOS pokazują, że Polacy coraz częściej deklarują chęć zdrowszego odżywiania, jednak głównymi barierami pozostają utrwalone nawyki, wygoda, cena produktów oraz brak czasu. Oznacza to, że sama świadomość nie zawsze przekłada się na codzienne decyzje zakupowe – mówi Radowicka.
Specjalistka podkreśla, że napoje słodzone stanowią jedno z głównych źródeł tzw. „płynnych kalorii”. – Dostarczają znacznych ilości cukrów prostych, jednocześnie nie zapewniając uczucia sytości porównywalnego z produktami stałymi. Liczne badania potwierdzają związek między regularnym spożyciem napojów słodzonych a zwiększonym ryzykiem nadwagi, otyłości oraz cukrzycy typu 2 – wyjaśnia.
Większa opłata to za mało
Czy podniesienie opłaty cukrowej to skuteczny sposób na rozwiązanie problemu otyłości w Polsce?
– Opłata cukrowa może być jednym z elementów polityki zdrowia publicznego, jednak nie powinna być traktowana jako główne narzędzie walki z otyłością. Aktualna wiedza naukowa wskazuje jednoznacznie, że otyłość jest chorobą przewlekłą o złożonych przyczynach. Wpływają na nią nie tylko dieta, ale również aktywność fizyczna, sen, stres, uwarunkowania społeczne, środowisko żywieniowe oraz czynniki ekonomiczne – wyjaśnia Anna Radowicka
Specjalistka dodaje, że najnowsze analizy naukowe pokazują, że choć podatki od napojów słodzonych mogą ograniczać ich zakup, nie ma wystarczających dowodów, aby samodzielnie prowadziły do istotnego zmniejszenia częstości występowania otyłości w populacji.
Dlatego eksperci podkreślają konieczność prowadzenia kompleksowych działań profilaktycznych – zaznacza.
– Jako dietetyk uważam, że największe znaczenie ma trwała zmiana nawyków żywieniowych. W codziennej pracy z pacjentami obserwuję, że skuteczna redukcja masy ciała nie wynika z eliminacji jednego produktu czy jednej grupy produktów, ale z długofalowej zmiany stylu życia. Pacjenci potrzebują przede wszystkim rzetelnej edukacji, wsparcia specjalistów oraz motywacji do stopniowego wprowadzania zdrowych nawyków – podkreśla dietetyk.
Potrzebna edukacja i działania systemowe
Przekonuje, że działania na rzecz ograniczenia otyłości powinny obejmować edukację żywieniową od najmłodszych lat, zwiększenie dostępności poradnictwa dietetycznego, promocję aktywności fizycznej, poprawę jakości żywienia w szkołach oraz ułatwienie konsumentom podejmowania świadomych wyborów poprzez czytelne znakowanie produktów i szeroką dostępność zdrowszych alternatyw.
Takie podejście jest zgodne z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej oraz stanowiskami wielu ekspertów zdrowia publicznego. – Również przedstawiciele Polskiej Federacji Producentów Żywności zwracają uwagę, że skuteczna profilaktyka otyłości wymaga połączenia edukacji, promocji zdrowego stylu życia, reformulacji produktów oraz odpowiedzialnej współpracy administracji publicznej, środowiska naukowego i producentów żywności – mówi Anna Radowicka.
– Jeżeli środki pochodzące z opłaty cukrowej mają realnie wpływać na poprawę zdrowia społeczeństwa, powinny być konsekwentnie przeznaczane na działania profilaktyczne, edukację żywieniową, dostęp do dietetyków, programy skierowane do dzieci i młodzieży oraz leczenie choroby otyłościowej i jej powikłań – wylicza.
Podsumowując, opłata cukrowa może być jednym z narzędzi wspierających zdrowie publiczne, jednak sama nie rozwiąże problemu otyłości.
– Największy wpływ na zdrowie społeczeństwa mają trwałe nawyki żywieniowe, poziom świadomości żywieniowej oraz stworzenie warunków, które ułatwiają dokonywanie zdrowych wyborów każdego dnia – podkreśla.
Czytaj też:
Jak być wiecznie młodym? Jedna dieta sprzyja temu najbardziej Czytaj też:
Otyłość wymyka się spod kontroli. Polska potrzebuje natychmiastowej strategii leczenia